Argostemma — Aristolochia. 



173 



323 - 328. 



Jav.: A. ritjik. lu Miiiaugk.: Sampic of Andoe 

 sainpië. In Sut'ud.: Kawoeug getU', met huugen 

 staiii ; K. geuiljah of K. hawara of K. saoran, 

 mot kleiueu stam; K. kariuding of K. hidcung. 

 levert veel palmwiju; K. kt' lu bang, met gering palm- 

 wijugehaite; K. parasi. lu Bat.: Poeli. — Boom, de 

 areu- of suikerpalin. (iebr.: Uit deu stam wordt wel 

 tuiugereedsohap gesneden, en gespleten dii'ut die in tal 

 vau streken ais vloerbedekking ; ook voor goten, voor 

 wandelstokken, enz. Het daaraan groeiend zwam is de 

 inlaudsche tonder, en nagenoeg de geheele stam is 

 bedekt door gemocti of idjoek, zijnde grove zwarte 

 vezels, waarvan touwwerk wordt gedraaid. Tusschen 

 deze bevinden zieh tal van pennen of stekels ; de 

 fijnere worden gebezigd tot vervaardiging vau viseh- 

 lijuen eu strikken om pavkietjes te vangen, de grijze 

 voor bezems, de zwarte voor fakkels en, puntig afge- 

 sneden, aU pennen om in Arabisehe letterteekeus te 

 sehrijveu, waartoe men ze doopt in een mengsel van 

 roet en suikerrietsa]). In het (-)oateu van den Archi])el 

 wordt hier en daar uit het merg een soort sagoe 

 bereid, gewoonlijk wegens de liehtere bewerking of op 

 plaatsen, waar weinig Metrosvlou voorkomt ; men zou 

 dus kunneu zeggen alleen in geval van nood. De muts- 

 vormige hoofddeksels, oepia, iu Gorontalo door de 

 hoogere klassen gedragen, zijn van de wortelvezels van 

 dezen palm gevlochten ; dit geschiedt eveneens, doch 

 met paardenhaar M'rmeugd, in Zuid-C'elebes, waar die 

 mutsen sougko heeteu ; soms wordt van die vezels ook 

 hcngelgaren gemaakt, waartoe men anders de draad- 

 vezels der bladscheede van jonge boonieu bezigt. Slechts 

 bij uitzondering dekt men woningen niet de bladen. 

 Deze zijn een doelmatig dekblad voor sigaretten. Vau 

 meer nut zijn de bladnerven, voor bezems, mondtrom- 

 petjes, bakjes, en bovendien tot het vlechten van 

 matten, welke o. a. in Zuid-f'elebes gelegd wordeu 

 onder vrouwen van voorname afkomst als zij bevallen 

 uioeteu. De bloenu-u worden wel als groente gegeten, 

 de vruchten geconfijt. Van de harde vruehtschaal snijdt 

 men soms oorriugetjes, maar meer algemeen bezigt 

 men die bij het doorsteken der oorlellen van kinderen, 

 waarbij alleen reeds aanraking der huid voldoende is om 

 door de scherpte vau het uitvloeiende sap eene opening 

 te vormen. Als het vruchtvleesch om de zaden verdikt 

 of kleverig is, wordt de boom geschikt geacht tot het 

 tappen van palmwijn. Tot dat einde wordt de kolf 

 geklopt en geschiul om de celwandeu te scheuren, 

 hetgeen men herliaalt, totdat er bij een kleine iusnijdiug 

 helder vocht uitzij])elt, waarna de kolf wordt afgesneden 

 en de stomp iu bladen gewikkeld om te voorkomen, 

 dat bijen of we^sjieu die beschadigen. ï'dkcn dag wordt 

 een schijlje afgesneden en het uitdruppelende vocht 

 iu een bamboezen koker (te Ambon in ecu palmblad- 

 seheede) opgevangen. Gedurende een j)aar maanden 

 blijft het vocht rijkelijk uitvloeien, als num slechts 

 zorg draagt de wond aan deu l)loemsleel telkeus versch 

 te maken. Uier en daar wordt de bloemkolf eerst na 

 de afsnijding geklopt. In de Bataklanden int men 

 palmwijn door een mesje met een vlakke punt in den 

 stam te drijven en op het heft te klojipen, en op 

 Halmahera hakt men vaak deu boom om, steekt dien 

 in brand en ontbloot de palmiet, waaruit dan een 

 vocht vloeit, aldaar goedo geheeten, dat gezegd wordt 

 sterker te zijn dan de door afsnijding van deu bloem- 

 kolf verkregen jialmwijn. De aldus verkregen palmwijn, 

 die in het .Maleisch tocwak heet en ua 2i nn.'n begint 

 te gisten, om dan in die taal nira genoenul te worden, 

 levert ongegist gekookt een dikke stroop, welke tot 

 bruine suiker wordt verwerkt. Van een werk, dat met 

 behoedzaamheid moet verricht worden, zegt de Javaan: 

 „Kckrek aren", d. i.: „(Als) de insnijding van den 

 aren", want doet men dit onvoorzichtig, dan krijgt 

 men het jcukvcrwekkend sap der vruchten over ziju 



handen ; en vau iemand, die veel in het bijzijn eener 

 vrouw is eu eindigt met op haar te verlievcu : „Edock 

 saudiug geni", d. i.: „Als het harig weefsel van areu 

 bij het vuur", dat ten slotte ontvlamt ; terwijl licht- 

 geloovige menschen, die iedei's raad willen opvolgen, 

 zoodat een zaak verkeerd atioopt, worden aangeduid 

 met: „Nglelet edoek pinggiring dalau", d. i.: „Als zij 

 die touw draaien aau deu kant van deu weg" en 

 door opvolgiug van veler raad nooit goed touw krijgen. 

 ^Vegens de broosheid der pennen noemt de Soeudanees 

 iemand, die licht geraakt is: „Peuugg;is hai-oejiateuu", 

 d. i.: „Zoo broos als de pennen van den kawoeug" ; 

 en voor iemand, die zieh verbeeldt boven niulereu uit 

 te steken, heeft de Winangkabaoeër de uitdrukking : 

 „ludak poetjoeek ateh auaoe lai", d. i.: „Er is geen 

 kruin boven den arcupalm". Ook heeft de laatste een 

 spreekwijze : „Tak ado rotau aka pagoeno" (iu het 

 Bataksch: „Moeka soewada idjoek audor pe ni rahoet- 

 kon do"), d. i.: „Als er geen idjoek aanwezig is een 

 klimplauf als bindmiddel gebruiken", uu't de beteekenis 

 vau zich met iets minder tevreden stellen, als men 

 niet kan krijgen wat men verlangt; en zegt de Batak 

 nog vau iemand, die in zijn eigen strikken gevangen 

 wordt en zich zoo iu het ongeluk stort: „Di pangan 

 oenokna songou bargot ua toewa-toewa", d. i.: „Ver- 

 teerd worden door het hart van den stam als oude 

 bargot-boomen". „Voor het onmogelijke willen", zegt 

 de Miuangkabaoeer : „Mantjari koetoe dalam idjoeëk", 

 d. i.: „Ongedierte iu de idjoek zoeken". Auaoe is de op- 

 lossing van het Minangkabaoesche raadsel: „Awaknjo 

 gadaug pandjang, kain batoembok-toembok", d.i.: „Ziju 

 lichaam is groot en laug, (zijn) kleed bestaat uit lappen", 

 en idjoek, die van het Bataksche raadsel : „Mangam- 

 boer gompoel, ugada nida iudegeua", d. i.: „Als de 

 zwarte beer spriugt, laat hij geen s]ioreu achter", 

 want als de idjoek bij het kajjjieu op den grond valt 

 Iaat die geen indruksel ua. Iu het Toöensea-dialect 

 vau het Alfoersch der Minahasa is akel de oplossing 

 van dit raadsel : „Si toealokon si lebemo oeng kadambo 

 si dai koemawin ; oem beja ne reuga-rengana jo wajamo 

 kinawiu, ni sija mokan si dai ; taiin witoe mokan 

 moeri niitoe sija makariute; i ncsa si dai si kaüwoe, 

 kompoange jo sija elekeu ne tooe jo tawimo makarinte; 

 kalalawid oeman ne rintena jo se daimo karekenan 

 oeng kedaked", d. i.: „Een grijsaard van hoogc statuur 

 is niet getrouwd ; al zijn tijdgeuooten ziju reeds getrouwd, 

 hij alleen nog niet; maar eeuigeu tijd daarna krijgt 

 hij kindereu ; hij alleen heeft geen vrouw en toch ziet 

 uien plütseliug, dat hij bijna kinderen zal krijgen ; 

 worden zijn kinderen geliuren, dan is hun aantal niet 

 te tellen". In de Gajo-landen mogen zwangere vronw'en 

 onder dezen boom geen schaduw zoeken, om redeu 

 men meent, dat hierin veel kwade gecsleu huizen. 



323. Argostemma m.icrocnide Miq.* Nat. 

 fam.der Rubiaceae. Loemai, Suui.W.K. — Kruid. 



324. A. sp. ïaloemoe (zie 1251 en 1252), Alf. 

 Min. T. B. — Kruid. 



325. Argyreia capitata Chois. (= Lett- 

 somia Thomsoni Clarke*). -Nat. fam. der 



Convolvulaceae. Areuj boe loc, Soend. — 

 Klimplaut. 



326. A. mollis Chois.* Areuj tatapajan, 

 Soend.; liabet ]io-sepo, Madoer.; Tatapajan, 

 Soend. — Klimplant. (ïebr.: De stengels dieuen wel 

 als biudmateriaal. 



327. Arisaema üliforme BI.* Nat. fam. der 

 Araceae. I-ompongau oela, o. Jav — Kruid. 



328. Aristolochia moluccana Duchart.* 

 Nat. fam. der Aristolochiaceae. Besa, Alf N. 

 O. Halm.; Besa-besa, Fcru.; Talioedjau, Mal. 



