Aristolochia — Artocarpus. 



174 



329 - 339. 



Mul. M imlfiul krui tl, cc» sooil „jiijphlunii". (Irbr.rTot 

 vcrstci-king der huid wurdcn ziiigcliugcii gcwu-sschni 

 iu watiT, waarin de ranken di*zrr jjlant zijn gi'wt-ekt. 



329. A. Roxburghiana Klotsch.* Akar 

 ara, Mal.; An-iij liithali krljo, Sin-nd.; Areuj 

 katüi'k peutjang, Sucnd.; Kt-tula liuctan (zie 

 21U7), Mal. — Klimplaut. 



330. A. Tagala Cham.* Mururutts, Alf. 



Min. T. P. - Klitiiiilanl, 



331. Artabotrys odoratissimus R. Br.* 



Nat. fiun. dvv Anonaceae. A ituj kima ngü, 

 Soend.; K a n a nga a re u j, Soend. - KHninu-ndelu't'stt'r. 



332. A. SUaveolens BI.* Armj ki ludja 

 (zit' 3425), Suend.; Areuj ki 1 adj a lul a k i, Soend.; 

 hocri kcrbhücj, Madoer.; Kananga outan, Mal. 

 Ainb.; Tali kcrbaoi' (zie 3425), Vuig. Mal.; \Val('t 

 nu-ti-n, Air. Z. Cer.; Wot'sai, Alf.' Min. T. P. ~ 

 Klinuncndc hcpstcr. (ü'br.: llt-t hout dient tot brand- 

 hout en de ranken zijn binduiateriaal ; de bloenu'U 

 worden wel tus.sfhi-n kleedi-ren gelegd. 



333. A. suaveolens BI.* var. parviflorus 



IVTiq* Madang buengo tandjoecng, Minangk. 

 — Klinmifude heester. 



334. Artanema sesamoides Benth.* Nat. 



lam. der ScrOphlllariaceae. Keloelort gad- 

 jah, Miil ; Sesawi pasir. Vuig. ^lal. — Kruid. 



335. Artemisia vulgaris L.* Nat ('ani. der 



Compositae. iiaroe tjina, Vuig. Mal.; Djoe- 

 küüt lüküt iiiata, Sueud.; (ie udjeau §), O. Jav.: 

 Hja, Mal. Batav.; Lire octan, Mal. Men.; Padaug 

 derinan, Balin.; Padang drcman, Baliu. ; Pakoe 

 j)raj)ak, Sas.; Pan der man, Jav. — Kruid, de 

 „bijvoet", (icbr.: Wordt veel door Chineezi-n ge- 

 kweekt. Men beweert dat de bladen met vrucht als 

 aphrodisiacum gebezigd worden, als iulandschedrugerij 

 heeteu ze in het Jav.: „Soeda mala", en worden, als 

 thee getrokken, aan kraamvrouwen toegediend. 

 §) Ook Li'onurus sibirieus L.* 



330. Arthrophyllum diversifolium BI.* 



Nat. fam. der Araliaceae. Ojangkorang gom- 

 j)oug, Soeud.; (i o m po n g, Soend.; K i dj au gkorang 

 gompong, Soend.; Leto-leto, Boeg.; Madang 

 santau, Sum. W. K.; Sasaugkoiigan lewo, Alt'. 

 Min. T. L. Boom. 



337. Artocarpus altissima T.etB. Nat. 



fam. der Urticaceae. Kaloeloeui, I,uinp.; K e- 

 loetoem. Mal.; Kelotoni, Mal. Pal. - Boom. (iebr.: 

 lluut gewild vo<n' jnauwen, daar het iu water niet rut. 



/ 338. A.BlumexTrecul.* Bcnda,Jav.; Dinga, 



All". N. O. Halm.; Khoboe. Enggauo; Gomoe banga, 

 Tem.; Gomoe oe t a n, ^lal. Men.; K auihal a, Soemba; 

 K a t j o e w a d a, Boeg,; K o e k a p, Baliu. Kr., Jav.; 

 Kokap, Madoer.; Makoka, Alf. Min. T. P.; Oholoc, 

 Nias ; Piugi kauibala, Soemba; Tacng, Maka^.; 

 Tarok, Atjeh, Minaiigk.; Teëp, Alf. Min.T.B., T. L., 

 T. P., T. S.; Tecp, Baliu.; Terap, Mal.; Terep, 

 Bat., Sas.; Tero, Boeg.; Teureup, Soend.; Tew, 

 Alf. Min. Tousaw.; Toegap, Alf. Min. Bent.; Torap, 

 Bat.; Wake, Mentawei. Variëteiten in Mal.; Terop 

 gajal. In O. -Jav.: B. loeloep; B. wiugka. — 

 Boom, de „wilde broodboom*'. Gebr.: Het hout is iu 

 Oost-Java gezoeht voor huisbouw, daar het bijzonder 

 hard is en niet door witte mieren wordt aangetast; 

 op ^ïadoera voor prauweu. Het melksap dient als 

 vogellijm. In enkele streken geldt het voor een bewijs 

 van armoede, als de woningen met hladen \an dezen 

 boom zijn gedekt ; fijngestampt en uiet rijst vermengd, 

 worden zij als een middel tegen longtering aangewend. 

 De ]iitten worden ge])oft en gegeten en zijn o. a. in 

 Üost-Java op alle pasur's iu de nabijheid vau bosscheu 



te koop. Van den bast vervaardigt men louw, op 

 Sumatra voor strikken om herten of kidjang's ie 

 vangen, en vleeht men wel matten ; minder besehaafde 

 volksstammen maken er kleedingstukken van door de 

 sehoi-s van jonge hoornen eerst zaeht te klop])en, 

 waarbij de buitenste laag wordt verwijderd, en die dan 

 gedurende 3 n 4 dagen in water te weeken, daarna te 

 drogen en (>]) nieuw te klujipen, tot ze de voor hoofd- 

 doeken, baadjes of schaamgordels gevorderde lenigheid 

 lieeft verkregen. Het kloppen gi-schiedt met een vier- 

 hoekig afgesneden stuk hout en duurt 2 tut 3 uren, 

 zoodat het weefsel zeer dun en uitgerekt wordt, hetgeen 

 I noodig is, omdat van te dik weefsel de plooien zich 

 1 niet naar het lichaam voegen. lutussehen beweert men 

 in de MinaLa.<a, waar die kleedingstukken vroeger veel 

 gebruikt werden, dat de sehors van Artoearpus voor 

 dit doel minder duurzaam is dan die van ('eltis 

 spee. (r). Zij, die geen kinderen willen krijgen, eten 

 soms den bast vau afgehouwen tronken van dezen boom, 

 of winden zieh een band, met dien bast gevuld, om 

 den buik. Ojj Bali gaat een legende, dat uit dankbaar- 

 lu'id het hout uiet door witte mieren wordt aangetast ; 

 om reden in vroeger tijden een blad van dezen boom 

 twee ])ersonen had vei'borgen, die waren overgeble\eii 

 uit een slaehting, door een uitgehongerden aaj) aan- 

 gerieht. In de Minahasa werden voorheen (en missehieu 

 nog wel) de bladen beschouwd als de sehilden van 

 kwade geesten en duidde beweging dier bladen oji 

 aanwezigheid, terwijl het knakken, als er op geslagen 

 werd, een teeken was dat die geesten waren verjaagd 

 of gedood. Bij de Batak's geldt voor de rechtspleging 

 deze regel: „Oelang songon pardaka ui torop djueroek- 

 djoeroek lopot torbangan di oedjong", d. i.: „Als men 

 niet tot het wezen der zaak doordringt, gelijkt men 

 O]) den torop-boom, die slechts aan het einde zijner 

 takken vruchten draagt''. In het Minangkabaoeseh 

 wordt een zeer arm en behoeftig jjei-soou nog steeds 

 aangeduid als. „Oerang bakajiu tarok", d. i.: „Gekleed 

 in tarok-bast". 



339. A. communis G. Forst. (~ A. 



incisa L,*)- Gamasi, Makas.; Gogomo, Alf. 

 N.O. liahn.: Gomoe, Mal. Amb., Mal. Men., Tern.; 

 Kulantjang, Baliu.; Kalawi, Sum. W. K.; Kale- 

 w i h, Baliu.; Kaloeweh, Jav.; Kaloewih, Jav.; 

 Kelewih, Soend.; Keioer, Mal.; Kene-kene, 

 Babar; Ketimboel, Balin. Scmbr.; Koeloc, Atjeh, 

 Soemba ; K o e 1 o e h. Sas.; K o e I o e r. Mal.. Sas., 

 Soend.; Koeloro, Saleijer; Koka, .\lf. Min.. Sangi ; 

 Kol o, Biman.; Kolor, Madoer.; Lak oef, Tim.; 

 Naoen mafoea, Tim.; Oei o, Boeg.; Oeloe, 

 M'etar; Oera, Kisar; Oerhoe, Kisar; O tal (zie 484), 

 Bat.; Piugi k o e 1 o e, Soemba ; P oe 1 o r, Lamp.; 

 Soekoeu batoe, ^lal. Amb.; Soekeen bidji, 

 Mal. Tim.; Soeoc kadcëk, Rotin.; Socoen ha t oe, 

 Alf. Har.,Z. Cer.; Soeöeuo hatoe, Alf. N. Laoet, Sap.; 

 Ti mboel, Balin., Mal. Batav. — Boom. de broodvrucht- 

 boom. Gebr.: Vau de onrijpe vruchten wordt sajoer ge- 

 kookt, de ï)itten worden gepoft gegeten. l)i' ruwe bladen 

 worden wel gebruikt om te polijsten en het kleverige 

 sap dient als vogellijm. Op Sumatra wordt uit den ba>t 

 een sterk en duurzaam touw vervaardigd en op Bali 

 maakt men vau den wolachtigen bloesem lonten. In 

 het Sangireesch is de vrucht van koka de oi)lossing 

 vau het raadsel: ,, Mahana oe palede. metalapoehang 

 oe sikoe d. i.; „Het brengt een handpalm voort, het 

 verzorgt een elleboog", waarbij de vvordimde goede 

 vruchten bij een handpalm, de mislukte scheef 

 trekkende bij een elleboog worden vergeleken. Even- 

 zoo vau dit: ,.Tahentoengang kabawitiug" d. i.: „Ken 

 stekelvisch, dïe iu de hoogte hangt'*. Op Bali de 

 boom van „Sijap groengsang megetih poetih" d. i.: 

 „Een kip met opstaande veeren, die wit bloed heeft". 



