Beilschmiedia — Blechnum. 



182 



453 - 462. 



453. Beilschmiedia MadangBl.' Nat, fam. 



der Lauraceae. lldcrDC s:irij:i\van, .Sociid. — 

 Boom. (it'l)i-,; llcl liiiiit (licnt tot houwhout. 



454. Belamcanda chinensis Bod. (--B. 

 punctata Moench.*). Nat. fiun. ilii- Irida- 



Ceao. Kitpp, .\ll'. .Min. T. I,.; Kctew, Alf. -Min. 

 Tonsinv.; K iris, Alf. Min.T. 1'.; Sciii prit, O. .lav. — 

 Kruid („inuitcrblocm",' „l(;u|)iird llowir"). Oidjr.: \h 

 wortelstok in de inl. genccskuiisl. 



455. Benincasa hispida Cogn. (— B. ce- 

 rifera Savi*). Nat fiim. der Cucurbitaceae. 



Baligo, .liiv., .Sofiid.; Baloc, Daj.; Bt 1 igoe, Mal.; 

 Bhaliplioc, Madocr. JV; Bligo, Bulin.,.Iav.; Bongo, 

 Uotin.; Djclok.Bat.i (i oendour, Bat.; Kamalenga, 

 Alf. N.O. Halm., 'IVrn.; Kocudo, Aljch; Koindoce, 

 Minangk,; K o o n d o e r, Balin., Mal., Soend.; K o v n d o r, 

 Mal.Bengk.; Koen rocloc, Boeg., Makas.; Koiidoer, 

 Madoer.; Laba, N. (iuin. 4 R.; Labet, Jav. Kr.; 

 Laboe, .lav. Ng., Madoer.; Laboc tjena, Madoer. P.; 

 Lejor (zie 2107), Sound.; Oendroe, Nias; Ouaug, 

 Bat.; Sardak, I.amp.; Serdak, Ijamp.; Sionang, 

 Bat.; Soedang, Makas.; Hoedciig, Boeg.; Soudiik, 

 Sas. Het schijnt dat van deze namen baligo en ycr- 

 wantcu meer bijzonder voor de groote langwerpige, 

 kocudoer voor de kleine lang\ver]iige en laboe voorde 

 ronde variëteit gelden. — Klimplant („was-kalebas"|. 

 fiebr.: Woi-dt jong als groente gegeten; de oudere 

 vruchten worden gecontijt en zijn dan als tangkocwch be- 

 kend. Soedang is eigenlijk een oud-Makasaarsche naam 

 voor deze plant en nog heden wordt hiermede in die taal 

 aangeduid het zwaard van Lakipadada, een der rijks- 

 sieraden van (iowa, dat in de vrucht zon gevonden 

 zijn. In het .Minangkabaoesch zegt men: „Bak koendoec", 

 d. i.: „.\ls de benincius.a", van iemand, die zijn eigen 

 weg weet te vinden of overal hulp weet te krijgen; 

 en in het Maleisch : „Koendoer tijada melata pergi, 

 laboe tij.ada melata niari", d.i.: „.\-ls de koendoer niet 

 vooruit kruijit, zal de laboe er niet heen gaan om 

 haar te ontmoeten", met de bcteekcnis dat van beide 

 zijden iets moet worden toegegeven om tot overeen- 

 stemming te geraken ; terwijl versierselen in deu vorm 

 der bloemen als boenga koendoer worden aangeduid, 

 üc Batak hangt een goendoer-vrucht met een witte 

 lap boren de deur zijner woning om de kwiule geesten 

 verwijderd te houden, en duidt een zeer grooten buliel 

 aan met: „Docwana sagoendoer tena", d.i.: „Zijn keutel 

 is tweemaal zoo groot als een goendoer". Ook heeft 

 hij een spreekwijze: „Goendoer pang.iloeniian simoen 

 pangalambohi", d.i.: „(jenezendegoencloer's, verkoelende 

 komkoniraei-s", waarmede men hij heilwenscheu of 

 aanroeping van geesten „Zegen en voorspoed" bedoelt. 

 De vrucht is de oplossing van meerdere raadsels. Zoo 

 in hel Minangkabaoesch van : „Indoeknjo mandjaladjaoc 

 anaknjo batjiljiran", d. i.: „De moeder sluipt rond, 

 de kiuderen blijven verspreid achter"; in het Maleisch 

 van Bengkoclen van: „-\nak ketjik doe dok bepoepor", 

 d. i.: „Een klein kind, dat zich blauket"; in het Da- 

 jaksch van : „Boewae sapamalok batange sapanali", d. i.: 

 „üe vrucht als een oiii>|iauning, de stam als een touwtje". 



456. Berberis Wallichiana D.C.* (of B. 

 nepalensis Spreng.*). Nat. fam. der Berberi- 



daceae. Ui sisir, Jav.; Kwi sisir, Balin.; Sisir, 

 Jav. f) — Meester, verwant aan „zuurbcs". 



f) Sisir beteekent in .Mal. en .lav. ook ..tros" 

 (racemus), alsmede „kam". -Men spreekt van een 

 „sisir pisang" voor een tros bananen. 



457. Bidens pilosa L.* Nat. fam. der Com- 

 positae. Atjerang. Mal. Batav.; Daoen atje- 

 rang. Mal. Batav.; Uaoen damar angoes, M.il. 

 Mol.; Djaringan, O. Jav.; Hareuga, Soend.; 

 .Makomantes §), Alf. Min. T. P.; Raoc tjaga. 



Tem.; Sanibit, Alf. Min. Tonsaw.; Sangkara 

 mata, -Makas.; Tipipit, .\lf. Min. T. I,. — Kruid, 

 ccne soort „tandzaad". Gebr.: In Zuid-Cclebes is dit 

 kruid een jjaardenvoeder. Te Ternate wordt hel sap 



der uitgeperste bladen bij koorts gegeven. 



^) Ook Isora rnacrophylla liartl.' (zie 1924). 



458. Biophytum sensitivum D.C.' Nai. 

 fam. der Geraniaceae. Ai laoc mahai, Alf. 

 Z. C'er.; Daoen hidoep, .Mal. Mol.; Djoekoct 

 kakalapaiin, Soend.; Kakalapaan, Soend.; Kram- 

 bilan. Jav.; Pajoeng ali. Mal. — Kruid („herbe 

 vivante"). 



459. Bischofla javanica BI.* Nat. t'.im. 



der Euphorbiaceae. Bintocngan. Minangk.; 



Dj e n t 'H- 11 L^a ng. Boeg.; Gadog, Soend.; (iatoen- 

 gang, Boeg.; Gin toen g, .Soend.; Gintoengan, 

 Balin.; (ilintoeng, Jav.; Glintoengan, Jav.; 

 Kajawoe, \U. Min. T. B., T. P., T. S.; Keheng, 

 Alf. Min. Tonsaw.; Marintek, .Mf. Min.; Ting- 

 keueum, .Mjeh; Tingkcum, Gajo. — Boom. 

 Gebr.: Het hout is uitstekend voor huisbouw en 

 bruggen; op Sumatra bezigt men het veel voor seheeden 

 van wapens. De schoi-s en bladen zijn als genees- 

 middel in gebruik; met de eerste wiijft men damar- 

 soorten wel in om deze een roode kle\ir te geven. 

 Als siireekwijze heeft men in het Soendaa-stdi ; „Di 

 piamis boewah gintoeng ', d. i.: „Zoet maken met (of 

 alsl de gintoeng-vrucht, die bitter is", of op een 

 zoetsappige manier iets onaangenaams zeggen. 



4C0. Bixa Orellana L*. Nat. fam. der Bix- 



aceae. B o e n ga pa r a d a, Boeg.; Boewah p r a d a, 

 VulgMbl.; Delinggem, Mal. B.itav.; (ialinggeui, 

 Soend.; Galoega, Mal. Batav., O. Jav., Soend.; G c- 

 linggem. Mal. Batav.; Ghaloegha, Madoer.; K a- 

 soemba keling, Jav.; Kasombha, Madoer.; K a- 

 s o m b h a k 1 e n g, Madoer.; K e s o e m b a, Mal; K oe n j i t 

 djawa. Mal.; Paparada, Boeg.: Rajio parada, 

 Makas.; Somba keling, Jav. Variëteiten in Madoer.: 

 K.bhiroe; K.bhiroe lange; K.boengo; K.lor; 

 K. mane; K. sare. — Kleine boom. de orlean-]ilanl. 

 Gebr.: \yordt vaak als levende heining geplant. De 

 met een harige schil omgeven vruchten bevatten 

 zaden, w.iaruit een roodgele verfstof (galoega) wordt 

 verkregen, die tot kleuring der nagels en ook tot 

 het verven van garens en bamboe vlechlwerkdient. In 

 Europa dient deze kleurstof (anatto, roucon. orlean) o. a. 

 voor boter, en kaaskleursel. Deze plant is de ojilossing 

 van het Javaansche raadsel: ,..\na temboeng patang 

 wanda dadi araning wiw itan ; kan rong wanda 

 ngarep dadi araning poetra, nata kang dadi botohing 

 nata Paudawa; kang rong wanda boeri dadi araning 

 uagara, kang di enggoni wong hindoe", d. !.: „Er is 

 een woord van vier lettergrepen, dat den naam vormt 

 van een plantensoort; de eerste twee lettergrei)en vormen 

 den naam van een prins, wiens vader de raadgever was 

 van den vorst van Pandawa; de laatste twee letter- 

 grepen vormen den naam van een land, dat bewoond 

 wordt door Hindoc's"; Somba was de zoon van den 

 nit de wajang-vcrhaleu bekenden Kresna, en Keling 

 is de naam van Kaliuga op de kust van ('oromandel. 



■tfil. Blainvillea latifolia A.D.C. (— B. 

 rhomboidea Cass.'). -Nat. fam. der Compo- 



sitae. Uoempoet babi. Mal.; Toetoep boemi 

 paja, Mal. — Kruid. 



462. Blechnum oriëntale L.* Nat. fam. 



der Pilices. Pakis bang, Jav.; Pakis dadoe, 

 Jav.: Pakoe hoerang, Soend.; Pakoe ikan. Mal.; 

 Pakoe oedang, Balin.; Pakoe oclar, Mal.; Pa- 

 koe randi, Balin. — Varensoort, verwant aan 

 „dubbelloof". 



