Bombax — Brassalopsis. 



184 



481 - 492. 



(„IVoiiiagor"). (icbr.: lli't hout vun dcziMi Hüiidrcus 

 wordt 80111» voor prauwcii gebezigd, i)v iMzaiiU'ling 

 vau de vnichtwol is vci'1 moeilijker dan van den 

 taniinen kapok-boom, en in Midden-.lava bestaat een 

 bijgeloo\ ige vrees om kussens te vullen met de 

 kapok van dezen boom, die bovendien jeukte ver- 

 oorzaakt. Op Bali wordt de boom op l)rgritaf]>laatsen 

 uangejilant, In Ziiid-Celebes bezigt men den Makasaar- 

 srhcn naam wel van iels of iemand, dat (of die) bij- 

 zonder hoog en lang is, bijv.: „Taoe damtere", d. i.: 

 „Ken groot, zwaar persoon", en in bet Madoereesch 

 zegt men van zoo iemand: „'rengana mara uanggher" 

 d. i.: „Zijn middel is als een nanggher-boom". Nog 

 heeft men in deze taal een spreekwijze voor „het 

 onmogelijke v\illen" n.1.: „Kalkat ngondhoe uanggher", 

 d. i.: „Een vliegende hagedis sehudt een nanggher- 

 boom". 



481. B. Valetonii Hochr.* Nangghcr alas, 

 Madoer.; Raudoe leuweung gcde, .Soend,; — 

 Booin. Niiinen cenigszins twijfelaehtig. 



482. Bonnaya reptans Spreng.* Nat. fam. 



der Scrophulariaceae. Djuekuet matakcu- 

 jenp (zie ÜSU'J), Soend.; Keroet pocli (zie 939), 

 Alf. Min. T. f,.; 1'arang koelo, Alf. .Min. T. P. 

 — Kruid. 



483. B. veronicaefolia Spreng.' Karsani, 



Jav.; Kerak-kerak djantan, ,^lal.; Kerak nusi 

 djautau. Mal. — Kruid. Gebr.; Eeu afkooksel wordt 

 bij koorts te drinken gegeven. 



484 Borassus flabellifer L.* Nat. fam. der 

 Falmae. -V a 1 ow ol e. kisai-; Bhoeugkana ka ra- 

 kara, Kang.; üiroen, Tim.; D joeu t al, Soembawa; 

 üoental. Sas.; Ilocwe, Sawoc ; Doufal, Baliu. 

 Semb.; Ental, Balin., Jav.; Etal, Jav.; Hoek toc- 

 vvak, Kotin.; Kanaoe, Alf. ïom.; Kepoewe doe we, 

 Sawoe ; Koli, Sika, Teuimbar.; Konaoe, Alf. Tom.; 

 Koö, Kisar; I/onta, ^liuangk.; Lo ntar. Mal.; Lon- 

 tara, Boeg., Makas.; Menggit, Soemba; Noc, Tim.; 

 Otal (zie 339), Bat.; Pingi menggit, Soemba; 

 Pohon toewak, M:il. Tim.; Soko, Biman.; Sosun- 

 ga, Rotin.; Ta, Boeg.; Taa, Biman.; TaSl, Madoer.; 

 Tal, Jav.; Tala, Makas.; Tarcbocng, Madoer.; 

 Tic, Lcti ; Toe wak, Rotin., Solor; Toe wak hoek, 

 Rotin.; Toewak pokang, Solor; Togo, Sermata; 

 Wit lontar, Jav.; Wit siwalan, Jav.; Wit 

 tal, Jav. — Boom, de lontarpalm of palmvraboom. 

 Gcbr.: Somwijlen wordt uit dezen palm sagoe bereid, 

 waartoe de boom eehter vóór den bloeitijd moet ge- 

 kajit worden. Üe uitgeholde stam dient bij den bruggen- 

 bouw, en b. v. iu Tiiiior wel voor doodkisten. Van 

 de jonge bladstelen wordt een grove touwsoort 

 geslagen, de oudere zijn bij huisbouw als latten of 

 dakribben in gebruik. De bladen werden vroeger 

 gebezigd om op te sehrijven (hetgeen nu nog o]) Bali 

 met een mesje gesehiedt, waar er ook tiguren op 

 geteekend worden en personeu die pas van de 

 pokken hersteld zijn deze om het hoofd winden om 

 zich voor instorting te behoeden); thans voor het 

 vlechten van hoeden, matten, manden, doozcn en 

 zakken, of in sommige streken voor omwauding of 

 dakbedekking. Ook bevestigt men die in hel geraamte 

 van vliegers, om die door den wind een gonzend 

 geluid te doen voortbrengen. In Timor maakt men 

 niervan nog een soort muziekinstrument ; en op 

 Bali zijn ze eeu oorsieruad en, met tiguren beleekend, 

 een offerversiering. In die streken van den .\rohipel, 

 waar gewoonte is, dat aanzienlijke vrouwen den nagel 

 van den linker duim lang laten groeien, beveiligen zij 

 dezen door een goudeu busje of door een kokertje van 

 het blad van Borassus, en in Zuid-Celebes dragen voor- 



namert^ [n-isoneu mutsjes van de bladnervcn. Hel \ruclil- 

 vleeseh wordt wel bij wijze van versnapering genuttigd. 

 Om hieruit palmwijn te verkrijgen wordt o. a. iu de 

 residentie Timor de vrouwelijke bloemkolf afgesneden 

 en deze daarna om de 3 dagen driemaal goed geknepen, 

 waarop het sap uitdrupjielt en wordt opgevangen 

 in van de bladen vervaardigde bakjes of bamboezen 

 kokers, die men vooraf heeft berookt om het vocht 

 beter te bewaren. I)e fijngestamjite wortels, in dezen 

 palmwijn gedaan, zouden een langzaam werkend ver- 

 gift doen ontstaan. f)p Bali wordt door overhaling 

 uit den ))alinwijn arak verkregen en elders suiker 

 bereid, waarvan uit Madoera veel naar Java's oost- 

 hoek wordt uitgevoerd. In het Makasaarsch beteekent 

 lalaug tala zooveel als „de schaduw van den tala- 

 boom", en daar die bij den stam gering maar door 

 den boogen kruin op eenigen afstand grooter is, zoo 

 wordt iu Zuid-Celebcs dezelfde uitdrukking gebezigd 

 van iemand, die zijn naaste verwanten bij vreemden 

 doet achterslaan. De vrucht van Borassus is de oplossing 

 van bet Boegineesche raad.sel : „Taboe sitapeng lamana, 

 tcloe sine boewangcna; matjoemiring na matangka 

 rijataboe boewangcna; madala-pi na-mabelo. ripiureng, 

 ua-rijataboe ; maranaï-pi suelije, na-timpengi", d. i.: 

 „Sjiijs, welker bladen nauw verbonden zijn, met drie 

 pitten van binnen ; als ze nog jong zijn. zijn ze 

 lekker om te eten ; als de vrucht rijp is, is het een 

 genot er van te eten en gebak van te maken ; om 

 die vrucht te krijgen, klimmen de mannen hoog in 

 de hoornen". Hanen, die geel luet zwart gekleurd zijn, 

 vergelijkt men vaak mei deze vruchten. 



485. Boschia Griflathii Mast.* Nai. fam. 



der Malvaceae. llcdocrijan. .Mal.; Ducrijan 

 hadji, .\l;il,, Hoe r i j a n -d oc r i ja n. Mal. - Boom. 



48(i. Botrychium ternatum Sw. Nat. fam. 



der OphiOglOSSaCeae. Pakoe pajocng leu- 

 tik, Socud, Varensoort, verwant aan „maanvarcn". 



487. Bouea burmanica Griff.* Nai.fam.der 



AnaCardiaceae. liambocnija Mal; Ramoc- 

 uija. Mal. — Boom. 



48S B. diversifolia Miq. (= B. micro- 



phylla Griff.*). U a m a n, I.am|i. Variclc it iu I,amp.: 

 Raman boerocng. — Gebr.: Levert goed timmer- 

 hout ; de vruchten worden gegeten. 



489. B. macrophylla Griff.* Barauija. 



Üaj. Z. O. Bom.: Boewa ni e la w e. Boeg; Dj a ta ke, 

 Soend.: Gandarija, Mal., Soend.; Gandorijah, 

 Minangk.; Gondarija, Jav.; Kalawasa, Makas.; 

 Koendangan, Mal.; Rapo-rapo kebo, Makas.; 

 Wet es (zie 14.50). Alf. Min. T. B., T. P., T. S. — 

 Lage boom. Gebr.: De rijpe vruchten zijn zi'cr sappig, 

 de jongi' wordeu in pekel gelegd en bij de rijst ge- 

 geten. \'an hel hout wordt hout>kool gemaakt. 



490. Brachyspatha variabilis Schott. 

 (= Amorphophallus variabilis BI.*). Nat. 



fam. dir Araceae. Atjocng bod as. Soend. — 

 Kruid. 



49L Bragantia corymbosa Griff.* Nat. 



fam. der Aristolochiaceae. Tjabai oelai-. 

 Mal. - Halfhccsicrf). 



§) Ecu andere soort van dit geslacht, B. loinenlosa 

 BI.*, geldt als geneeskrachtig en heel „singah depah"(s). 



492. Brassaiopsis speeiosa Dec.etPL* 



Nat. fam der Araliaceae. Panggang ^zie 1781), 

 Soend.; Panggang ranli, Soend. — Boom. Ook 

 cenige andere Araliaceae heeteu panggang. 



