Capparis — Gapsicum. 



193 



646 - 654. 



lilii. C. pubiüora D.C.* var. moluccana 



Miq. Miiluili jiinr. \\(. Min. BcMi,; M.-ili;iMiiMiitc, 

 Alf. Mi». T. U.; Multiiio, Air. Miii. ruiistiw.; Ma- 

 inoento, Alf. Min. T. L., T. P., T. S.; Sahamucntc, 

 Alf. MiD. Polios.; Toetoeiu'jaii woeling, Alf. 

 Min. ï. P. — Ht-estcr. 



fi47. C. Sp. Doiri pokak, Madocr.; Kak- 

 pokakaii, Mailorr. — llocstri'. (iilir.: Bij zii'ktcn vau 

 kimlcren wortU oi» ^hidofru ecu lakje buveii de deur- 

 opening gehangen tot \seriiig vau diu iinloed \au 

 liooze geesten. 



lUs. Capsicum annuum L.* N'at. fam. der 



Solanaceae. Bakoe #one, Soemha; üaro, Meu- 

 tanci; Hili, Sawoe; Hisa, Alf. Min. Bant., Sangi; 

 Ka la toe pa, Alf. C'er.; Kaloeja. Alf. Min. Bent.; 

 Kaloja, Alf Min. Beut.; Kaïiiilake, Lcti; Kaïn- 

 laka, Serinata; Ka ra toe pa, .Vlf N. Laoet, Sap.; 

 Kartoepa. Alf Oei., Z. Ccr.; Kasat, Alf. Z. Cer.; 

 Kasato, Alf .\inl)., Har.; Ka 9 te la, .\lf Boer.; Kldi- 

 kidi, Enggano; Koeloes, Kotin.; Koe roes, Mal. 

 Tim.: Koro, Kudeh,Sika; I,ada, Nia.<; La da nierall. 

 Mal.; I,ada seboea, Nias; Lado oengge, Minangk., 

 Lasijak, Bat.; Lasinao, Loeboo; Lasinok, Bat.; 

 Lenden, Gajo; Liaehajoe, Alf Min. Tonsaw.; 

 Lobok, O. Jav.; Lombok, Balin.; .lav., Mal. Batav., 

 Soead.; Malesan, Watoeb.; Malita, Gorout.; M a- 

 nisa, Alf C'er.; Maresoni, X. Guin. 4 R.; Mareta, 

 Bol. Mong.; Marisa, Alf. Min., Tom.; Marisan, 

 X. Guin. Xoeinf; Meuisa, Alf. \V. Cer.; Oeuoes, 

 Tim.; Oeoes, Wetar; Pedesau, Balin. Kr.; Ritja, 

 Alf. Halm., Mal. Men., Tern.; Sabija, Biniau.; Sa- 

 braug, Soend.; Sahang (zie 273fi), Uaj. Z. O. Boni., 

 Ma!. Bandj.; Sainbaboe, l)aj. Z. O. Born.; Sbija. 

 Sas.; Sebija, .Sas.; Siri, AU'. Asil., Hila; Tabja, 

 Balin.; Tjabai, .Mal.; Tjabé, Balin., Jav., Mal. Batav.; 

 Tjabè, Soend.; Tjabli i, Madoer.; Tjabi, Lamp.; Mal. 

 Bengk.; Tjabija, Makas.; Tjabja, Balin. Seiiib.; 

 Tjainpli, Atjch; Tjajili, Aljeh; Tjebija, Boeg.; 

 Tjengeh, O. Jav.; Tjili, Mal. Amb.; Tjingi, Ma- 

 doer.; Tjitjingi, Madoer.; Warisa, Alf. Min. 

 Variëteiten in Mal. Batav.: Tj. koeniug; Tj. merah. 

 In Sangi : Hisa boere; H. watoeline. In Alf. 

 Min. Bent.: Kaloeja toenipi of kaloja toeinpi. 

 In Jav.: Lombok tampar, met lange duuue vrneht ; 

 L. tatoeug, met ronde vruebt. In Mal. Men.: Ritja 

 kapas; R. keuop: R. pandjang. In Alf N. O. 

 Halm.: Ritja o moemoe; R. o toko mabebele; 

 R. o pelesoekü. In Soend.: Tjabe atjoeng. In 

 Alf. Min. Bant.: Hisa konopo; H. marobo; II. 

 soeuting. lu Madoer.; Tjabhi radja; Tj. adang; 

 Tj. tjareme; Tj. ghoengscng; Tj. taiil; Tj. 

 tongkol. In Alf Miu. T. P.: Marisa kapes; M. 

 poe rong kei; M. renet. — Kruid, de Spaansehe 

 peper. Guinea pejiper (c.), Beissbeere (d.). Gebr.; I)e 

 heetsmakeiide vruchten spelen een voorname rol bij 

 de spijsbereiding. Om barensweeën op te wekken wordt 

 het sap der rauwe bladen aan zwangere vrouwen te 

 drinken gegeven. In de inland.sche geneeskunde heeten 

 die bladen daoeii sabrang. Als een echtpaar er goed 

 uitziet, zegt men in het Soendaasch: „Ngenibang tjabe", 

 d. i.: „Als de bloem van Capsieuin", omdat deze zieh 

 altijd frisch voordoet. In bet Minangkabaoesch heeft 

 men een spreekwijze: „Bak balimaoe lado oengge", 

 d.i.: „Als ingesmeerd met ('a]isicnm", doelende op iemand, 

 die in een onaangenaini' positie verkeert of den wind 

 van voren krijgt. De Madoerees zegt ; „Tjalihi nuulang 

 lülap" d.i.: „De C'apsieum daagt de groente uit", van 

 iemand, die naar meer werk verlangt. In hel Maleisch 

 dialect van Ambon heet het: „Tjili kata halija dija 

 pedes", d. i.: „C'apsienm zegt van gember, dat zij heet 

 op de tong is", overeenkomende met ons: „De ])ot 

 verwijt den ketel dat hij zwart is"; en in het Jlaleisch : 



„Sijapa inakau tjaliai ijalahberasapedas",d.i.: „Die tjabai 

 eet, voelt ilat het heet op de tong is", met de beteekeuis, 

 dat ieder de gevolgen van zijn eigen daden moet dragen, 

 f 'apsicuni is de oplossing van meerdere raadsels. Zoo in 

 het Batakseh vau : „Laiii matoewa, lam mandjeugkari", 

 d. i.: „Hoe ouder, hoe ineer het zieh opschikt"; in het 

 Boegineeseh van: „Taboe ritaboe pataboe", d.i.: „Spijs 

 die gegeten wordt eu tevens zelve eet" ; in het Lam- 

 pougseh van: „Di tjoelik baiigik, di kanik sakik", d.i.: 

 „Wordt het even met de vingers aangeraakt (dan riekt 

 het) lekker, wordt het gi'geten dan ia het |iijnlijk". 

 In het T. >S. dialect van het .\lfoerseli der Jliuahasa 

 is de bloem de oplossing van het volgende raadsel; 

 „Se diuia matoeari se inadoeka-doekad wija si iuanera 

 keuitaii ; tawiiiio mate iiiinaleoso si iuanera miuateiiio 

 se riutena diina", d. i.: „Vijf zusters verzorgen hare 

 zieke inoedei' ; reeds bijna gestorveu is hare moeder 

 hersteld en zijn haar vijf kinderen overleden". 



lit'.i C. bicolor Jacq. (— C. nigrum 



Willd.*). 'l'jabe salasih, .Soeud.; Tjabe toend- 

 j o e n g. Mal. Batav.; T j a b e w o e n g o e, Soeud.; Tjabhi 

 lenjeug, Madoer.S,; Tjabhi totjeug, Madoer.B.,P.; 

 Tjabhi totjer, Madoer. B., P. — Heester. Gebr.: 

 Van de vruchten wordt zuur gemaakt. 



6.50. C. frutescens L.* Tjabai seberaug. 

 Mal.; Tjabe besar, Jlal, Batav.; Tjabe gede, 

 Soend.; Tjili ajcr, Mal. Amb. — Heester. Goat 

 pepper (e.). 



Ö51. C. longum D.C. (- C. annuum L.*). 



Lada tjant jang, Mal.; Tjabe edj o, Soeud.; Tjabe 

 idjoe. Mal. Batav.; Tjabe tjangak, Jav.; Tjabe 

 tjengek, Soend.; Tjangak, Jav. — Kruid. 



6Ï2. C. longum D.C. (= C. annuum L.') 



var. incrassatum Hassk. T j a b e a m i s, Soeud. — 

 Ki'iiid. (iebr.: !)c vruchten dienen bij de spijsbereiding. 



f)53. C. minimum Blanco.'* Hisa si na, Alf. 

 Min. Bant.; Kartoepa marisano, Alf. N. Laoet, 

 Sap.; Kasat batawe, Alf. Z. Cer.; Kasat hawai 

 maoci, Alf. Z. Cer.; Kasat pcna, Alf. Har.; Lada 

 limi, Nias; Lada raari tja, Makas.; Lada moetija. 

 Mal.; Lada tjapa, Makas.; Ladang boeritja. 

 Boeg.; Ladaug inaritja. Boeg.; Lado koetoe, 

 Minangk.; Laso mejoug, Boeg., Makas.; Lombok 

 djemprit, Jav.; Lombok gam bi r, O. Jav.; Lom- 

 bok rawit, Jav.; Lombok setan, Jav.; Lombok 

 tjempiling, Jay.; Marisa kokoak, Alf. Min. T.L., 

 T, P.; Rawit, Sas.; Ritja kokene, Alf. N.0. Halm.; 

 Ritja padi. Mal. Men.; Sahaug roebit, Daj. 

 Z. O. Born.; Sbija kedi. Sas.; Sitoedoe laugit. 

 Bat.; Tabja api, Balin.; Tabj a ked i, Balin. .Senib.; 

 Tabja kr inj i, Balin.; ïabja tjaiik, Balin.; Tabja 

 tj i na, Balin.; Tjabe bocroeug. Vuig. Jlal.; Tjabe 

 kei i ng, Balin.; 'i'jabe rawit, Soend.; Tjabe setan, 

 .Mal. Batav.; Tjabhi gh a ra b i r, Madoer. B.; Tjabhi 

 letek, Madoer.; Tjili padi. Mal. Amb. — Kruid, 

 de kleine Spaausche peper of duivclspeper („chillies"). 

 Piment enrage' (f). Gebr.: De vruchtjes zijn alom bij de 

 spijsbei-eiding in gebruik. Zij worden ook veel door vogels 

 gegeten. In de Minahasa wendt nicu ze aan tegen beten 

 van duizeudpooteu en giftige slaugeu. Bij de inlaudschc 

 geneeskundigen op Java zijn de bladen bekend als 

 godong sabrang. In het Madoereeseh heeft men een 

 spreekwijze: „Kenek-keuek na tjabhi letek", d.i.: „Hij 

 is zoo klein als tjabhi letek", om aan te duiden, 

 „dat iemand klein maar dapper is". 



•iit. C. sinense Murr. (= C. chinense 



Jacq.*). Lada tjina, Jlal.; Lada tjempaka, 

 Jav.; Tjabe sabrang, Soend.; Tjabe tjempaka, 

 Batav. Mal. — Kruid. Hier eu daar als siei'plaui 

 gekweekt. 



13 



