Cltrus. 



201 



785 - 787. 



(ljiugf;a of s. griugsiug, mot prooti' witachtigo 

 vrucht; Si'moiigka gaiiioug of s. pai)asaii, met 

 klcino routli^ vrucht. In Jladocr.; S. kutjor, nicl 

 weck vruchtvh'csch; S. il had hoc, luudcsooit; S. arab. 

 In Sas.: Kcleutlc boe u ga. In Alt". Miu. Tousaw.: 

 Katiniboc sangi. In Alf. Min. T. S.: Saniaka 

 wiwang. — Kliinplaut, de watermeloen, (iebr.: De 

 vruchten worden gegeten. Bij het vijlen der tanden 

 geeft men deze den vorm der pitjes, ü]) Bali 

 heeft men een spreekwijze: „Keinong timah koelkoel 

 soeniangka", d. i.: „Een looden Iroiu niet een soe- 

 niungka tot alarmklok", toege[)ast op iemand, die een 

 gnnstig voorkomen heeft, inaar die men sleclits be- 

 hoeft te hüoren spreken om dadelijk van hem weg te 

 luopcn ; en in het Javaansch een andere : „Sinigar 

 semougka", d. i.: „Uoorgesneden worden als seniongka", 

 voor iets, dat in twee gelijke dcelcn verdeeld of ge- 

 splitst wordt. Semongka is de oplossing van het .ïa- 

 vaanschc raadsel : „AVohc adakah witc adikili", d. i.: 

 „De vrucht is groot, de plant is klein". 



78.). Citrus sp. O Nat. fam. der Rutaceae. 



.\lgem. benam.: .Vhoesi, Alf. Oei., Z. Cer.: .Viuoesi, 

 .\lf. Z. C'er.; .\moeté. Boeg.; .\nggra, N. Gnin. 

 Noenif.; .Voesi, .\lf. Z. Ccr.; Asam, Gajo; Delo, 

 Kotin.; Ilero, Kotin.; Dima, Nias; Djarik, Soemha; 

 Djehock. Baliii. .Semb.; Djeram, .lav. Kr.; üje- 

 rik, Soemba; Djcrikoe, Socmba; Dj e roe, Siwoe; 

 Ujerock, Balin., Jav. Ng., Mal. Batav., Soend.; 

 Djherock, Madocr.; Djoeock, Balin. (grootere 

 soorten); Docngga, Binian.; Ekc. Euggano; Ilosi, 

 .\If. Boer.; Katoeugga, Binian.; K roe et, .\tjeh; 

 Ijclo, Tim.; Lemo, .\lf. Halm., Min. Tonsaw., Boeg., 

 Gorout., Makas., Tern.; I, eniun, Mal. Mol.; Lcno, 

 Tim.; I. imaue, l)aj. Z. ü. Bom., Lamp., Mal., 

 Minangk.; I. imen, Gajo; Li moe, .\lf. Jlin. Bent., 

 Tonsaw., Bol. Mong., Goront., Sangi ; Makolona, 

 Boeton; Maoesi, Alf. Asil.; M o e d a, Solor ; JI o e d c, 

 .Sika; M oen te, Alf. Min., Salcijer; Moentoi, Alf. 

 Miu. Ponos.; Moesi, Alf. Z. C'er.; 'Nderoe, Maug- 

 garai ; Ngaroe, Endeh; Oente, Bat.; Oesi, Alf. 

 Har., Hila; Oesil, Alf. N. Laoct, Sap.; Oetc, Bat.; 

 Pingi djerik, Soemba; Poehat, Alf. Boer.; Poe- 

 hat poen, Alf. Boer.; Reu o, Tim.; Wama, Alf. 

 X. O. Il.ilni. — Boomen, de „citroenen" en derg. 

 Gebr.: Wegens de vruchten gekweekt. Doornen van 

 citroenen dienen wel tot het doorboren der oorlellen. 

 Van iemand, die in menig opzicht boven zijn kampong- 

 genooten nitmunt, bijv. van een gegoede, wiens familie 

 het armoedig heeft, zegt de Maleier: „Saperti liniaoe 

 masak saoelas", d. i.: „.Vis een citroen, waarvan maar 

 één vakje rijp is". MaLiniaoei of„ iemand met citroen- 

 sap reinigen" is in het Minangkabaoesch ook een 

 liguurlijke uitdrukking voor „iemand beschaamd maken", 

 terwijl het zichzelf daarmede wasschen wordt aangeduid 

 door balimaoe. „N.iar iets watertanden" noemt men 

 in deze taal: „Bak mantjalick liinaoe masak", d. i.: 

 „Als het zien van rijpe limaoe" (zie ook 793). 



O Kdorders en V.\i,etox (IV, 200) tcekenen aan, 

 dat volgens Bk.in'DIS aUe gecultiveerde vormen van 

 (.'itrus zijn ont.4taan uit C. Medica L.*, C. .\urantiuni 

 L.* en C. deciimana .Murr.* (waarbij andi'reii nog C. 

 Hystrix D. C* voegen), doch dat een nailcr onderzoek 

 noodig is. 



78(5. C. acida Roxb. (.— C. Medica L.*). 



Ahocsi binsi, Alf. Oei., Z. ('er.; .\hoesi bintji, 

 Alf. Oei., Z. Ccr.; A moesi binsi, .\lf. Z. f 'er.; 

 Aoesi pipis, .\lf. Z. ('er.; .\sara kedeungsa, 

 Gajo; üclo m aki is, Kotin.; Dima adoelo, Nias; 

 Djeroc kii, Sawoe; Djeroek alit, Balin.; Dje- 

 roek limo, Balin.; Djeroek mipis, .Soend.; Dje- 

 roek nipis, ,Iav., .Soend.; Djeroek pctjel, Jav.; 

 Djeroek tipis, Vnig. Mal.; Dj hcroek peljel, 



Madocr.; D oengga ' n t j i j a, Biman.; In ta, .\lf. Min. 

 Bant., Bent., T. L., T. I'.; Kapoel oengan, Balin.; 

 Kedangsa, ^lal., .Vtjeh ; Kelangsa, .VIjeh; Kroeët 

 kedaugsa, Atjeh ; K roe et kelangsa, .\tjeh; 

 Lemo ape. Boeg.; Lemo djawa, Tern.; Lemo 

 kapasa, Makas.; Lemo nipis, Alf. Min. Tonsaw.; 

 Lemou nifis. Mal. Mol.; Lcinon nipis, M,il. Mol.; 

 Limaoe kastoeri. Mal.; Limaoe katocri, 

 Minangk.; Limaoe nipis, Daj. Z. O. Bom., .Mal.; 

 Limo, Balin.; Limoe in ta, Alf. Min. Bent.; Li moe 

 mauipis, Alf. Min. Bent.; Limoe ni p is, Alf. Min. 

 Tonsaw.; Limoe onta. Bol. Jloiig.; Makaniloe, 

 (iorom; Makolona nipi, Boeton; .Maoesi nipise, 

 All'. Asil.; Moeda keueloe. Solor ; M o e de telong, 

 Sika; Mo en te iuta, Alf. Min. Bant., T. L., T. P.; 

 Moentc kojawas, Alf. Min. T. B., ï. S.; Mocntc 

 kowajas, Alf. Min. T. B., T. S.; Moentoi onta, 

 Alf. Min. Ponos.; (Jcutc hapas, Bat.; Oesi uipis, 

 .\lf. Har., Hila; Oesi uipise, Alf. Har., Hila; 

 Oesil binsi, Alf. N. Laoet, Sap.; Oesil bintji, 

 Alf. N. Laoct, Sap.; Oetc hapas. Bat.; Poehat 

 emnipi, ,\lf. Boer.; Wama bi oedoe, Alf. N. O. 

 Halm.; Wama daboe-daboe, Alf. N. O. Halm. 

 Variëteiten in Alf. Z. Cer.: Ahoesi halawan; 

 .V moesi halawan; Aoeei halawaii. In Gajo: 

 Asam limen kajjas. In Balin.: Djeroek lengis. 

 In Bat.: Oe rimo. In Vuig. Jlal.: Djeroek kapas. 

 In Soend.; Djeroek lemo of dj. limo; dj. limo 

 gede. In Atjeh: Kocjan. In Tern.; Lemo pina- 

 gara; 1. tiligila. In Madocr. P. S.: Djh. dlioer- 

 gha of Madoer.: Djh. labaj. In Mal. Mol.: Lemoii 

 mas; I. tjoci. In Minangk.: Li maoe k anib ie ug; 

 1. kapeh. In Mal.: Limaoe kapas: 1. kedangsa 

 of kedangsa; I. soesoe. In Bol. Mong.: Limoe 

 soeï. In Alf. .\sil. Maoesi halawan e. In Alf. 

 Min. T. S.: Moente dedamoed. In Alf. Miu. T. P.; 

 Moente komantcs. In Alf. Min. T. L.: Moentc 

 menibe. In Alf. Min. T. B.: Moente nanamocr 

 of 111. rere. In Alf. Min. Bant.: Moentc nananio. 

 In A\{. Miu. Ponos.: Moentoi soei. In A]{. Har., 

 Hila: Oesi halawan. In Alf. N. Laoet, Sap.: Oesil 

 halawan o. In Alf. N. O. Halm.: Wama o kira. 

 In Alf. Boer.: Poehat eflawan. — Boom. Gebr.: 

 De vruchten worden wel gegeten bij een benauwd 

 gevoel in de maagstreek, dienen verder bij de be- 

 reiding van spijzen en zijn ook in gebruik bij het 

 wasschen van het hoofdhaar en het insmeren van 

 krissen. Op Java worden wel schijfjes der vrucht in 

 het bevloeiiugswater van sawah's geworpen om ziekte 

 van het rijstgcwas te voorkomen, en worden bast, bladen, 

 bloemen, vrucht en wortel samen fijngemalen tot be- 

 reiding van een soort boreh. 



7S7. C. Aurantium L.* D c 1 o m a k e ë k, Rotin.; 

 Dima sami, Nias; Djarik la ngga, Soemba; Dj c- 

 rik langga, Socmba; Djeroe ngaii, Sawoe; Dje- 

 roek amis, Soend.; Djeroek djepoen. Mal. Batav.; 

 Djeroek keprok, Jav.; T) j eroek Icgi, Jav,; I) j c- 

 roek ma nis, Vuig. Mal.; Djeroek tjoetjoek, 

 Soend.; Djherock inancs, Madocr.; Djoeoek 

 manis, Balin.; Hangkari, Alf. N. O. Halm. K.; 

 Kroeët maneh, Atjeh; Lel o mate toe, Tim.; 

 Lemo boelaëng, Makas.; Lemo boeritja. Boeg.; 

 Lemo kabi, Tern.; Lemo maritja, Makas.; Lemo 

 sangkari, Tern.; Lemo tene, Makas.; Lemo 

 tjening. Boeg.; Lemo wola, Alf. Min. Tonsaw.; 

 Leinon manis. Mal. JIol.; Limaoe manis. Mal.; 

 Liniaoe manjih, ^liuangk.; Limaoi^ mis. Lamp. 

 Ab.; Limaoe palangan, Daj. Z. O. Bom.; Limoe 

 boetaka im bembe. Bol. Jlong.; Limoe manis, 

 Alf. Min. Bent.; Limoe nianise, Sangi; Limoe 

 moromimit. Bol. Mong.; Limoe wola, Alf. Min. 

 Tonsaw.; Makolona patani, Boeton; Moeda 



