Gocos. 



205 



830. 



Il ara; B. pangi; B. taba(L>). In Alf. Min. T. B.: 

 l'opo koolu ; 1*. ra ngilang. In Alf. Miu.T. S.: Vo po 

 poeti; 1'. r oen (lang. Ia Alt'. Min. T. P.: 1'opo 

 tapal: P. ri-ri(L'); P. koi-lo; P. liba of P. rai n- 

 dau!;l9); P. pangi; P. \va\vi(^7). In Alf. Miu. T. I,.: 

 Po po nica(9): P. poeti(l). In Bat.: Ilarainbir 

 goilang; II. lasocna{10); II. limo gading (3); 

 ïi. raU(ll); H. ronda(9); II. singkoet(7). In 

 Alf. N. O. Halm.: Igu bofla; I. doe koe (3); I. 

 pint' laoe(lO). In Balin.: N. of ujoeh poch of 

 N. of nj. u jeniboclücng(ll); N. of nj. enggal 

 of X. of nj. ])üeüeh(7^; .'^. of nj. danta of N. of 

 nj. gading^3). In Mal. Mi'n.: Kalapa nierah (9); 

 K. kapal ; K. pocti h(l); K. babi (7); K. kanari(2); 

 K. paugi ru voor .\mbou en de Oidiascrs : Kalapa 

 babi(7,V Mal. .\mb. ^ Mi mol liahoe, Alf. Har. 

 = Xiwel hahoo, .\lf. .\sil., Hila ^ Noewol 

 hahoe, Alf. X. Laoet, Sap. — Kalapa ka nar i (2), 

 Mal. .\mb. = Ximcl ialo, Alf. Har. = Ni wel 

 iale, \\(. .\sil., Hila = Xoewol jalo, Alf. N. 

 I.aoet, Sap. — Kalapa parang(.i), Jlal. .\nib. = 

 Ximel ekite, Alf. Har. = -Xiwel lopocl, Alf. 

 Asil., Hila = Xoewol lo]ioe, Alf, N. Laoet, Sap. 

 — Kalapa radja (8), Mal. .\nib. = N imel 1 at oe, 

 Alf. Har. = Xiwel latoel of N. laoel, Alf. 

 Asil., Hila = Xoewol latoe, .\lf. X. Laoet, Sap. — 

 Boom, de klapjierboom of kokospalm. Cocoauiit-pahn, 

 e., cocoticr, fr. Gebr.: Deze [lalm groeit overal fjnister; 

 wordt in X.-(). ludic overal iu de laagvlaktc en in de 

 lagere bergstreken gekweekt), inaar 't getal vruchtenen 

 vooral 't oliegehalte daarvan verschilt zeer. Overigens 

 heeft men niet bepaald hooge streken o. a. Soeniba, waar 

 de boom schaars voorkomt. De stam wordt somwijlen ge- 

 bezigd als bouwmateriaal en voor beschoeiiugen, de ge- 

 droogde blatleu om rijst in te wikkelen en tot dekking van 

 woningen of vlechtwerk. Nog jong en geel zijnde hangt 

 men die iu enkele streken bij epideuüeu voor de deur- 

 opening. De bladsteleu dienen voor omheiningen en 

 als brandstof voor toortsen ; de bladuerveii gebruikt 

 men als bezems; soms tot bezwering of wering van 

 regen met Capsicum-vruchten aan de puuteu iu den 

 groud gestoken. Van de bladscheede vervaardigt meii 

 touw en zakken ; de bloemschecde kan tot lont ge- 

 draaid worden. Het vruehtvleesch en de palmiet worden 

 gegeten ; van de laatste bereidt meu ook zuur. Van 

 het vezelachtig omhulsel der noten vlecht men voet- 

 vegera en de dojipen zijn als drinkschaleu, rijstmaten 

 of waterscheppers in gebruik; ook brandt men deze 

 tot houtskool (vooral voor goudsmeden) en maakt er 

 oorringen vau, terwijl tijdens epidemicu dergelijke 

 ringen soms als voorbehoedmiddel om de vingers ge- 

 dragen worden. Jlet het vocht der jonge noten be- 

 sproeit men wel personen, die onrein zijn ; overigens 

 is klapperwater een dorstlesschend middel, de palmwijn 

 een gezochte drank, en de olie bij de spijsbereiding 

 onmisbaar. Tot het verkrijgen vau olie woi'den de 

 noten iu tweeen gedeeld, daarna geraspt en het ge- 

 raspte iu water uitgekneed ; de alilu.s verkregen |)ap 

 wordt gekookt en nadat de bovendrijvende olie- 

 deeleu afgeschejit zijn, nogmaals verhit tot nu-n een 

 helder vocht krijgt. Bij aftajiping ter verkrijging van 

 palmwijn snijdt meu alleen het uiteinde van den 

 vruchtsteel af, zoodat de vruchten ongeschoudeu blijven; 

 vau dien palmwijn maakt nu'U .lavaausche suiker. 

 Voor de als uitvoerartikel zoo belangrijke kopra (coiirah) 

 worden de van den vezelbast ontdane noten eenvoudig 

 in stukken gesneden en in de zou gedroogd ; er worden 

 hiervan zeer groote hoeveelheden uitgevoerd. Op .lava 

 heet klapperwater het cenige middel ti'geu tering, een 

 ziekte w.aaraan enkel vrouwen zouden lijden. De echtge- 

 noot moet daartoe zelf in den boom kliiumeu, aldaar de 

 schil van de noot zooveel mogelijk afkajipeu om het 

 water te doen uitvloeien, dit iu ecu kokertje van 



bamboe opvangen cu het, met zijn urine vermengd, 

 aan de lijderes te drinken geven. ( )ok wordt het, 

 evenals de jonge vriK'ht der variëteit krambil idjo, 

 bij arsenik-vergiftiging toegediend, en voorts gebezigd 

 tot bezwering der ama of ziekten, die het rijstgewas 

 kunnen treflen. Bij allerlei ziekten vau paarden en 

 runderen wendt meu klapperwater aan, nu-estal ge- 

 mengd met arèu-suiker. .\fsehrapsel vau klaii])erdop 

 wordt toegepast bij uavelverbloeding van pasgeborenen. 

 De wortels eu vruchtknoppeu zijn adstriugei'rcud en 

 als middel tegen dysenterie in gebruik. Op Soeniba 

 wrijfc men het geheele lichaam iu met het sap \aii 

 hjugekauwde kokosnoot als reiuigiugsuiiddel ; daar de 

 boom hier echter schaars voorkomt, woi'den de noten 

 aangevoerd van de zuidkust van Flores, vooral uit 

 Kndeli, en zijn er ook tot dat doel zeer gewild. Ten einde 

 jonge kinderen spoedig te gewenueu aau alles wat 

 schrik kan verwekken, worden in huii nabijheid kokos- 

 Uüten wel met geweld op den grond geworpen. Door 

 eenige stammcu in den iVrehipel wordt bij de geboorte 

 van een kind een kokosnoot geplant, naar het tegen- 

 woordig heet om later den leeftijd te kuuneunagaau ; 

 maar waaromtrent men vermoedt, dat iu vroeger 

 tijden het denkbeeld van zielsverhuizing er niet vreemd 

 aan was. In de Preanger moet elke landbouwer, 

 die een huwelijk wil aangaan, ecu paar outkieiude 

 klapperuoteu aan deu geestelijke vertooneu en na de 

 voltrekking op zijn erf planten ; men zegt, dat dit 

 gebruik dagteekent vau deu Conipaguiestijd, toeu de 

 klapperteelt nog verplicht was. Op Java worden 

 de noten geregeld elke maand geplukt, maar altijd 

 als de maan in haar eerste of laatste kwartier is. De 

 tot voortplanting bestemde noten mogen o. a. op Java 

 niet onder dak komen, en daar ze men niet durft planten, 

 zoowel om de dieven als omdat vrouwen en kinderen 

 ze niet mogen aanraken, worden die aldaar ter uit- 

 botting op den nok der daken geplaatst, .ils na de 

 ontluiking der eerste bladen de vinbladen zich beginnen 

 af te scheiden, gaat men over tot het planten, dat 

 met veel plechtigheid geschiedt. Na eerst gebaad eu 

 soms ziju beste liaadjc te hebben aangetrokken, doet 

 de Javaan de uitgeloopen vrucht in een mand, waarin 

 hij vezels vau deu arèn-palm eu een rijst-aar heeft 

 gelegd, om hierdoor deu toekomstigen boom talrijke 

 vruchten toe te weuscheu. Hij neemt die mand op 

 den rechterschouder zoo hij met de linkerhand wil 

 planten en omgekeerd, als hij de rechter wil gebruiken. 

 Hij plant de noot zoodanig, dat de helling van den 

 stam later van ziju huis afgekeerd komt te staan eu 

 hij doet het hurkende om het jong afvallen der vruchteu 

 te beletten. Tevens pruttelt hij bezvveriugs-fonnnles tot 

 inroeping der hulp van de besehermgeesten van deu 

 landbouw. In het Javaansch heeft men een spreekwijze ; 

 „Toewa-toewa krambil", d. i.: „Zoo oud als eeu kokos- 

 noot", in den zin van „wel oud, maar toch nog van 

 nut zijn"; en in het Soendaasch : „Koenjoek ngagoegoe- 

 loeng kalapa", d.i .: „Een aap wentelt de kokosuoot 

 rond", met de beteekenis van „het zijn paarleii voor 

 de zwijnen", daar de aap niet weet hoe die noot te 

 gebruiken; ook zegt men iu deze taal: „Kalapa bidjil 

 ti tjocugap", d. i.: „De kalapa-boom ontstaat uit het 

 kiemgat", om te kennen te geven, dat kleine oorzaken 

 groote gevolgen hebbeu. In het .Minangkabaoesch zegt 

 men : „Boengkoeëk saboeïk", d. i.: „(iebogen als de 

 vczelbast van C'ocos-noten", tegen een gebochelde, of 

 tiguurlijk tegen iemand, die koppig is. „Eeu kokos- 

 boom" is de ophjssing \an het Maleische raadsel: 

 „Oeratnja iiienikam tanah, bertelor di awau-awan, 

 menetas di tapak taugan", d. i.: „De wortels steken 

 in deu grond, iu de wolken worden de eieren gelegd, 

 iu de handp.alm worden ze opengebroken"; met eieren 

 doeleiule op de vruchteu, die men gewoonlijk o]i de 

 vlakke hand in tweeën klooft. En vim hel Bat. Dair.: 



