Codlaeum — Coleus. 



206 



831 - 837. 



,,Keniiigi-u poclu-poelu ^antueii^cii takal-takal" d.i.: 

 „Eeu bosch bij fcn dür|i vul liHUgcndt- met duo(!jsko|)])t*n". 

 Évtuzoo \uii t-tri ander iu hit '1'. S. dialect van het 

 Alfoersch der Minahasa; „Si tui-alukon jo si niiwuwale; 

 riuakerakek iioe sija woeirienanjjai ilaked se rinte, itoc 

 sija si niiwuwale laiutue uvu^ kerakek ; lajin )iiakasa- 

 kusa sija tueinawa se kuluna. wu se kaluna toenienc- 

 klakü witue ueni bale itii; nnikapeneklaku sija jo sera 

 ijmnawuenaüi se kaluna wu se rinteiia ueuo; kedakcd ; 

 ne rinteua naugemu ipekenawocnaiii wo sija niijaoeai", 

 d. i.: „Ken Ijejaarde man buiiwt een hnis; hij maakt 

 het huog unidat hij beili'nkt dat hij vele kinderen 

 heeft, daaruni maakt hij dal huis zou huug ; maar van 

 tijd tut tijd noudiart hij ziju \ rienden en zij treden 

 dat huis binnen: als hij naar buvcn kliinl, duwt hij 

 zijn vrienden en al zijn kind<-i'en weg; zijn kinderen 

 zijn uj) den grund gevallen en hij gaat naar beneden". 

 Eeu „uout" 19 de uplussi lig van het Siiendasehc raadsel: 

 „Soemoer gantueng, taluga, di awang-awang, di eiisi 

 tjai sakaratjak"', d. i.: „Keu hangende put, een meer 

 in de lueht, gevuld mr't een scheut w;iter"; en van 

 het Javaansehe rjiadsel : „Sadjer(u-ing ti-mbaga anakawat, 

 sadjeruniug kawat aua wesi, sa<ljeruiiiiig wesi ana 

 langit lan sadjeroning langit ana segara'', d. i.: „liet 

 kuper uiusluit het metaaldraad, het nietaaldriuid um- 

 sluit het ijzer, het ijzer umsliiit den hemel en de 

 hemel omsluit de zee". Hierbij is koper de buitenste 

 schil, metaaldraad de vezelige bast, ijzei' de hardi^ 

 schaal, de hemel het vruehtvleeseh en de zei' het 

 klajijierwater. Ook van eeu ander in het Maleisch 

 van liengkoeleii : „Najek boekit tuerun buekit besuewo 

 ajer selaboe", d.i.: „Heuvel op, heuvel af', ontmoet 

 men eeu kalebas met water", van een in het 

 Bataviaasch-Maleiseh : „Di loewar pager bamboe, di 

 dalem pager papan ; dalem sekali pager tcmbok, di 

 teugah iaoetan", d. i.: „\ au binnen een bamboezi'ii en 

 van buiten ecu planken omheiuiug ; geheel binnen een 

 steencn muur, in het midden de zee", en van het 

 Saugisehe raadsel : „Langi ta bitoeïnge, sasi ta kinae" 

 d. i.: „Een hemel zonder sterreu, een zee zouder 

 visscheu"; terwijl eeu Coeos-blad in het Maleiseh van 

 Bengkoelcn de oplossing is van : „Orang toewo djatoeh 

 bersoiak", d.i.: ..Een oud man, die schreeuwt als hij valt". 



831. Codiaeum variegatum BI.' Nat. fam. 



der Euphorbiaceae. Ai galihoe, Alf. Amb.; 

 Baleja soe manga, Makas.: Dahengora, Alf. 

 N. O. Halm., Mal. Men., Tem.; Daoen garida. 

 Mal. Tim.; Demoeng, Baliu.; Dendiki, .Sangi; 

 Doedi, .\lf. -Min. T. S.; Godiho, Tem.; Kadihoe, 

 Mal. Amb.; Kal al oem bang, .\lf. Miu. Bent.; K a- 

 roton, Madoer.; Karotong, Madoer.; Katomas, 

 Soend.; Kei et, .•Vlf. Min. T. P.; Keudeug disik, 

 Alf. Min. Tonsaw.; Kol e, Alf. Cer.; Lel e me, Alf. 

 Min.T.L.; NasaloüC, Nias; Poediëng, Jlinangk.; 

 Poeding, Lamp., Mal.; Poeriug, Balin., .Tav, Mal. 

 Batav.; Saloebota, Alf. N. O. 'iL-ilm.; Sela, Alf. 

 Min. T.B. ; Silastom.Bat.; Sole, Alf. Cer.; Tom as j), 

 Soeud. Variëteiten in Alf. Min. T. S.: Doedi kcroet; 

 D. ragi; D. wcrot. la Alf. Min. T. L.: Lcleme 

 rendai; L. sela. In .\lf. Min. T. P.: Kelet rintck; 

 K. sela. In Lamp.: Poeding belawan; P. alom; 

 P. oedjaoe. In Mal.: Poeding cm as; P. pcrada; 

 P. soewasa; P. tembaga. Iu Madoer.: K. akor; 

 K. bintaug temor; K. boen tot mat jan; K. 

 djhila matjau; K. kadoengdoeng; K. kar 

 djauibe; K. karang emas; K. kole olar: K. 

 langgheni bhadja; K. mangko ajam; K. 

 mangko emas; K. o Ier; K. poer ing; K. ram- 

 boet nori; K. ramboct potre. In Mal. -\mb.: 

 Kadihoe papoewa. — Heester. Gcbr.: Gezochte 

 sier|ilant (z.g. „crotons"). De bladen worden in het 

 badwater van kraamvrouwen gedaan eu iu aftreksel 



toegediend bij langdurige koort-sen; ook dienen ze, 

 evenals de bloemen, in het oostelijk deel van den 

 archipel veel tot versiering van het lichaam. Op de, 

 .\mbonsche eilanden maakt men rondom de graven 

 wel heggen van dezen heest<*r. 



i) Meerdere namen gelden ook voor Graptopbvllumsp. 



832. Coelogyne Rochusseni De Vr.' Nat. 



fam. der Orchidaceae. Sak at tiielaug oelar 

 Mal. 



833. Coelostegia Grifflthii Benth.' Nat. 



fam. derMalvaceae. Poenggai «I, .Mal. — Boom. 

 Gebr.: De liasl wendt gebruikt als luoiiniddel en, met 

 water gcnieiigd, ook als zwarte verfstof. Het hout is 

 hard en duurzaam. 



§) Het is zeer «el mogelijk, dat de Suin. W. K. 

 en Mal. namen voor heide boomeu gelden (zie 2426). 



83 1. Coffea arabica L.* Nat. fam. der Eu- 



biaceae. Ghawa, Madoer. S.; Kaba, Madoer. B., 

 I'.; Kahawa, Daj.; Kahoewa, Mal. Tel. Bel.; 

 Kahw a (kawu), Jav.; Kaw a. Boeg., Makas., Mal. Pal.; 

 Koe pi (kupi). Vele Taleu ; Kofi, Mal. Mol.; Kopi<), 

 Vele Talen: Kowi, .Sawoe ; Seugkawa, (iajo; Wit 

 kopi, Jav. — Kleine boom, de koftieplant. f'afeier, f. 

 coffeiplant, e. (iebr.: Daar de bessen ter bereiding vau 

 koflie voor di: Europeeschc markt veel geldswaarde 

 bezitten, drinkt de iulaudcr in enkele streken, vooral op 

 Sumatra, de z.g. kopi daiicn. De bladen der jonge takken 

 worden daartoe l)o\eu het vuur geroosterd, dan fijnge- 

 wreven en iu een bamboezen koker met water uitgetrok- 

 ken ; deze wordt met een jiro]) van idjoek gesloten, 

 welke bij het uitschenkcn als filter dienst doet. Iu Korintji 

 bezigt men tol dat doel alleen afgevallen bladen, omdat 

 hier het afrukken der bladen strafbaar is. 



§) A] dan niet met het plaatselijk voor boom 

 gebruikelijke woord. f', liberica Buil.* heet op Java Kopi- 

 lil)eria: (.'. luadurensis Ti'vsm. et Bimiend.* (een wild- 

 groeiende heester) hi'ct o]i Jladoera Tuhlong-tolongan. 



835. Coix agrestis Lour.' Nat. fam. der 

 Gramineae. .\ndjalai, Minangk.: .^ndjolai, 

 Minaugk ; liiiitui, .\lf. Min.T.L.; Dele, Kotin; 

 Dj ali, Jav; Dj al i ketan, Jav.; Djal i-d jal i. Balin.; 

 Djelai, Mal.; Djelai poeloet, Mal.: Djelim, 

 Atjeh; Djepen, Jav.; Djeten, Jav.; Djhangle, 

 Madoer.; Djilei, Midd. Sum.; Endjelai, Mal.; 

 Gelim, .\tjeh; Glem, Atjeh; Il ad j el i, Soend.; 

 Haudjeli, Soend.; Hendjelai, -Mal.: Indjilei^ 

 Midd. Sum.; In o, Alf. Min. Bent.: Lelolon, \\{. 

 Miu. T. L.; Mani-maiii setan. Mal. Men.; Peng- 

 guug, Gajo; Uoemiiuet maui-mani setan. Mal. 

 Men.; Sale, .\lf. Har.; Sale a u e, Alf. Z. Cer.: Sal ea. 

 Mal. Amb.; Sare, Alf. Z. Cer.; Singkoroe, Bat.; 

 Soemboe tjiua. Mal. Men.; ïakokok, Alf. Miu. 

 T. P.; Tand e oela, Alf. Min. T:B.; Tataokok, 

 Alf. Min. T. P.; Togoea, Nias; Wintoi, Alf. Min. 

 T. L. — Kruid, de jobstranen. Hiobstranengras, d. 

 Gebr.: Is eeu geliefd paardenvoeder. De kernen dienen 

 nel bij de bereiding vau versua])eringen ; ook spelen 

 de kinderen met de harde „tranen", en worden ze, 

 als kralen geregen, tot armbanden eu oorvi-rsiersels b.v. 

 van topeng of gemaskerden gebruikt. 



836. C. Lacryma-Jobi L.* Dele oetan, 

 Rotin.; Djagoeug djali, O. Jav.; Djali watoe, 

 Jav.; Djelai batoe. Mal.; H adje re, Soend.; H a n- 

 djere, Soend.; Singkoroe batoe. Bat. Variëteit 

 in Soend.: Iladjere leut i k of II a nd jere Icu t ik. 

 — Kruid. Gebr.; .\ls de vorige. 



837. Coleus aromaticus Benth.* Nat. fam. 



der Xiabiatae. Bangoen-bangoen, Bat., Mi- 

 nangk.; Daoen hati-hati (zie 84.5), Mal.;Gogo- 

 dougaui^r; Jav.; Hati-hati (zie 845), Mal.: Iwak 



