Coriandrum — Couthovla. 



210 



885 - 891. 



poeti. In Soeml.: 11 auil joc wang beiirrinn; II. 

 bokor; 11. hcdjo; H. kasintof; 11. nicrak; 

 H. tjonias of Tjomas. In Mal.: Lendjoowang 

 hidjaoc of Dj. hidjaoi; of S. hidjaoc; L. 

 nu rah of Dj. nicrah of S. iiicrah; In Alf. 

 Min. T. L.: l'opojiok mea; P. pocli. lu 

 Mul. Uatav.: Audong idjoe: .V. mciali. In Lam)>.: 

 .\ ndcroewang bcsi; .\. oedjaoc; A. pot'joeh; 

 A. socloeh. la Mal. W. Uoni.: Daocn sabang 

 darah. — llalfhccstcis. Gebr.: Woidcu wel opgraven 

 gi'plant on op .^uniatra en in t\v. Minahasa uU Icvt-nde 

 omheining tot giTustfckcn. Du bladen dienen als 

 geneesmiddel en worden ter afwering van onheilen o]) 

 va.ste lijden nut andere bladen in het badwater van 

 zieke kimliTen gedaan of u\i andere wij/e als vuor- 

 belioetlmiddel gelje/.igd. Vooral bij de minder l)esehaafde 

 volks-stammen van den .\rehipel s])eleu die bladen een 

 groote rol. Alom ziet men ze bij deze als versiering 

 aangebraeht, naar het heet als een soort sehild tot 

 afweiiiig van booze geesten ; het zwaaien met een 

 Imndel bladen door ben, dii' als leiders optreden, 

 sehijnt met gelijke bedoeling te geschieden. Ook z.g. 

 heilige ])]rtatsen omringt men met deze bladen, als een 

 leeken. dat die niet mogen betreden worden. In het 

 Minangkabaoeseli heeft men een spreekwijze; „Pasik 

 basisiek andjiloewang tatagak", d. i.: „De dijk is afge- 

 stoken, de Cordvliue is geplant", waarmede men wil 

 te kennen geven, dat men niet anders dan met elkaar 

 in vijandschap kan leven, of dat de weg voor goed 

 is afgesloten. 



§) Omtrent de soortnamen hecrscht nog veel on- 

 zekeiheid ; KooknKUs geeft voor het Alf. Min. bepaald 

 op: C'ordvline tenninalis Kunth.*, en UiDLEï voor de 

 Mal. namen : de \ ;ir. I'errea van dezen. 



885. Coriandrum sativumL.* Xat. fam. dir 

 Umbelliferae. 11 atoembar. Bat.; Katoembah, 

 Balin.. Binuui,; Katocmbar, Daj. Z. O. Born., Jav.; 

 Jvatoembarii, Boeg., Makas.; Kat oen t j a r, Soend.; 

 K a to ni bhar, Madoer.; Kc t oembar, Mal.; K et oem- 

 bor, Mal. Beugk.; Kent oeniba, .\tjeh; Pe n dj elaug, 

 Balin, O.. Tav. i Penjilaug, Kor.; Toen tj ar, Soend.; 

 Tombhar, Jladoer. — Krnid, de koriander. Gebr.; 

 Wordt gekweekt; de vrnchtjes als drogerij bekend. 

 Wegens de overeenkomst met koriander-zaad worden 

 middelmatig groote kinderpokken in het Maleiseh 

 „ketoembohan ketoembar'' genoemd, en op Madoera 

 omschrijft men rond en klein selirift als „ngatombhar", 

 d. i.: „als koriandei'". 



ssfi.Corymborchis veratrifolia Thouars. 



Nat. fam. der Orchidaceae. l.elemba p;ija,.Mal. 



887. Corypha Gebanga BI.' Nat. fam. der 



Falmae. Aka, Boeg.; Boeroeug, Soemba; Boro, 

 Sawoe; (iabang, Daj. Z. O. Bom.; Gawang, Mal. 

 Tim.; (tebang, Balin., Jav., Soend.; Iboes, Atjeh, 

 Bat., Sas.; Ihoesoe, .Saleijer; 1 wes, Soeniba; Iwoes, 

 Sas.; Kutawoe, Solor; Koewala, Makas,; Ladjoe, 

 Biman.; Lanoe, Alf. Tom.; Lelangi, .\lf. Tom.; Lon- 

 tar hoetan, .Mal.; Poetjoek, Jlal. Batav., Jav.; 

 Pot jok, Madoer.; liombe, .\lf. Tom.; Silar, .\lf. 

 -Min. T. B., T. P.; Sirada, Alf. Min. Bant.; Sirar, 

 Alf. .Miu.T.t., T. S.; Tiladoe, Goront.; Toela, Kotin.; 

 Toöe, Boeg. — Boom, de gebang]mlni. (iebr.; A'an 

 de waaiervormige bladen, die op de akkers als regeii- 

 sehei'ni dienst doen, maakt nu-n, na ze afgekrabt, in 

 ree]ien gescheurd en gedi-oogd te hebbeu, zakken, zeilen, 

 uctlcn, hoeden, manden, doozen, sigarenkokcrs (deze 

 o. a. in de Minahasa), en in Timor emmere (haik) 

 voor het vervoer vau palinwijn; van de gekookte 

 bladstelcn een vrij sterk touw, naar de bastvezels in 

 hel J;ivaanseh en Soendaiiseh agel geheeten. Gehang- 



gom wordt aangewend legen hoesl en longaandoening 

 in heeft wegens de zeldzaanihei<l groote waarde. Op 

 Timor ta]it men soms palmnijn uit gehang, door een gat 

 in den stam Ie boren en daarin een bamboezen koker 

 te bevestigen, waarlangs het sap uitdruppelt; hitzelfde 

 geschiedt in Oost-Sumaira, waar er soms suiker uit 

 bereid wordl. Ook worden ze wel gekapt om het merg, 

 welke als mindere soori sagoe voor varkensvoeder in ge- 

 bruik is, maar op -Madoera en in Noord-t'elebes bij 

 schaarsohte van rijst tot eigen voeding dient. In Zuid- 

 Celebes is men gewoon den leeftijd van ])aarden aan 

 te duiden door vergelijking der tanden mei de doornen 

 van dezen boom. De boom sterf! als hij vrucht heeft 

 gedragen; waarom b.v. iii het Mattoereesch als „mate 

 niotjük" ge>proken wordt van iemand, die bij zijn 

 dood geen nakomelingen achterl.iat. 



f) Op Java sehijnt aan dezen gialm ook de naam 

 van bogor te worden gegeven, en men wil zelfs deu 

 onder inlanders gebruikelijken naam voor Buitenzorg 

 hiervan zien afgideitl. 



888. Cosciniuni Blunieanum Miers.* Xat. 



fam. derMenispermaceae. Akar kuenjit,Mal.; 

 .\kar koenjit'koenjit babi. Mal.; Akar meng- 

 koenjit, Mal.; Koe u j i t-koen j i t babi ^), Mal. 

 — Klimmende heester. 



i) Ook Coscinium fenestratum Colcbr.* 



8«',i Cosmos caudatus H. B. K.* Nat. fam. 



der Compositae. Oilam radja. Mal. — Kruid. 

 Gebr.: De bladen worden wel als groente gegeten. 



890. Costiis speciosus Smith.* Nat. fam. 

 der Scitamineae. lioiulo, .Madoer; Daoen 

 t aba r- 1 a ba j', .Mal. \\ . Bom.; (ialoba oetau. 

 Mal. Men.; Goloba oetan, -Mal. Men.; Katimba 

 (zie IBU), .\lf. Tom.; Katimbang (zie KiOj, Makas.; 

 Lingkoewas in taloen, -Alf. Min. T. L.; Lint- 

 joewas in taloen, Alf. Min. T. P.; Oega-oega, 

 Alf. Halm., Tern.; Patjing, Jav., Soend.; Patjiug 

 tawa, Jav.; Patjing tawar, .Soend.; Pola i ba- 

 tang, Alf. Min. Tonsaw.; Setaw arji, Mal.; Sitawa, 

 Minangk.; Sitawar, Sum. W. K.; tabar-tabar. 

 Bat.; Tapoeng tawara, Saleijer; Tampoeng 

 tawa ra, Makas.; Tepoe tawa. Boeg.; Tcpoe- 

 tepoeng, Boeg.; Tepoeug taw ar, Soend.; Tawa - 

 tawa, Minangk.; Tawar-taw ar f) Mal.; Toeboe- 

 toeboe, M.il. Amb. — Kruid. Gebr.; De wortel is 

 een beroemd geneesmiddel. Kleine giften van hel sap 

 werken purgeerend. De geheele plant wordt met andere 

 vaak bij bezweringen gebruikt. Zoo bereidt men erin 

 de -Maleische landen een soort meel uit, bekend onder 

 den naam van tej>oeng tawar, waarmede ter af- 

 wering van onheilen personen en vaartuigen besirooid 

 worden ; en besprenki'lt aldaar bruid en bruidegom, 

 jongens die besneden zullen worden, bene\ens zieken, 

 niet waler, waarin vooraf de bladen van Costns, Cor- 

 dyline, ('oleus, Lygodium, Ra\iwollia en de jonge loten 

 van Elensine gelegd zijn. „Tigas patjing", d. i.; „.\l3 

 ])atjing (zoo gemakkelijk en in eens) afgehouwen", 

 zegt de Javaan figuurlijk voor verslagenen of ge- 

 sneuvelden. Patjing is de oplossing van het .Socndasche 

 raadsel : „Tangkal liwoe, daoen bako, keinbang salaka, 

 bocwah tambaga", d. i.: ,Een stam als suikerriet ; 

 bladin als tabak, zilveren bloenu'n, koperen vruchten". 



j) Volgens UiDLKï worden de Mal. namen ook ge- 

 geven aan Korreslia sp. (zie löül en löOx'i. 



891. Couthovia celebica Koord.* Nat. 



fam. der Loganiaceae. .\ehera (zie 2418), -\lf. 

 Jlin. Tonsaw.; .\chera lika, .\lf. Min. Tonsaw.; 

 Akera, All". Min. T. P. — Boom. Gebr.: Hel hout 

 zou voor planken kunnen dienen, maar is toch niet 

 duurzaam. 



