Curculigo — Cyathea. 



214 



941 - 955. 



!)H. C. sumatrana P,oxb. (— C. latifolia 



Ait*.). lieiuba riiilljn. M:il. — Kriliil. 



942. Curcuma aeruginosa Roxb*. Nat. 



fam. (liT Scitamineae. Küonjir hiJeung, 

 Sociul.; K o 11 e 11 ir hidfiiiig, Sociitl.; Tc in o c eraiig, 

 Mal.; Ti'iii» crciig, .Matlocr.; 'reiiioc i re iig, IJalin., 

 .Tav.; Tc lil 1' itaiii, Vuig. .Mal. — Kniiil. Oibr.: 

 Wordt in aftreksel tijdens de bevalling aan kraani- 

 vroinven toegediend. 



i'l3. C. Amada Koxb.* Ta moe pa «o, 

 Maka.«.; Teinoe niangga. Mul. Balav.; Tem o pao, 

 Madoer.; Tem oe jiaoeh. Mul.; Temoe pawo, Jioeg.; 

 Tcmoe poh, Jav. — Kruid. Mango-ginger, e. (iebr.: 

 De wortelstok bevat een iiieelacbtige zelfstandigheid, 

 die gegeten wordt. 



ai4. C. aromatica Salisb.* Tcmo potre, 



Madoer.; Temoe poetri. Mal. Batav. — Kruid. 

 Gcbr.: Wordt tot geneeskrachtige doeleinden aangewend. 



SI-'). C. longa Ii.*T)jiten, Lamp. .\b.; Efaino, 



Enggano ; (ioerati, .\lf. N. O. Halm.; Goeratji, 

 Tcrn.; llenda, üaj. Z. O. Born.; lloekim, Tim.; 

 Hoeni, Biman.: Uoenik, Bat.; lloening, Bat.; 

 Kladji r. Lamp,; Koema, Scdor ; Koe n ai, Minangk.; 

 Koendidi, Alf. Min. Bant.; Koendjir, Lamp.; 

 Koeni (zie lfii2), Alf. JNlin. T. B,, Tonsaw., T. P., 

 T. S.; Koenik, ^liiiiingk., üntiu.; Koening, Bat. 

 Uair.; Koenir, Alf. Min. Bent., T. L., Balin., .Tav.; 

 Koenjet, Atjeh ; Kocnji, Makas.; Koenjik, 

 Minangk., Sas., Koenjir, Lamp., Soend.; Koenjir 

 gede, Soend.; Koenjit, Balin., Mal.; Kone, .\lf. 

 Boer.; Koneng, Soend.; Koneng gede, Soend.; 

 Konjek, Madoer.; Lia tana, Daj. Z. O. Born.; 

 Loeloe inalai, Babar ; Mamara, Wetar; Ming- 

 gocai. N. Guin. W.ind.; Oelin, Tenimbar; Oendre, 

 Nias; Oenin, .\lf. Har., Z. C'er., Gorom ; Oenino, 

 .\lf. Amb.; Oeuji, Boeg.; Oenji tedong, Boeg.; 

 Onji, Boeg.; ïainoe koenji, Makas.; Tamoe 

 koenjik, Minangk.; Tem o koneng, JFadoer.; Te- 

 moe koening, .Tav.; Temoe koenjit. Mal.; W i n- 

 gir, Soemba. — Kruid, de eureuma of kurkuma-plant. 

 Turmerie, e., Safran des Iiides, fr. Gebr.: De wortel- 

 stok wordt veel tot geelkleiiren gebezigd, na eerst 

 te zijn fijngestam])t en met water en djeroek-sap 

 goed te zijn vermengd en uitgejierst ; dient ook als 

 geneesmiddel bijv. van wondjes, bij het doorboren der 

 oorlellen van meisjes ontstaan, en inwendig, bijv. tegen 

 borstziekten. Vermengd met rijstemeel krijgt men de 

 z.g. boreh of loeloer, waarmede o. a. bruidegom en 

 bruid het bovenlijf insmeren. Ook de bij feesten 

 opgedisehte gele rijst heeft haar klenr aan cureunia 

 te danken. In de Lanipongsehe distrieten wassehen de 

 vrouwen elkaar bij wijze van zeeji met eurcuiiiu-wor- 

 telstok, dien zij met een stuk rotan of een gladden 

 steen over de te reinigen ledematen wrijven. Op vele 

 plaatsen dient die wortelstok als onderlaag bij het 

 doorboren der oorlellen. Over het geheel kan men 

 zeggen, dat van geneeskraolitigc smeersels eureuma 

 veelal het hoofdbestanddeel uitmaakt. In het Batakseh 

 heeft men een S))reekwijze : „Songon uamor lopau 

 hoenik", d. i.r „.Vis met eureuma vermengd", door 

 een gastheer gebezigd, als zijn gasten zeggen, dat zij 

 verzadigd zijn en doelende o)) het fraaie van hun 

 complinient. De Makasaar heeft de uitdrukking: „Koenji 

 na palejo", (in het JFaleiseh: „Koenjit dengan kupoer") 

 d. i.: „Cureuma met kalk", gebezigd om de snelle uit- 

 werking van iets aan te duiden, daar toch de kalk 

 door bijvoeging van cnrcuma terstond van kleur ver- 

 andert. De Minangkabaoer zegt : „Indak koenjieng di 

 koenjik", d. i.: „Niet geel zijnde wordt er koenjik 

 bijgedaan", om figuurlijk iemand aan te duiden, die 

 onvatbaar is voor het praten of vleien van anderen. 



Vuilgeel of donkergeel duldt de Madoerees aan met 

 konjek boetjok. In de Maleische landen heeft men 

 een soort orakel, dat bekend is onder den naam van 

 teiiia.s-temas en vooral wordt aangewend om den afloop 

 eener ziekte te «eten te komen. .Men neemt hiervoor 

 een stuk ("iircunia-wortelstok en snijdt dat overlangs 

 door, zoodat de eene zijde vlak en de andere bolrond 

 is ; deze stukken nu legt men met de vlakke zijde 

 naar boven oji den rugkant der uitgestrekte vingers 

 en laat ze, onder het prevelen eener bezwerings-fiu'iiuile 

 vallen ; vall daarbij het eene stuk o]) de vlakke en 

 het andire op de bolle zijde, dan is dat een gunstig 

 teeken. Daar de bladen tot niets dienstig zijn, zegt 

 de Maleier: „Mendaoen koenjit" voor „onnut werk 

 verrichten". Koenjit is de u]>lossing van het Maleische 

 raadsel: „Teloendjoek poetri dalani tanah", d. i.: „De 

 wijsvinger der prinses in den grond". 



y-J6. C. purpurascens Bl.'Kocnjirsanlen, 



Soeiul.; Kcteiijit s;iiiten. Mal.; Koneng santen, 

 Soend. — Kruid. 



947. C. sumatrana Miq.* Hoenik gadja. 

 Bat.; Koeuik riiiibo (zie 1638), Minangk.; Koen- 

 jik rimbo, Minangk.; Toeïs im pokok (zie 160), 

 Alf Min. T. P. ^ Kruid. 



948. C. viridiflora Boxb.* Koenjir ting- 

 gang, Soend.; Koneng tinggang, Soend.; Tenio 

 ghoenong, Madoer.; Temoe giring, Jav. — Kruid. 

 Gebr.: Di' wortelstok dient tot medicijn en wordt jong 

 als toesjiijs bij de rijst gegeten; ook mengt men deze niet 

 rijstemeel tot boreh. „lleldergeel" duidt de Javaan aan 

 door „koening neiiioe giring", d. i.: „geel als dit kruid". 



949. C. Zedoaria Rosc* Bohongi. Alf. N. 



O. Halm,; Diiemne. Hiniuu-; Goeratji karabanga, 

 Tern.; K ajianggj u u, Balin.; K apanggjan lawak, 

 Balin.; Koenjik sasa. Sas.; Koen j i k gawah. Sas.; 

 Koenjir bodas. Soend.; Koneng bodas, .Soend.; 

 Lawa, Makas.; Moelec, .\tjeh; Panggjan, Balin.; 

 Panggjan law ak, Balin; Tamoe, Makas , Minangk.; 

 Tamoe lawa, Makas.; Tem o, Madoer.; Tem o 

 labak, Madoer.; Temoe, Balin., Boeg., Jav., Mal., 

 .Soend.; Tem oe 1 awa. Boeg.; Temoe law a k, Balin., 

 Jav., Mal., Soend.; Temoe tiïs, .Soend.; Tcmoe 

 tis, Balin., Jav.; Toe moe. Mal., Amb. — Kruid. 

 Gebr.: Dient tot zg. geneeskrachtige doeleinden; zoo 

 wordt o.a. de uitgekauwde worstelstok op puisten 

 gespuwd om die te doen rijpen. 



950. C. Zerunibet Roxb. (= C. Zedoaria 



Rosc.*). Koendidi jieha, .\lf. Min. Bant.; Koeni 

 rintek. Alf. Min. T. P.; Koening aloes, Mal., 

 Men.; Koenjir pare, Soend.; Koenjit padi. Mal.; 

 Koneng pare, Soend.; Tem o po te, Madoer.; 

 T e m o e p o e t i h. Jav.. Mal. — Kruid. Gcbr.: .\ls voren. 



9.Ï1 Cuscuta chinensis Lam.* Xat. fam. 



der Convolvulaceae. Mud ja iiioedjoe, Jav., 

 Mal.. B:ita\.; M aj :t iiioejoe, JFadoer. — Kruid, ver- 

 want aan „warkruid", (iebr.: Hier en daar gekweekt 

 om de geneeskrachtige zaden. 



ü.ji. C.reflexa Roxb.* Oei an -o elan, o. Jav- 

 — Bludlooze kliui]ilant. 



9.")S. Cyathoa arborea Sm.* Nat. afd. der 



Filices. Gogopna, .\\f. X o. Halm.; Miït, Alf. 

 Z. Cer.; Pakoe itani. Mul. Amb.; Siboe-siboc, 

 Tern. — Boomvaren. (iebr.: Het jonge loof wordt 

 als groente gegeten. 



9.54. C. Brunonis Wall. (= C. moluccana 



R.Br.*). Pakoe gadjah. Mul; Pakoe hitam 

 paja. Mal.; Pakoe pahat. Mal. — Varensoort. 



9.55. C. medullaris Sw.* Pakoe tihang 

 hideung, Soend. — Boomvaren. 



