Duabanga — Dyera. 



225 



117G - 1182. 



1176. D. sonneratioides Ham.* Bercm- 



bang boekit. Mal. — Bouin. 



1177 Duchesnea sundaica Miq. (= Po- 

 tentilla Kleiniana W. et A.'). Nat. fam. Jei- 



Kosaceae. Ketjalingan Icmbuet, O. Jav. — 

 KruipeuJf plant. 



117-^. Durio Oxleyanus Griff.' Nat. fam. 

 der Malvaceae. Diiijan rimba, Lamp. Pam.; 

 Deii iiMijau ofiigt;ah, .Ujeh; Ueureujau rime, 

 Atjch; Dcureujaii tocbatoe, .\tjeh; Docrijan 

 ilaoeu, Mal.; Toemi, Lamp. Ab. — Boom. ttebr.: 

 De vruchten worilen gegeteu ; het hout is deugdzaam 

 en sterk, maar moeilijk te bewerkiu. 



1179. D. testudinariua Becc* Doerijau 



boe roe Hg, Mal.; Dot'rijuu tan ah. Mal. — Boom. 

 Gcbr.: Het hout «ordt als goed tiiumerhout geroemd. 



1180. D. zibethinus Murr.* Adoerija, 

 Biman.; Ambetan, Jav. Kr. D.; Bak dcureujau, 

 Atjeh; üahijau, Daj. B.; Da boei au, Daj. B.; 

 Derijan, Lauip. Paiu., .Mal. Beugk.; Deureujau, 

 Atjeh; Dhoeriu. Maduer.; Djocria, Gorom, (iorout.; 

 Doejan, Daj. Law.; Doel, Bul. Moug.; Doerauaii, 

 Gorom; Doeren, Baliu., .lav., Mal. Batav.; Doerene, 

 Alf. Hila ; Doere no, Alf. Har.; Doerija, Bimaa., 

 Nias; Doerijau, Koeboe, Mal., Minangk.; Doeri- 

 jang. Boeg., Makas., Mal. Mol.; Doewojan, Alf. 

 Min. Bant.; Entoerijan, Simaloer; Kadoe, Soend.; 

 Loerijan, .\.lf. Min. T. B., T. .S.; Oerijau, Alf. 

 Boer.; Patjekau, Baliu. Kr.; Roejan, Daj. JI.; 

 Roewajan, Alf. Min. T. P.; Rojan, Alf. Min. Bent., 

 T. P.; Taroetoeng, Bat.; Toeren, Alf. Z. Cer.; 

 Toerene, Alf. Asil.; Toerenjo, Alf. N. Laoet; 

 Toereno, .\lf. Har., Sap.; Toeria, Alf. Cer.; 

 Tolian, Alf. Z. Cer.; Torane, .\lf. Z, Cer.; Torian, 

 Alf. Z. Cer.; Wajatoc, Wf. Tom. Variëteiten in 

 Mal. Batav.: Doeren scketan, met wit vrnchtvleesch 

 eu kleine pitten; I). siteroeboek, met geel vrucht- 

 vleesch eu groote pitten. lu .lav.: Doereu boengkik, 

 kleine soort. In Sueud.: Kadoe ganggaeng of k. 

 gcnggaeng of k. kalahang. lu Mal: Docrijan 

 tembaga, met geel vleesrh ; D. teuggajoen. In 

 Mal. Mol.; Doerijang gadjah. In Bat.; Taroe- 

 toeng sibal ingbingan ; T. sidjabak; T. sini- 

 t a k, met wit vleesch ; T. sisagoe-sagoe; T. siteni 

 m a n o e k, aldus genoemd, omdat hel gebruik doet rieken 

 naar kippendrek ; T. sitombaga, met geel vleesch; 

 T. tongor, met geel vleesch, maar kleine pitten. — 

 Boom, de docrian. Civctcat-fruit tree, e. Gebr.: Het hout 

 wordt, als 't beschikbaar komt, o. a. in West-.Iava voor 

 goedkoope planken en meubels gebezigd. Veel belangrijker 

 is 't gebruik der sterk riekende zaadrok, door Europeanen 

 maar vooral door inlanders gaarne gegeten ; ook de zaden 

 worden gekookt, van de schil ontdaan, gedroogd, gebakken 

 en zoo met wat zont bij de rijst genuttigd. Men wil dat 

 alleen die vruchten smakelijk zijn, welke rijp van den 

 boom vallen. Nergens worden naar den aard der vrucht 

 zoovele soorten onderscheiden als in de Bataklanden, 

 hetgeen verklaarbaar is, omdat velen die vrucht er niet 

 alleen als versnapering, doch bepaald als voedings- 

 middel gebruiken. Men heeft er zelfs een afzonderlijk 

 woord : mamochoeu, voor het bewaken der hoornen in 

 den tijd, dat deze de meeste vruchten opleveren. Als 

 dit bewaken 's nachts geschiedt en een der wakers 

 neiging tot slapen heeft, steekt de andere hem een 

 doerijan-pit in den mond om hem wakker te h(juden. 

 Ook het eiland Ambon munt wat doerians betreft 

 boven de andere streken uit. In het Soendaasch heeft 

 men een spreekwijze : „Xgembang kadoe", d. i.-. „Doen 

 als de bloem van doerian", om iemand te omschrijven, 

 die met open mond over iets verbaasd staat. In het 



Javaanseh „Ngembang doereu", om een vrouw aan 

 te duiden, die niet meer maagd is, terwijl de Ma- 

 doerees de lichtbruine kleur van een paard „kemb- 

 haug dhoeriu" noemt. De Balinees zegt: „Boeka 

 doerenc hoeloeng, masi ada ugapoet", d. i.: „.ils een 

 afgevallen doeren, er is altijd iemand die haar opi'aapt", 

 met de beteekenis van altijd een vriend uf bloed- 

 verwant te vinden, die zich zijner aantrekt, als iemand 

 ongelukkig is geworden; en de Batak : „Djaroc satam- 

 poek pe taroetoeng, laing palegan-legan do roewaugna", 

 d. i.: „.\1 heeft de doerian-vrucht maar één steel, toch 

 verschillen de afzonderlijke vakken altijd", met de 

 beteekenis van: kinderen, die van dezelfde ouders 

 afkomstig zijn, hebben toch uiteenloopeude karakters. 

 Voor iets dat zoo klaar is als de dag zegt de Maleier: 

 „Sa])erti doerijau menoendjoekkau jjangsanja", d. i.: 

 „Gelijk een doerijan-vrucht haar vakken laat zien", 

 om reden aan den buitenkant te zien is, waar de 

 vakken zich inwendig van elkaar scheiden. Van iemand 

 wiens verlangen onbevredigd blijft, zegt de Madoerees: 

 „Kaloewang tero ka dhoeriu", d. i.: „De kaloug begeert 

 een dhoerin". In het Minaugkabaoesch heet „een buiten- 

 kansje hebben" figuurlijk „maudape doerijau roeutoeeh", 

 d.i.: „Overvloed van vruchten aan zijn doerijau krijgen". 

 De Javaan duidt een niet te ver gedreven scherts aan 

 met de uitdrukking; „Sabrebet doeren", d.i.: „Als een 

 schram niet de dorens van een doeren-vrucht", die 

 niet doordriugt. De Balinees noemt de zich spoedig 

 openbarende genegenheid van een man : „Nasak doeren", 

 d. i.; „Als een rijp wordende doeren", die zich door 

 den geur dadelijk verraadt. Dezelfde vrucht is de op- 

 lossing van meerdere raadsels ; zoo in het Lampongsch 

 van; „Di tjoeloek sakik di kauik bangik", d.i.: „Wordt 

 het even met de vingers aangeraakt, dan is het pijnlijk, 

 wordt het gegeten, dan is het smakelijk ; in het Mi- 

 naugkabaoesch van : „Arabiè docri, bapaga doeri, 

 saroego di dalam, narako di loewa", d.i.: „Het neemt 

 dorens, het is niet dorens omheind ; de hemel van 

 binnen, de hel van buiten"; iu het Javaanseh van r 

 „ Ana landak toeroe ing epaug ; amboeue doedoe-doedoe", 

 d. i.: „Een stekelvarken slaapt in de takken, de geur 

 er van is buitengewoon"; en van ; „Gedeboeg tjiting- 

 tjiting", d. i.; „(Op) het geluid van vallen (volgt) het 

 vooi'zichtig aanpakken" (dit vauwege de dorens); iu 

 het Balineesch van : „Landak m.igantoeng", d. i.: „Een 

 stekelvarken dat hangt", en „Anak laboeh njapoetin 

 ibana", d. i.: „Een kind, dat zich vallend kleedt", 

 daar de afvallende bladen zich aan de stekels der 

 vruchten vast zetten ; zoo in het Boegineesch van : 

 „Taboe ridjari padjari rilowiseug palowiseng", d. i.: 

 „S])ijs die hem, die het betast, wederkeerig betast", 

 terwijl „Bangkijang ni taroetoeng" of „De pitten der 

 vrucht", de oplossing zijn van het Bataksehe raadsel; 

 „Markapit halahi di bagasan tai ngada marsipang- 

 koelingan'', d. i.: „Zij zitten er dicht opeengepakt in, 

 maar spreken niet met elkaar". 



1181. Dyera costulata Hook. f.* Nat. fam. 



der ApOCynaeeae. Djeloetoeng, Mal.; Dje- 

 loetoeng pi pit. Mal.; Labo ei, Sum. W. K.; 

 Laboewai (zie 173), Sum. W. K.; Labocweh, Sum. 

 VV. K. — Boom. Gebr.: De schors bevat een melksap, 

 dat drinkbaar (?) heet en in smaak eenigszins met 

 melk overeenkomt. De daaruit gewonnen harsige 

 massa komt in 't groot in den handel als caoutchouc- 

 surrogaat en is bekend als getah djeloetoeng, ook wel 

 als „üead borneo" en „Pontiauak gom". 



1183. D. Maingayi Hook. f. Djeloetoeng, 

 Mal.; Djelütoeng, Sum. AV. K.; Ilan d j al o t o ng, 

 Daj. Z. O. Born,; Medang palai, Mal.; Medang 

 pclai. Mal.; Palai, Mal.; Pantoeng, Daj. Z. O. 

 Born.; Pclai §), Daj. Z. O. Born. — Boom. Gebr.: 



15 



