Garcinla — Gaultheria. 



245 



15Ü1 - 1(513. 



l.VJl. G. macrophylla Miq.* Nat. fam. iloi- 



Guttiferae. Asain galuotroi'i.', Minangk.; Asum 

 gel ücgou r, Mai.; d a rüciroc r, liat.; Geloogoer, 

 Mal. — Boom. Gebr.: I)i' appcivorniiicc vruciitou zijn 

 zuur van smaak, en bij de spijsbcri'iiliug iu gebruik. 



1592. G. Mangostana L.* Basitangi, Alf. 

 N. O. Halm.; Magi, .\ia.s; Mangghis, Jlailoer.; 

 Manggi h, Miiiangk.; Mauggis, Baliu., Jav., Kocbue, 

 Mal.; Maiiggisi. Boeg., Makn.*.; M anggi st a, Baliu., 

 Sum. \V. K.; Manggistaii, Vuig. .Mal.; Maug- 

 gisto. Bat.; M a u ggoe, So(?u(l.; M auggoeg, Ijauip.; 

 ïlauggücsta, Baliu., Biman., Mal.; .Mauggoestau, 

 Jlal. iiul.; Manggoita, Atjeh ; Manggos, Koeboc, 

 Lamp.; Mangkosot a, Makas.; Soengko j), Daj. Kat., 

 Sampit. — Boom, (Ie maiigostan. Maugosteen, e. Gebr.: 

 Het aangenaam smakend witte vleeseh der vruehten 

 wordt gaarne gegeteu, ofschoon meer iu tel bij Kuro- 

 peaueu dan bij inboorlingen. Het hout zou voor huis- 

 bouw niet ongeschikt zijn. I'it de vrueiiiseiiil wortlf op 

 Sumatra ecu verfstof bereid, waarmede uh'U witte kip- 

 pen paars verft; een afkooksel van die gedroogde samen- 

 trekkende schil wordt tegen buikziekte te driukeu ge- 

 geven. De stenijiels laten aan den top der vrucht een 

 tcekeu achter, waaruit men kan zien in hoeveel vak- 

 ken het vruchtvleeseh is verdeeld; inlanders snijden die 

 merken af en laten dan raden, hoeveel vakjes er in 

 worden gevonden. Purperroode lip])cu noemt men in 

 het .lavaauseh : „l.anibe raanggis karengat", d.i.; „Lippen 

 als ingesneden manggisvrucht" ; en iets, dat bolrond 

 is, heet in diezelfde taal: „Boender samanggis", d.i.; 

 „Kond als een manggis-vrncht". Ook is deze vrucht 

 de oplossing van het Javaansche raadsel: „Ngendog 

 ing awang-awang, netese ing epek-epek", d. i.: „Eieren 

 leggen in de lucht, uitbroeden in de hand". 



1593. G. nigro-lineata Planch.* Kandis 



toelaug-toelang. Mal. — Boom. 



159'1. G. parvifolia Miq.* Asam kandis, 

 -Mal.; O and is, Daj. '/,. O. Boru.; 11 au dis. Bat.; 

 Kandih, .Miuaugk.; Kandis, Mal. Variëteiten in 

 Mal.: Kandis gadjah. In Mal. Bill.: K. bini; 

 K. laki. — Boom. Gebr.: De vruchten zijn eetbaar. 

 Het hout wordt o. a. in Lampong bij den huisbouw 

 gebruikt, in de Dajaklandcn vervaardigt men er stelen 

 van bijlen van en in Ujambi bereidt men er een goud- 

 gele verfstof uit. Van de genoemde variëteit zijn de 

 vruchten grooter. 



1595. G. picrorhiza Miq.' I.apae. Alf. Z. 

 Cer.; .Makool, Alf. i\. Laoet, Sap.; .Maloele, .Vlf. 

 .\sil., Hila; Maroe, Alf. Z. Cer.; Motoeao, Alf. 

 Har.; Obat sageroe. Mal. .\mb.; Paloe, .\lf. Z. 

 ('er.; Pa roe, \l{. Z. Cer.; Pohon obat sage roe, 

 .Mal. .\nil).: S a m o e 1 e, Alf. \V. Cer.; W a t, 'IVninibar. — 

 Boom. (Jebr.: Op de ,\mbonsche eilanden wordt het 

 hout en de schors, in kleine stukjes gehakt, in den 

 opv.ingeudcn koker gelegd, om den palmwijn (sageroe) 

 bitter te maken. 



1596. G. PrainianaKing.'Tjocpoe. Mal. — 



Boom. 



1597. G. sizygiifolia Pierre.' Gelocgoer 



koen ing. Mal. — Boom. 



1598. G. sp. Kendis (zie 973), Alf. Min. T. B., 

 T. L., Tonsaw., T. S. — Boom. 



1599. G. sp. Boene, Alf. .Min. T. L.; Woel oe- 

 woeloe, Alf. Min. Bent.; Woene, Alf. Min. T. L., 

 T. S.; W oen et, Alf. .Min. T. P. Variëteiten in -ilf. 

 Min. T. L.: Boene rintek; B. sela. — Boom. 



1600. G. sp. Kendis mea, Alf. Min. T. L. — 

 Boom. 



1601. G. sp. Gangai koesei, .\lf. Min. Ponos. 



— Boom. 



1603. G. 3p. Kendis im bakaj oe, .\lf. Min. Ton- 

 saw.; Keudis watoe, Alf. Min. T. L. — Boom. 



1603. G. sp. Soeka iug koko, Alf. Min. T. L. 



— Boom. 



1604. Gardenia floi-ida L. (— G. jasmi- 

 noides Ellis'). Nat. fam. der Rubiaceae. 



Boen ga kat ja jiiriug §), Mal.; Boeuga paue 

 djawa, Makas. ; Bocnga pene djawa. Boeg.; 

 Boeugong radja poetih, Atjch; Djempiring, 

 Baliu.; K a tj a pi i'i n g, Jav., Mal., Socnd.; Kom bang 

 k a t j a p i r i n g, Jav., Soend.; Jl e n 1 o e b r o e ë k, Atjeh; 

 Pan e djawa, Makas.; Pene dj awa. Boeg.; Petji- 

 ring, O. Jav.; Radja poetih, ,\tjeh; Sangklapa, 

 Vuig. Mal.; Tjepiring, Jav.; ïjcplok piring, 

 Jav. — Heester, de „Kaapsche jasmijn". Gebr.: Zeer 

 gezocht wegens de gem'ige bloemen, en daarom veel 

 geplant. 



§) Ook Gardenia grauJIflora Lour.* 



1605. G.ForstenianaMiq.* Mahakawilci, 

 .Uf. Min. T. B.; M akawidci, Alf. Min. T. S.; Maka- 

 wilei, Alf. Min. T. L., T. P.; Mougombilei, Alf. 

 Min. ïonsaw.; Patoemboe, Alf. Min. T. \i. — Boom. 

 Gebr.: De bladen dienen voor medicijn. 



1606. G. Griffithii Hook.f.* Tjempaka 

 hoetan. Mal. — Booinhcestcr. 



1607. G. mutabilis Reinw.* Oembar, All'. 

 Min. T. P.; ïolong boroug, Bouth. — Boom. 



1608. G. tentaculata Hook.f.'* Kepajaug 



ajer. Mal.; Ketjoeboeng paja. Mal. — Heester. 



1609. G. tubifera Wall.* Dalima beroek, 

 Atjeh; Dclima hoelang), Jlal.; Tjempaka hoe- 

 tan. Mal. — Boomheester. 



i) Ook Randia-soorten. 



1610. Garuga moUis Turcz.'* Nat. fam. der 

 Burseraceae. Boehoc, Gunmt.; Bogoe, Bol. 

 MoDg.; Kajoe kambing, Jlal. Men.; Kctoel, .\lf. 

 Min. ï. P.; Oentocl, Alf. Min. Bent.; Tetoel, 

 Alf. Min. T. B., T. L., T. S.; Toel, Alf. Min. Bent. 



— Boom. Gebr.: Het hout is voor balken en planken 

 geschikt en goed tegen weer en wind bestand. De 

 schors wordt als geneesmiddel toegediend aan vrouwen 

 die bevallen. Het sap der tijugestampte en uitgekookte 

 bladen dient soms om silar-bladen zwart te kleuren. 



1611. G. pinnata Roxb.'* Bidjoe, Madoer.; 

 VVijoe, Jav. — Hooge boom. Gebr.: De vruchten 

 worden wel gegeten. 



1613. Gastrochilus pandurata Ridl.* -N'at. 



iam.der Scitamineae. üocmoe koeutj i, Biman; 

 Koeutji, Jav., Mal., Soend.; Oen i pae, .\lf. Z. Cer.; 

 Tam o e kontji, Makas.; Tem o kontje, Madoer.; 

 Temoe koeutji. Boeg., Jav., Mal., Soend.; Te moe 

 kon tji, Baliu.; Toemoe kontji. Mal. Amb. Varië- 

 teiten in Madoer.: Tem o kontje pet. In Jav.: Temoe 

 koen tji pepet of k. pepet; ï. k. koening 

 of k. koening; T. k. poetih of k. poetih. — 

 Kruid. Gebr.: De wortels zijn geschikt om er zuur 

 van te maken en worden ook in de inlaudsche genees- 

 kunde geln-uikt ; de bladen eet men soms als groente. 



1613. Gaultheria leucocarpa BI.* Nat. 



fam. der Ericaceae. Poerwa sada, Jav.; San- 

 glir«), O. Jav.; Tjantigi bodas(zie 1137 en 3636), 

 Soend. — Ilalfheestcr. Gebr.: De bladen worden wel 

 als sirih gekauwd, en dienen in warm aftreksel tot 

 geneeskundige doeleinden. 



§) Ook Astilbe speciosa Jimgh. (^ A. rivularis 

 Buch.-Ham.*). 



