Gojsyplum — Grewia. 



250 



1687 - 1700. 



die nu vour het «e\ru pisihikl zijn. In ilcn ooslclijken 

 ArdiijH'! worden de iiitp-perste bladen bij biiikaandne- 

 ningen op den buik plegd. Hier en daar lept nii'n 

 wel katoeiiplMis oji het gelaat van een doode. In het 

 Boegiiu'i'seh heeft men een s]ireek\vijze : „Apinaape" 

 (in het Makasaaiseh: „IVpe na kapasa"), d. i.: „Vunr 

 en katoen", gebezigd om de snelle werking van eenig 

 geneesmiddel aan te duiden, daar katoeupluis door vuur 

 spoedig in brand vliegt. Ka])iLS is de oplossing van het 

 Soeudasehe raadsel: „lloeïs di djeroua hoeloe, lamoen 

 ka ])!isar kapauggih", d. i.: „CIrijze haren binnen in 

 hi't hoofd, als men naar de markt gaat komt men ze 

 tegen"'; dat de u])1ossing in de uitdrukking „ka pasar" 

 verborgen is, moet de aardigheid verhuogen. Evenzoo 

 oj) Suiiiatra's westkust van dit raadsel ; „Katakan kajoe 

 boekan kajoe, katakan akar boekan akar, di toenggoe 

 boedjang belant.'in", d. i.: „Het woi'dt een boom genoemd 

 en is er geen, het wordt een slingerjdant genoemd en 

 is er geen, het wordt be^vaakt door blanke jongelingen". 



1687. G. indicumIiam.(:=G.herbaceum 



L,* var.). Kapas djawa. Mal.; Ka])as leuiboet. 

 Soend. — Heester, (iobr.: Levert sterk doeh grof katoen. 



1688. G. micranthum Cav. (— G. herba- 

 ceum L.* var.). Kapas gendjah, Jav.; Kapas 

 luiM'i, Soend.; Kapas nori, Jav. — Heester. Gebr.: 

 Levert sterk eu fijn katoen. 



1()89. G. purpurascens Poir. (^ G. arbo- 



reum L,* var.). Kapas ben r e u m, Soend.; K a p a s 

 merah, Vuig. Mal. — Heester. 



1690. G. religiosum II. (= G.herbaceum 



Ij,* var.). Ka]ias balanilha. .\ladoer.; Kapas 

 hideung, Suend. ; Kapas londa, Jav.; Kapas 

 welonda, Jav. — Heester. Gebr.: Levert het z. g. 

 Nieuw-Orleans-katoen. Waar beschikbaar, worden er 

 voornaniclijk de pitten der inlandsche lampen van 

 gemaakt. 



1691. G. vitifolium Lata. (= G. barba- 



dense L.*). Kapas banggala, Soeud.; Kapas 

 iuggris. Vuig. Mal.; Kapas taoeu, Jav.; Kapeh 

 taoeu, Minangk. — Heester. Gebr.: Levert het Fer- 

 nambuc-katoen. Het sehijnt dat de vezels in de inlaud- 

 sehe samenleving ouder den naam van boeloe koetjing 

 of „kattenharen" bekend zijn. 



1692. Gouania ferruginea Rein-\^. Xat. 



fam. der Hhamnaceae. Areuj sahagi, Soend.; 

 Sahagi, Soend. — Kliunueude heester. 



1693. G.macrocarpaD.C. .\kar siboeweh, 

 Mal.; Siboeweh (zie 174.5), Mal. — Kliuimende 

 heester. 



1694. Gracilaria lichenoides Ag. i) Nat. 



klasse der Florideae. .\ga-agara. Boeg., Makas.; 

 Agar-agar, Jav., Mal., Soend.; .\ger-ager, Ja\., 

 Soend.; Bocloeng, Balin., Madoer.; Emboeloeng, 

 Sas.; Gar-agar, Madoer. S.; Lotoe-lotoe, .\lf. .Vuib., 

 Oei. Variëteiten in Mal.: Ojanggoet doejoeng, 

 (eetbare s.); Sangoe, (lijue s.). In Vuig. Mal.: Djang- 

 goet moujet. In Boeg. en Makas.: Dongc-douge; 

 (ïose; Sango-sango. — Zeewier. Cevlou moss, e. 

 Gebr:. Dient voor agar-ïigar. M'ordt van den bodem der zee 

 gehaald op een diepte van hoogstens 3 vademen of bij 

 eb van 1 tot 1*/., vadem; h<'t wordt eerst in zee- en dan 

 in zoet water uitgcwassehen en, na in de zon gedroogd 

 te zijn, in den handel gebracht en o. a. veel naar China 

 uitgevoerd. Op Java houdt zich hiermede de bevolking 

 der Iljapara- en Duizend-eilanden bezig, buiten Java 

 vooral de Sekah van Bangka en Billtion. Wegens het 

 slijm gebruikt men het veel tot bereiding van gebak. 

 i\ Ook Sphaerocoecus lichenoides Ag. 



IfiO.ï Grammatophyllum scriptum BI. 

 (— G. speciosum BI.'). Nat. fam. cliT Or- 



Chidaceae. Saja bake, l'ern. 



1696. G. speciosum BI.' Anggrek garing- 

 si ng, Balin; Anggrek teboe, Jav.; Boenga 

 bidadari. Mal.; Boenga poe tri. Mal. — (iebr.: 

 Vooral de Balineezen vei-siereu zich gaarne het haar met 

 deze bloemen, die echter niet gemakkelijk te bekunien 

 zijn, daar de plaut op dat eiland alleen in het gebergte 

 gevonden wordt, .\ldaar heeft ineu eeu spreekwijze: 

 „Boeka anggrek garing-singe ; djabaning akatih di 

 dja niilike", d. i.; „Als de anggrek garingsing ; buiten 

 dat eéne wat is haar genr'r", nu'l de beteekenis van 

 een geheelc familie of desa niet naar één persoon te 

 mogen beoordeelen ; en ook van „die zijn neus schendt, 

 schendt zijn aangezicht". 



1697. Graptophyllum hortense Nees.* 



Nat. lam. der Acanthaceae. Andung i], Balin.; 

 .\te-ate. Sas.; I)aoi-n i>oeding. Mal.; Daoen 

 poetri. Mal. Amb.; Dinging, Alf. Min. Bant., 

 Bent, Tonsavv.; H a n deuleu m, Soend.; Kabi-kabi, 

 Mal Men., Tem.; Karoton, Madoer.; Karolong, 

 Madoer.; Lolowcng, Alf. Min. T. P.; 1'oediing, 

 Min.mgk.; Poeding, Mal.; Poediug perada. Mal.; 

 Poering, Balin., Batav. Mal., Jav.; Rarangdang, 

 Alf. Min. T. B.; Rcraindam, Alf. Min. T. L., Uc- 

 ramdam, Alf. Min. T. S.; Silantam, Bat. Dair.; 

 Sorba sala. Bat.; Tabalijang langi. Boeg., 

 Makas.; Temen, Balin. Variëteiten (album, rubrum 

 CU viride) in Soend.: Haudeuleum benrenm; II. 

 bodas; H. hedjü. In Mak.as.: Leleng bauowa. 

 In Mal. Men.: Kabi-kabi merah; K.-k. ]>octih. 

 In .Tem.: Kabi-kabi boboedo; K.-k. roriha. 

 In Boeg.: Lel em bauowa. In Alf. Min. Bant.: 

 Diuging mabida; I). mahendcng. In .\lf. Min. 

 Bent.: Dingiug mahamoc; 1). niawoero. Ia .\!f. 

 Min. Tonsaw.: Dingiug berctan; D. i toba; D. 

 lika; D. meha. In .\lf. Min. T. P.: Lolowcng 

 koelo; L. raindang. In Alf. Min. T. B.: Rarang- 

 dang koelo; R. raugdang. In Alf. Min T. L.: 

 Rcraindam mca; R. poeti. In Alf. Min. T. S.: 

 Rcramdam poeti; R. roendang. — Heester. 

 Gebr.; Door geheel Indié verspreid als sierplant (^ 

 Justicia picta) en voor omheiningen. De ouderschors- 

 laag dient wel als pap voor het lijpmaken van puisten. 

 De bladen spelen bij vele feestelijkheden een groote 

 rol, wellicht om reden hieraan vroeger (en somwijlen 

 nog) een onhcilw erende kracht werd toegekend. 

 j) Ook Codiaeum-soorten (zie 831 en 884). 



1698. Greenea Jackii W. etA.* Nat. fam. 



der Rubiaceae. Sekam boelau. Mal. — Heester. 



1699. Grewia acuminata Juss. (— G. 

 scabrida Wall.*). Nat. fam. der Tiliaceae. 



.\ k a r kcpijaloe. Mal.; .Akar tjenderai. Mal.; 

 .\udilaoe rocso, Minangk.; Andilo oer sa. Bat.; 

 Areuj darowak, Soend. — Klimplant. 



1699a. G. acuminata Juss. (=G. scabrida 

 Wall.*), var. odorata Hochr. Annj ki- 

 lalaki, Soend. — Klimplant. 



1700. G. celtidifolia Juss.* Talok«, Balin., 



Jav.; Tanglok^V. M:aioer. — Lage boom. Gebr.: 

 Het hout dient tot brandhout eu wordt ook wel voor 

 buitenpalen van een huis gebruikt: is zeer gezocht 

 voor stelen van bijlen en karreboomcn. 



$) Dezelfde naam wordt gegeven aan Grewia crio- 

 carpa Juss.* en is dan voor dezen tevens de Soend. naam. 



^j) Ook Grewia excelsa Vahl.' 



