Impatlens — Indlgofera. 



259 



1878 - 1885. 



1878. Impatiens Balsamina L.* Nat. fam. 



lier Geraniaceae. luai ujam, .Mal.; Lak», Mal. 

 Mol., TiMu.; l'autjar aïk, Sas.; Paroc hinai, 

 Miuaugk.; Patjar banjop, Jav.; Patjar leu- 

 weuugf), Soeud.; Patjar toja, Baliii.; Slasih 

 jeh, Balin.; Soclasih jeh, Balin. — Kruid, ccnc 

 soort „springzaad" of „balsamine", (deze on vlg.). 

 Garden balsam, o., Gartenspringkrant, d. (icbr.: TV bladen 

 worden gebezigd tot het roodkleurcn van nagels, maar 

 deze kleur houdt niet zoo lang als die van Lawsunia. 

 §) Uok I. ehoueeera.s Ilassk.* en I. latifolia Ij.* 

 (zie 1944 cu 200-1). 



1879. I. Grifflthii Hook.f.* In ai batoe. 

 Mal.; Inai boekit, Mul. 



1S80. I. pyrhOtrichaMiq.* Inai ajcrkoe- 

 n i n g. Mal. 



1881. I. Teysmannii Miq.* Inai ajer poe- 

 tih, Mal. 



1882. I. sp. Boenga ba.-ia, Bonth.; Lapo-lapo, 

 Maka5.; Lepo-lepo, Boeg. — Gebr.; De bladen dieucn 

 ak geneesmiddel bij uitslag. De kindoren S]ielen wel 

 met de vrnohijos, die ze tegen do hand laten knappen. 



1883. Iniperata cylindrica Beauv. (= I. 

 arundinacea Cyrilli*). -Nat. lam. dor Gra- 



minöae. .Vlalanü:, Balin., Minangk.; Alang- 

 alang, Balin., Jav. Xg., Vuig. Mal.; Ati 'n d u 1 o, 

 Biman.; Deja, Boog.; Djoh, Gajo; Edi boe toe, .\lf. 

 Z.Ccr.; Eri, Alf. Z. Cor.; Eroehoo toeï, Alf. Z. Ccr.; 

 Eurih, Soend.; Ki, Kotin.; Halalang, Daj., Mal. 

 Baudj.; Hiha, Sawoe; Hilalang, Minangk.; Hoe 

 niocsoc, Tim.; Hohore, Kisar; Ilalang, Minangk., 

 Simaloer; K a h i o e, Enggauo; K a m b e n g a n, Jav. Kr.; 

 Koehoen, Alf. Min. ï. B., Tonsaw.; Koe n, Alf. Min. 

 T. S.; Koeüen, Alf. Min. T. L., T. P.; Koesa, Kawi; 

 Koesoc, Tern.;Koe3oe-koesoe, Mal.Mol.;Koesoeni, 

 .Makian; Kosa, Kawi; Lalang, Balin., Luoboe,Maducr., 

 Mal.; Lole, Alf. Boer.; Li job, Lamp.; Nale ng lakoe, 

 Atjeh; Ngoehoemoe, Alf. N. O. Halm. K.; Ngoe- 

 ücsoc, .Alf. N. O. Halm.; Ngoesoemoo, Alf. N, W. 

 Halm.; Oeroen, Sika; Oo, Nias; Re, Sas., Soembawa; 

 Roja, Makas., Soemba; Ui, Bat.; Rüem])oet fi. Mal. 

 Tim.; Wcli, Alf. Hila; "W eli hoctoe, .\lf. Z. Cer.; 

 Wclinc, Alf. Asil.; We Ij o, Alf. N. Laoet; Wel o, 

 Alf. Sap.; Weri, Alf. Har.; Widoe, Sawoe; Witoe, 

 Soemba. — Grassoort, het bekende en gevreesde 

 „alang-alang"- of „lalang"-gras. Gebr.: De jonge 

 spruiten zijn een gewild veevoeder. Op meerdere 

 plaatsen dienen de bladen tot dakbedekking, soms 

 tot opvulling van kussens en matrassen. De wortels 

 hccten een geneesmiddel tegen blaassteen ; zij «orden 

 daartoe met wann water getrokken en dit bij wijze 

 van thee gedronken. Als inlanders in de Minahasa, 

 na pas gegeten te hebbon, moeten loopon en daarbij 

 een pijnlijk gevoel ontwaren in de buikstreek, nemen 

 zij drie jonge uitsprnitsols van den wortel en leggen 

 die op de pijnlijke plaats. In het Makasaarsch heeft 

 men een spreekwijze: „Mana reja ka potongko, mana 

 batoe ka kanti.sang, niana taï ka taïbani" (in het Boc- 

 gineesch : „Maoe deja apa bewoengeng, maoe batoe apa 

 batoe angasang, maoe tai apa taï bani"), d. i.: „Hoewol 

 maar reja (toch te gebruiken) voor dekking, hoewel 

 maar steen (t. t. g.) als slijpsteen, hoewel bijendrek (t. t. g.) 

 als was", met de beteekenis van „wij geven als boete 

 wat wij kunnen on dat toch alles te gebruiken is"; 

 en volgens inlandsch gebruik moet in een dergelijk 

 geval met de afbetaling genoegen worden genomen, 

 als de schuldige blijkbaar zooveel mogelijk aan zijn 

 verplichting hoeft voldaan. In diezelfde taal bezigt 

 men nog de uitdrukking: „Rinring reja" (Boegiueesch : 

 „Renring deja"), d. i.: „Een omwanding van reja", 



als het beeld van iemand, op wicn men zich niet 

 verlaten kan. \'roeg rijpende rijst-soorten noemt men 

 op Bali : „Tjitjih lalang", d. i.: „Vooruit als lalang", 

 onulat deze dadelijk bloemen krijgt. \'oor „slechts te 

 kunnen oogsten hetgeen men gezaaid lieeft", ook in 

 overdrachtelijkeu zin, zegt de Maleier ; „Tanam lalang 

 takan toemboh ]iadi", d. i.: „.\ls men lalang plant, 

 zal er geen rijst uitspruiten". Van iemand, die zich 

 sjjoedig boos maakt, maar ook gauw weer tot bodaren 

 komt, zegt de Madoorecs : „Ghalaghas katonon", d. i.: 

 „De ghalaghas staat iu brand". In het Jliuangkabuoesch 

 heet het van iemand, die andereu op een handige 

 wijze weet te bedriegen : „Bak gatah di bao ka ilalang", 

 d. i.: „Als gom die naar de ilalaug gi'braoht wordt", 

 waarbij die spoedig aan al de bladen klooft. Ri is do 

 oplossing van het Bataksehe raadsel: „Maugaloau 

 anakna oolang indookna", d. i.: „Hot kind verzet zich 

 meer (is ongewilliger, lastiger) dan de moeder", want 

 zonder zich to snijden loopt nu'u gemakkelijker door 

 oud Jan door jong ri, daar de bladeu van hot laatste 

 voel scherper zijn. In het Javaansoh luidt dit : „Anake 

 ladak embokne alim", d. i.; „Hot kind is trotsoh, de 

 moeder zachtzinnig". 



1884. I. exaltata Brongn.* Lalang djawa, 

 Mal. — Grassoort. 



iss.ï. Indigofera sp. div. §) Nat. fam. der 

 Leguminosae. Aka sanam, Miuaugk.; Aka 

 tamtam, Miuaugk.; Anioet olei, Alf. Min.; Bi si, 

 Alf. N. O. Halm.; Daoe, Biman.; Daoen biroe. Mal. 

 Mol.; En te, Goront.; E torn, Jav.; Metem, Daj. 

 Law.; Nila, Mal.; Njila, Boeg., Makas.; Poelasan, 

 Minangk.; Roman, Tcnimbar; Salaon, Bat.; Sanam 

 Minangk.; Seuam, Atjeh; T ah o om, Balin, Daj. B., 

 S.; Tajocm, Daj.M.; ï'ajom. Bat.; Taloem, Lamp.; 

 Taloni, Lamp.; Tamoejoug, Daj. M.; Tamtam, 

 Minangk.; Ta o, Manggarai; Taoek, Mal. Tim., liotin.; 

 Taoem, Alf. Min., Baliu., Tim.; Taroe, Endeh; 

 Taroem, Mal., Sas., Soend.; T ar oen. Kor.; Ta- 

 roeng, Atjeh, Makas.; Tarom, Madoer.; Tijarmoe, 

 Leti; Tom, Jav., Mal. Pal., Tern.; Tom menir. Mal. 

 Pal.; Woera, Soemba; Wora, Soemba. Variëteiten iu 

 Jav.: Tom kajoe; T. kembaug. In O. Jav.: Tom 

 toeroes; T. widji. In Mal.:Taroem daoen aloes; 

 T. d. lebar. In Madoer.: T. barangan; T. berdhi; 

 T. langkeng. Iu Soend.: Taroem kembaug. — 

 Kruiden of halfheesters, de indigoplauten. Indigo- 

 tier, fr. Gebr.: Belangrijk cultuurgewas, schoon voor 

 de Europecsche markt van sterk afnemende beteekenis. 

 Na afsnijding wordt de plant in warm water geweekt en 

 als de bladen uitgeloogd zijn, laat men het vocht door 

 een bamboezen rooster afdruipen, dat, opgevangen en 

 met kalk vermengd, de blauwe kleurstof voor het 

 verven van garens, kleedjes, enz. levert. In do Batak- 

 landon is de van salaon verkregen kleurstof donkorder 

 dan die van tajoni ; ecu mengsel van beide dient aldaar 

 tut het verven van zwart, welke kleur ook verkregen 

 wordt door koking van Indigofera-bladeu zonder ver- 

 nuMiging met kalk. Op Java verzamelt men de gebruikte 

 idantendeelon cu legt die ergens onder een boom neer, 

 tot wiuning van een kleine soort smakelijke eham|)ignon3 

 (\'or])a), die onder den naam van djamoer torn veel 

 gegeten worden. "N'an iemand, die zelf slecht is en een 

 ander belastert, zegt de Javaan : „Emboeh si nila 

 embooh si etom", d.i,: „Men weet niet, of het nila 

 of etom is". Nila is nl. de uit de etom-plant bereide 

 indigo. 



§) De hier opgegeven inl. namen schijnen wel het 

 meest in gebruik voor Indigofera sumatrana Gaertn. 

 (= I. tincforia L.*) ; slechts oeuige soorten zijn nader 

 godotormiueord, bijv. taroem kembaug als Indigofera 

 Anil L.' en taroem daoen aloes als Indigofera arrecta 

 Hochst.* (zie 2203). 



