Jatropha — Kayea. 



263 



1942 - 1952. 



noot", rhysic nut, e. (iebr.: Dient wpgcns ileu snellon 

 groei wel tot levende onihciuing; ile jonge lilailcn 

 wortlen somwijlen als groi'iite gekookt gegeten, elders 

 oj> gezwellen gelegd; zij zijn in de -Javjiansche genees- 

 knnde bekend uls godang bledeg. Ken afkooksel van 

 de sehors is in de Minahasa een geneesmiddel tegen 

 bloedspnwing. Het melksap is als moudspoeling in 

 gebruik en wordt op wouden gedroj)peld tot bloed- 

 stelping en ter voorkoming van ocdematense zwelling. 

 Met de zaden spelen de kinderen; uit deze zaden bereidt 

 men lampolie. Van iemand, die weinig of geen goede 

 eigensehappen bezit, zegt de Boeginees: „Uara dara 

 peleng kaliki matekc taoe", d.i.: „liet is welliebt hi't 

 sap der vrucht van Jatropha, dat tot nienseh gestold 

 is". In het Javaansch heeft men een raadsel: „Ujarak 

 manga]i goela", d.i.; „Eendjarak seet uikcr"; waarvan 

 de oplossing is: „Keu Chinees eet suikerriet". De 

 djarak is de djarak tjina, de goela is goela teboc. 



1942,3. J. multiflda L.* Kaleke djarak, 

 Madoer. B., P.; Kaleke djharak, Madoer. S. — 

 Heester. Gebr.: Hier en daar gekweekt. 



1'.I44. Jussieua repens L.* Nat. fam. der 

 OnagraCOaO. ttanggeng landeuh, Soend.; 

 1'atjar banjoe (zie 1878), Jav.; Tara-tara (zie 

 3111), -Vir. Min. T. B., T. L. — Kruid. 



1945. J. SUfiFruticOsa L.* Boedjang sema- 

 lani. Mal.; Boedjang tenialam. Mal.; Daoen 

 pano, Mal. Mol.; (ï agaboesan §), Soend.; Lakoem 

 ajer. Mal.; Seming, Baliu.; Troeua semaleu, 

 Baliu. — Kruid. Gebr.: De bloemen dienen wel oin 

 olie geurig te maken. 



{) Ook Scaevola Koenigü Vahl.* (zie 30.50). 



l'.iK'i. Justicia Betonica L.* Nat. fam. der 

 Acanthaceae. Djoekoet boentoet sero, 

 Soend.; Lara wedoes, Jav. — Kruid. 



1947. J. diflFusa Willd.' Daoen benang, 

 Snnï. \V. K.; Siniur bn n ang-bo n ang, Bat. — 

 Kruid. Gebr.: lit de Balak-hmdi'U wordt onder dezen 

 naam bericht vau eene ])lant, waarvan „de wi(tc 

 zijtleachtige stof aan den onderkant der bladen tot 

 garen wordt gesponnen en, met curcuma gekleurd, 

 wegens den aangenamen geur om het hoofd gedragen"; 

 dit komt echter met deze Justicia niet overeen. 



1948. J. Gendarussa Burm.* Daocsa, 



Balin.; Doesa, Balin.; Gaiidarisa, Bimau.; Gan- 

 daroesa, Wi'. Min., Mal., Soend.; Ghandaroesa, 

 .Madoer.; Goudaroesa, Jav.; llandaroesa, Soend.; 

 üeudam soera, Alf. Min. T. L.; 1'ahoeli, Alf. 

 Min.; Puhoeri, Alf. JUn. Bant.; Si sa kil. Bat.; 

 Sisangkil, Bat. Mand.; Tabalijang, Boeg., Makaa. 

 Variëteiten in Balin.: D. aja; D. keling; D. t j e 

 meng. In Alf. Min. ï. B.: G. koelo; G. raugdang. 

 In .\lf. Min. T. S.: G. poeti; G. roendang. In 

 Alf. Min. Bent.: G. mahamoe; G. mawoero. In 

 Alf. Min. Bant.: P. mabida; P. mahendeng. In 

 Soend.: Gandaroesa be ureum of handaroesa 

 benrenm; G. bodas of. h. bodas. In Alf. Min. 

 T. P.: Gandaroesa koelo; G. r ai ndang. In Alf. 

 Min. T. L.: Oen dam soera item; O. s. poeti. 

 — Heester. Gebr.; Dient als omheining. De bladen 

 worden, zacht verwarmd, bij kneuzing of inwendige 

 beleediging op het zieke deel gelegd ; in Zuid-Celebes 

 ook, met roode uien vermengd, in water geweekt en 

 als laxaus aangewend. In de Batak-landen als ingrediënt 

 in voorbehoedmiddelen ; men heeft daar de uitdrukking : 

 „Torsakil torpilit", d. i.: „Afgewend of krachteloos 

 gemaakt van een kwaad voorteeken". De naam ganda- 

 roesa wil men in het Maleisch ontstaan zien door 

 overeenkomst van den geur met de lucht, die een 

 hert vau zich afgeeft. 



K. 



liM'.i Kadsura cauliflora BI.* Nat. fam. der 



Magnoliaceae. -\rcnj hoenjoer bocüct (zie 

 3204), Soend. — Klimmende heester. 



19.50. K.SCandensBl.' Akar dama k-da mak, 

 Mal.; Areuj hoe inboet, Soend. — Klimmende 

 heester. Gebr.; De vruchten worden gegeten. 



1951. Kaempferia rotunda L.' Nat. fam. 



der Scitamineae. -Vsijor, Bat.; Bataka, Mal. 

 Meu.,'rern.; Ilasijor, Hat.; lloctsejoer. Bat. Dair.; 

 Katjiwer, Bat. Dair.; Kentjoer, Jav., M.al. B:itav.; 

 Kentjor, .Madoer.; Ketjeoer, Bat.; Koentjoer, 

 .Mal. Tim.; Koöer, Alf. Z. Cer.; Oenegai, Alf. 

 Boer.; Si kor, Daj. Z. O. Born.; Soechoer, All'. 

 .Min.'l'üusaw.; Soekoehoe, ,\If. Min. Bant.; Soekoor, 

 Alf. Min.; Soenipaeai, .\lf. Z. Cer.; Sogi, Gorom ; 

 Sokoe, Binian.; Sokoer, Banda; Soöelo, Alf. N. 

 Laoet; Soöer, .^If. Har.; Soöere, Alf. Z. Cer.; 

 Soöero, Alf. Har.; Tj akoec, Minangk.; Tj akoeroe, 

 Makas.; Tjaugkor, Mal. .\mb.; Tjekir, Soembawa; 

 Tjekoe, Boeg.; Tjekoeh, Balin.; Tjekoer, Mal., 

 Sas.; ïjekor, Kang.; Tjeuko, .\tjeh ; Tjikocr, 

 Soend.; Watan, Alf. Min. Bent. — Kruid. De 

 wortelstok dient tot kruidiug van s])ijzeu en als genees- 

 middel, ook worden de versche bladen als pap op het 

 hoofd gelegd tegen hoofdpijn. In Makasar uiag die 



nooit als geneesmiddel aan mannen worden gegeven, 

 als naar inlandsch begrip im])otentic veroorzakende: 

 In de Batak-landen hangt men hem kinderen om den 

 hals en in de Padangsche Bovenlanden vermengt men 

 er ecu aftreksel van met rijstemeel en bestrijken de 

 vi'ouwen hiermede wenkbrauwen en oogharen of bezigen 

 dit u)engsel als blanketsel. Op de daken der huizen 

 in Boeroe vindt men Chiueesche kopjes, waarin 

 Kaempferia geplant is, ten eere der afgestorvenen 

 en ook om booze geesten verwijderd te hoiuien, welke 

 vluchten voor den reuk, dien de gekneusde wortelstok 

 verspreidt. Elders kauwt men dezeu en bespuwt dan 

 de zieke deelen. Vau iemand, die zeer nederig is, 

 zegt de Javaan : „Njocroepi godoug keuljoer", d. i.: 

 „Onder kenfjoer-bladeu (die bijna o)) den grond liggen) 

 doorkruipen"; en, daar de bloem er gedrongen uit- 

 ziet, heet het in het Soendaaseh van iemand, die ver- 

 driet heeft: „Ngembaug tjikocr", d.i.: „Als de bloem 

 van tjikoer". Ken laag bij den grond waaiende hevige 

 wind heet in het Bataksch : „Sioempat hasijor of 

 maboctboct hasijor", d. i.: De hasijor is uitgetrokken", 

 want dit kan zonder hevige rukwinden niet ])laats 

 hebbeu. Een aankomende maagd wordt in het jMadoc- 

 reesch aangeduid als „paraban kenijor". 



1952. Kayea grandis King.* Nat. fam. der 



Guttiferae. 1'euaga paja. Mal. — Boom. 



