Metroxylon — Mlchella. 



280 



2290 - 2295. 



Hila, Z. Ccr. ; L e pi al, All'. Sap.; llaugaa, Kei; 

 Mciija, Atjch; Jlcrijcu, Gajo; Mcurija, Atjoh; 

 Ndaiia, N. Guin. Sckar; Ndawu, N. Guiu. Sckar; 

 O e ia. Daj. Kat.; 1'ic, Ki^a^; P icon e, Kisar; Po o tak, 

 Kotiu.; 1'ohon sa poe. Vuig. Mal.; Uabia, Aroe; 

 Hambija, Mal.; Uaoetan, Lamp.; Kenibijeu, Gajo; 

 Rem boe loc ng (a), .lav.; Kesoela, Jav.: Kip lal, 

 Alf. N. I^aoet; Uocinbija §$). Makas., Mal.; lioeiii- 

 bija beidocri (ff), Mal.; Koembijo, Minangk.; 

 Koe m ij a, .Vtjeh; Uociii ]) i j a. Boeg.; Kon t an,I.amp.; 

 Kotnia, Seimata; Sagoe, Vuig. Mal.; Sagoc ba- 

 doer i (ff). Mal. Men.; Sakoe, Niim; Si ka («), Alf. 

 N. ü. Halm.; .Soemiiaug («), Alf. Min.; Soepang(a), 

 Alf. Min. Tousan.; Tauo, Alf. >.'.ü. Halm.; 'Tawasen, 

 Alf. Min.; Te wasen, .\lf. Min.; Trem boel oen, Jav. 

 — Boom, de sagoe-palm. .Sagopalm, e., palmier sagou, 

 fr. Gebr.; De stam wordt gesjileten voor vloeren en 

 wanden van woningen gebezigd ; de bladeu wegens 

 hunne duurzaamheid veel tot dakbedekking gebruikt; 

 de z. g. Buitenzorgsche matten vervaardigt men van 

 de gespleten bladncu'ven, die (meer oostelijk) ook dienen 

 tot omwiuuiing van huizen, vervaardiging vaii doozen, 

 enz. ook gebrand en lijn gemaakt hier en daar wel 

 als bloedsteljiend midd(d ; van de vezels der blad- 

 scheeden draait men wel touw ; de vruchten worden 

 geconfijt. üp sommige eilandengroepen bewesten Su- 

 matra en vooral in het oosten van den Archipel vormt 

 het meel het hoofdvoedscl der bevolking, terwijl het 

 elders meer dient tot bereiding van versnaperingen. Om 

 dit meel, juister zetmeel, te verkrijgen wordt in de Mo- 

 lukken de boom geveld, in stukken van ongeveer een 

 vadem lengte gekapt en deze door midden gekloofd ; dan 

 klopt of disselt men het merg er uit, dat met water 

 boven een zeef wordt gekneed, waarbij de vezels achter- 

 blijven en het niet zetmeel beladen water in een daartoe 

 bestemden bak stroomt, waarin het bezinkt. Bc ge- 

 noeifide soorten leveren aldaar de grootste hoeveelheid 

 meel, dat als zeer wit en aangenaam van smaak boven dat 

 van andere soorten verkozen wordt. Op de Meutawci- 

 eilanden laat men het uit den stam gehaalde merg 

 24 uren in een grooten bak staan, waarna het met de 

 Toeten wordt gekneed, tot het een dikke pap vormt 

 en men door een opening de bovendrijvende ourein- 

 heden laat wegvloeien; na goed gedroogd te zijn ver- 

 jiakt men het meel in cylindervorinige van palmbladen 

 vervaardigde balen. In Noordoost-Suniatra, waar roembija 

 beniban de grootste hoeveelheid meel oplevert, geschiedt 

 het losmaken der vezels met een rasp. Het te raspen 

 stuk wordt te dien einde vastgeklemd en twee [lersimen 

 brengen de rasp evenals een zaag in beweging. Door 

 de fijnere verdeeling der vezels krijgt men aldus bij 

 de wBssching meer meel. Hier dient de bereiding hoofd- 

 zakelijk voor den uitvoer naar Singapore. Op Sumatra's 

 "Westkust is sagoe een voeder van paarden en pluim- 

 vee ; men werpt ze dan een stuk van den gespleten 

 stam toe, waaruit ze zelf het merg kunnen halen. Van 

 iemand, die het aflegt of een zaak verliest, zegt men 

 in het Soendaaseh: „Ngembang kiraj", d i.: ,,Als de 

 kiraj-bloem", daar deze achterover is gebogen. Droge 

 bladen van Metroxylon, op bijzondere wijze saam- 

 gevlochten en aan eenigcn vruchtboom vastgebonden, 

 dienen in de Molukken wel als matakaoe, of een middel 

 om hem, die de vruchten steelt, ziekte of een ander 

 onheil aan te brengen. 



()) Vele der opgegeven namen gelden voor beide 

 soorten ; die, waarbij a is gevoegd meer bijzonder 

 voor de eerste. 



%) Voor Noordoost-Sumatra worden vermeld : oem- 

 bija bemban, ongedoornde soort, roembija doeri, mei 

 lange, en roembija sangka, met korte doornen. 



2290. M. sylvestre Mart.* L a p i a i h o e 1, -Alf. 

 Amb., Har.; Lapia ihoer, Alf. Aiub., Har.; Lep ia 



ihoer. .\lf. Z. ('er.; Lepia r ihoer, Alf. Z. t'er. ; 

 Sagoe ihoer, Mal. Amb. — Boom. Gebr.: Het van 

 dezen boom verkregen meel is roodachtig. 



22'Jl. Mezoneiirum grande Miq. i) (= 

 Acrocarpus grandis Miq.' Nat. fam. der 



Leguminosae. .Madang pariek, Minangk.; 

 Pariek, .Miiiaugk. — Boom. (iebr.: Het hout dient 

 vooral tot stijlen van woningen. 



$) Ook .\crocarjuis fraxinifolius Wight.* 



2292. M. sumatranum W.etA.' Akar 



darah beloet, .Mal.; .\ ka r k el i t j i r i m lia. Mal. — 

 Klimmende heester. 



2293. Mezzettia umbellata Becc* Nat. 



fani. der Anonaceae. Kenanga pantei (zie 

 154), Mal. \V. I!..in. - Boom. 



22'.n Michelia celebica Koord.* .Nat. fam. 

 der Magnoliaceae. Adoue, Alf. Min. Bant.; 

 Basijau, .\lf. Min. Tousaw.; Mawasijan, Alf. 

 Min. T. L.; Tjenipaka octan aloes, Mal. Men.; 

 Tjeinpaka oetan. Mal. Men; W asi j an, Alf. Min. 

 Variëteiten in .■\lf. Min. T. L.: Wasijan rendai of 

 \V. rintek; \V. sela. — Boom. Gebr.: Van alle 

 tinimerhout.soorten is dit hout in de Miuahasa het 

 meest gezocht, daar het jaren lang goed kan blijven, 

 ook al is het aan weer en wind blootgesteld, in tignur- 

 lijke uitdrukkingen of gezegden worden de hoofden 

 in die streek dikwerf met den wasijan-boom vergeleken. 

 Van dit hout is het Rumphius-gedenkteekeu in het 

 Koloniaal Museum te Haarlem vervaardigd. 



2295. M.ChampacaL.* Boenga edja, Makas.; 

 Boen ga niatjela. Boeg.; Da toe adjoewe, Bo^.; 

 Dj e m p a, .\tjeh; D j e u m p a, Atjeh; H e p a k a, Sawoe; 

 Hoe pa man, .\lf. Z. C'er.; Kembhang koneng, 

 Madoer.; Kepaka, Sawoe; Lotjari, O. Jav.; Pa- 

 koero, Alf. .\mb.; Papokoer, Alf. Har., Z. Ccr.; 

 Petjari, O. Jav.; Petjari koening, O. Jav.; Po 

 boenga matjela, Boeg.; Poko boenga edja, 

 Makas.; .Sampaka Alf. Min.. Z. C'er.; Samjiakang, 

 Sangi; ïjampaga, Makas.; 'I'jampago, Minangk.; 

 Tjampaka, Alf. Min., Balin., Madoer., Soeud.; 

 Tjampaka barak, Balin.; Tjampaka ghading, 

 Madoer. P. S.; Tjam pak a koeni ng, Balin.; Tjam- 

 paka koneng, Madoer., Soend.; Tjampaka wa- 

 raiigan, Balin.; Tjampaka mcra, Madoer.; Tja- 

 paka, Alf. Halm.. Tem.; Tjenipaka Jav., Mal.; 

 Tjem]iaka koening, Jav.; Tjenipaka merah, 

 Mai.: Tjeurana, Boeg.; Tje jiaga. Boeg.; Tj ejiaka, 

 Jav.: Tjumpaka, Madoer.; Tjompaka ghading, 

 Madoer. P. S.; T j o m ]i a k a m e r a, Madoer. Variëteiten 

 in Makas.; Tjainpaga bajawo; T. tan roe. lu 

 Boeg.; Tjepaga lapang; 1'. tanroe; T. telo (de 

 oranjegele). — Boom, de tjampaka-boom. Gebr.: De 

 bloemen zijn wegens den aangenamen geur alom zeer 

 gezocht : daarmede wordt een welriekende haarolie 

 bereid. Van het hout vervaardigt men wel het boven- 

 einde van krisseheeden. In de Minahasa stampt men 

 de zaden lijn en smeert die op de borsten om liet 

 zoogen te verhinderen, daar ze zeer bitter zijn. In 

 Znid-Celebes bijt men bij het tandenschureu vaak op 

 ecu stukje tjampaga-hont, dat er lusschen gestoken is. 

 Van iemand, die algemeen bemind is, zegt de Javaan : 

 Katon tje|)aka sawakoel, d. i.: „Er uitziende als een 

 mandje tjepaka-bloemeu"; en van iemand, wiens hart 

 als het ware door droefheid is verscheurd : Tjepaka 

 ginoebah d. i.; „Als kleingeschenrde tjepaka". In het 

 Makasaarseh wordt met de uitdrukking; „Manralena 

 tjanipagaja (Boeg.: Jlaboengana tjeuranac) d. i. : „Het 

 bloeien van tjampaka", bedoeld de tijd voor het be- 

 ploegen der rijstvelden. Naar de kleur der bloemen 

 duidt men „geelachtig rood" in het Maleisch als 

 biring tjenipaka aan. 



