Monochoria — Morlnda. 



283 



2337 - 2343. 



aj aiii, Jav.: Pari ja, Alf. ^lin., Biman.,Buog., Mailofr., 

 >Iakas., Mal., Soend.; Parija ilambot, Alf. Min. 

 T. S,; l'arija in dckat, Alf. Min. T. P.; Parija 

 lainbot, Alf. Min. T. B., T. P.; Parijo, Miniingk.; 

 Penia, Tim.; Popare, Mal. Batav,; I*ci)arch, 

 Madoer.; Pciiucle, Kisar; Poedop, Alf. Min. Baut.; 

 Poja, Alf. Min. Bent.; Popare, Alf N. O. Halm., 

 Tem.; Popari, Mal. Mol.; Prija. Baliu. Kr.; Ta- 

 pripon, .\U'. .\inb.; Troenoek. Sa,s. Variëteit in 

 .^linan■;k.: Ka ni beh gadiéug of Parijo gadicng. 

 — Kliniplant, het wijngaardbladig si>ringkrnid. Gebr.: 

 De langwerpige vrueht wordt rauw of gekookt bij de 

 rijst gegeten. De bladen dienen als medicijn en ook na 

 hei'stel van zware ziekte tot ojiwekking van deu eet!nst§); 

 in de Molukken wordt het sap aan pasgeboren kinderen 

 ingegeven en verder gebrnikt om den mond van zuige- 

 lingen rein te houden. Voor een tegenzin in iets hebben of 

 ergens geen lust toe gevoelen zegt de Minangkabaoer : 

 „Bak ra.so kambeh", d.i.: „.Vis de smaak van kambeh". 

 In het B()egineeseh heeft men een s])rcekwijze : „Batoe 

 inalorongije parija to Mampoe", d.i.: „Een steen, waarom 

 zich de Mampoesehe ])arija slingert"; waarmede bedoeld 

 wordt zand (kesi), waarin deze plant het liefst groeit, 

 en dan gezinspeeld is op kesing = sehoon. In de Mina- 

 hasa heeft men als meisjesnaam Pinarija, d.i.: „Gelijk 

 gemaakt aan de parija", voor ceu soort gouden oorringen 

 van dien vorm en gegeven aan een dochter, als de 

 moeder deze oorringen bezit. De vrueht vau parija is de 

 oplossing vau het Socndasche raadsel : „Daoen di tatah, 

 boewah di oekir" (in het Balineesch : „Dona tetesan, 

 bocwaha oekiran"), d.i.: „De bladen zijn opengewerkt, 

 de vruchten uitgesneden." In het .lavaansch heeft men 

 een raadsel : „Pare uiangan walang", d.i.: „Een pare eet 

 een spriukhaau", met de oplossing „Een kip eet rijst", 

 waarbij pare ziet op de pare ajam en walang op de 

 walang beras. 



f) Als niedieinale beuamiug bezigt men voor deze 

 bladen in het .lavaansch het woord toeudoeng, daarbij 

 uitgaande vau het denkbeeld, dat ze bij het noenieu 

 van den waren naam hunne werking zouden missen. 



2337. Monochoria hastaefolia Presl.* 

 Xat. fam. der Pontederiaceae. Bete njer. 

 Mal. Men.; Dajoe, ,Vlf. Min. T. S.; Etjenggedc, 

 Soend.; Ganggoug, üaj. Z. ü. Boru.; Pal i pit, 

 .Vlf. Min. Tonsaw.: Pai>ang, Makas.; Pepang, Boeg.; 

 Kahajoe, Alf. Min. T. B'; Uajoe, .\lf. Min. T. L.; 

 Tale ia dauo, Alf. Min. T. P. — Kruid. Gebr.: 

 De knollen dienen, na goed gekookt en met zemelen 

 gemengd te zijn, in de Minahasa .ils varkeusvoeder. 

 Zij worden ook geschild en tijngestampt met houtskool 

 op sehurftwonden gelegd. Kahajoe is in het ,Vlf. Min. 

 T. B. de oplossing van dit raadsel : „.Se toöen soetnalue 

 oen soösoan se peleug oeuian maha-])ajoeng", d. i.: 

 „Er zijn nienschen, die langs ceu stroom gaan ; zij 

 maken allen gebruik van zonneschermen." 



2:!3s. M. linearis Miq. ( — M. vaginalis 



Presl.* var.). Etjeng lemboet, Soend.— Kruid. 

 Gebr.; De bladen warden als groente gegeten; zie volg. 



233!). M. vaginalis Presl.' B a 1 a u g - b a I a n g, 

 Makas.; Balempaleng, Boeg.; Bi j ah-b i j ali, 

 Balin.; Etjeng «j, .Soend.; .Memadeng, Sas.; 

 Men)areug, Sas.; Toempcng, k\i. .Min. T. L.; 

 Wewchan, Balin., Jav.; Wewejan, Jav. — Kruid. 

 Gebr. : Groeit op onder water gezette velden ; de 

 bloemen en bladen worden gegeten, de wortel is 

 een inlandsch geneesmiddel. De geheele plant dient 

 wel al» groene bemesting van rijstvelden Voor „licht 

 blauw" heeft men in het Javaansch de uitilrukking: 

 „Ngembang wewejan" (in Balin.: „Kadi kembang 

 wcwchuu), d.i.: „.\ls de bloem van Monochoria '. 



ft Ook Liiunocharis emarginata Hurab. et Bonpl.* 



23JO. Morinda citrifolia L.* Nat. fam. der 



Rubiaceae. Bakocdoe godang, Bat.; Beng- 

 koedoe daoen besar. Vuig. Mal.; Bengkoedoe 

 laki-laki. Vuig. Mal,; Koedoe keras, Jav.; Kod- 

 hoek al as, Madoer.; Mangkoedoe gadang, Mi- 

 nangk.; Meugkocdoe djantau Mal.; Mcngkoe- 

 doe rimba. Mal. — T-age boom. S. c. ludiau uiul- 

 bei-ry, e. Gebr.: Zie No. 2343. 



2341. M. rigida Miq.* Akar sari, Mal. Pal. 

 — Klimphuit. 



2342. M. sarmentosa BI.* Boekoe bem- 

 ban. Mal. — Kliniplant. 



2343. M. tinctorialloxb.* -\-mpoeladjeng, 

 Boeg.; Badja, Boeg.; Bae, Makas. ;Baja, .Makas.; Ba- 

 kocdoe, Bat.; Bakoeloe, Tim.; Bakoeroe, Tim.; 

 Batang "ngkoedoe. Mal. Bengk.; Bengkoedoe, 

 Sas., Vuig. Mal.; Bi ngkoedoe, Miuaugk., Saleijer; 

 Biugkoedoeng, Mal. Amb.; Bingkoeroe, Boeg., 

 Goroui, Makas.; Boenggoedoe, Gorout.; Bok oedoc, 

 .\lf. Min. Tonsaw.; Bougkocdoe, Mal. Men.; Boug- 

 koeroe, Alf. Min. Ponos.; Djati ale, Boeg.;Eodoc, 

 Enggano; Eoroc, Enggano; Kajoe sea, Alf. Min. 

 Bent., T. S.; K e moed e e, .\-tjeh ; Ke moed o e, Jav.; 

 Kodhock, Madoer.; Koedoe, Jav., Socud.; Koe- 

 moedec, Atjeh; Kom e, .\lf. N. O. Halm., Tern.; 

 Leuei, .\lf. Miu. T. L.; Mangkoedoe, Daj. Z. O. 

 Boru., Lamp., Minangk.; Manoekoedoe, Rotin.; 

 Maraboelaeng, Makas.; Mengkoedoe, Mal.; 

 Mengkoedoe padaug. Mal.; Nenoe, Alf. Har., 

 Z. Cer.; 'Ngkoedoe, Mal. Bengk.; Nonoe, Biman.; 

 Patje, Jav., Sas., Soembawa; Popodoe, Alf. Min. 

 T. P.; Sea, .MC. Miu. Beut., T. S.; Seha, Alf. Min. 

 Bant.; Tibah, Balin.; Tj angkocdoe, Socud.; Tom- 

 po doe. Mal. Men.; M'oe ngk oedoe, Balin. Varië- 

 teiten in Atjch : K e m o e d e e h o e t a n of K o e m o e d e c 

 hoc tan (zie 1997) ; K e m oedeë kampoug of Koc- 

 moedeë kampong of Kern oedeë bit of Koe- 

 moedcë bit. In Baliu.: Tibah moenti. lu 

 Madoer.: K. ghalighi; K. koöug (zouder zaden); 

 K. nialatc; K. tab ar, met lange en zoete vrucht. — 

 Boom, de Indische nieekrap-Ijooui. Gebr.: De vruchten 

 worden jong als roedjak en oud met zout gegeten. 

 Het vruchtsap dient wel tot wassching van het hoofdhaar 

 en het uit de bladen geperste sap wordt, na gezeefd te zijn, 

 tegen opzettiug der milt gedronken. Een aftreksel vau 

 wortel eu bast is in gebruik om garens of weefsels 

 geelrood te verven, waarbij men soms voegt peper en 

 asch, met het doel de kleur grootere vastheid te geven. Op 

 Sumatra's Westkust heeft men een spreekwijze: „Banjak 

 matonjo bagai mangkoedoe", d. i.: „De mangkoedoe- 

 vrucht heeft veel ouefl'cnhedcn"; waarmede gedoeld 

 wordt op iemand, die zeer wispelturig is, ook ten 

 opzichte van vrouwen. In het Maleisch vau Bengkoeleu 

 bestaat ceu andere: „Peradje batang 'ngkoedoe doe- 

 loelah boewah pade bocngc", d. i.: „Evenals de Morinda 

 die eerst vrucht draagt alvorens te bloeien (?)"; met de 

 beteekenis vau de huid verkoopeu vóór men den beer 

 gevangen heeft. In Bocgincesche gedichten wordt vau 

 dezen boom dikwijls gesproken als: „?)en schuilplaats 

 van lafharligen"; van daar wordt ])akam-i)oel.adjeng 

 gebezigd voor een „lafaard"; letterlijk: „De man die 

 onder een ampoeladjeng schuilt". Een Atjeher spreekt 

 van de bewoners vau het eiland Nias als: „Niëh 

 koemoedcë", d. i.: „Niassers zija bengkoedoc-eters", 

 hetgeen hierop ziet, dat deze, in tegenstelling van 

 andere volksstammen, de vruchten rauw cteu, zonder 

 iets er bij. Roode koeien noemt men in het 

 Bataksch: „Sibakoedoe". De meugkocdoe-vrucht is de 

 oplossing van het Maleische raadsel: „Nasi sakepal di 

 oedjoeng galah", d. i.: „Een klompje rijst aan het 

 einde van eeu duwstok": om reden die vrucht den 



