Oryza — Ottelia. 



294 



2513 - 2522. 



Solur; TaiiK), Alf. N. O. Ilnlin.; Tamo inalohit, 

 Alf. N. O. Ilalm.; Wan at, Tciiimbar; Wcnc, Alf. 

 Min. ï. B., T. ]'.; Woilja, Mangparai. Naar de 

 grootte, dikte, lengte en kleur van den korrel, naai- 

 de meerdere uf mindere bi'haardheid, lengte en dracht 

 vau de aar, naar de hoogte en dikte van het gewas, 

 en naar de geaardlieitl van den tot bebouwing be- 

 stemden grond worden tal van varieteiti-n onderscheiden, 

 welker namen zelfs voor onderdeden van gewesten 

 zeer nileenloopen. — Kruid, de gewone rijst. Itice, e., riz, 

 fr., Keis, d. Gebr.: Het „koren" van Indié. Daar rijst in 

 vele streken van den archipel het hoofd vocdsid der be- 

 volking is, viudt men zoowel ten aanzien der plant als over 

 hare opvolgf'ude ontwikkelings-stadien in de inlandscbc 

 samenleving een groot aantal s])reekw ijzen, raadsels, 

 vergelijkingen, enz., waarvan hieronder slechts eenige 

 worden vermeld. Van iemand, die een ander geholpen 

 heeft eu daarvoor wat goeds terugverwacht, zegt de 

 .Tavaan : „Meudem pari djero", d. i.: „Hij ]>lant laat 

 rijpende rijst", en doelt daarmede op de toekomst. 

 In de Maleische landen zegt men: „1'adi sakepok 

 hampa, amas sapeti lojang, kerbaoe sakandang djalang", 

 d. i.; „Ecu schuur met rijst (maar) ledig, een kist goud 

 (maar) geel koper, eeu kraal buffels (maar) verwilderd", 

 om aan te duiden, dut iets niet is zooals het zich 

 voordoet en dus maar schijnbaar op iets goeds wijst. 

 Op West-Sumatra is: „Elcmoc jiadi", d. i.: „I)e weten- 

 schap van het rijstgewas", een lignurlijkc uitdrukking 

 om te kennen te geven, dat hoe hooger iemand in 

 rang is, hij des te welwillender moet zijn ; ontleend 

 aan een vergelijking met rijstaren, die zn;iar bevrucht 

 nedcrbuigen, tegenover de leege, die rechtstandig om- 

 hoog gi'oeien. .\l3 een goed man in slecht gezelscha]) 

 geraakt, heet het in het iMinangkabaoesch : „Padi di 

 sisik djo halalang", d. i.: „Kijst, tusschen alang-gras 

 geplant". lu de ^Hnahasa heeft men een meisjesnaam ; 

 „Sec wene", d. i.: „lïijst-spruit", gegeven aan een 

 dochter, als door de goede zorg harer moeder de padie 

 veel sjiruilen gekregen eu derhalve een goeden oogst 

 heeft o])gebracht. .\ls andere meisjesnaam bestaat daar: 

 „Roentoe wene", d. i.: „De eerste in rijst" of: „Die 

 meer rijst heeft dan anderen", als dit ook aan deu 

 ijver der moeder te danken is. .\ldaar (en ook elders) 

 wordt een tijd, waarop het een of ander plaats greep, 

 vaak aangeduid door het planteu, zaaien of oogsten 

 van 't rijstgewas. Om afstimden uit te drukken ver- 

 gelijkt men die o. ni. met den tijd, die noodig is om 

 rijst gaar te koken (ongeveer '/.. uur), en noemt dit 

 iu het ^lalcisch : „Perdjalanau sapermasak", d. i.: „De 

 lengte vau een kooVsel (rijst)", of: „Sapertanak nasi", 

 d. i.: „De tijd noodig om een pot rijst gaar te koken". 

 In het Minangkabïioesch zegt men hiervoor: „Sakali 

 pitauak, doewotiga kali pitauak", iu het Soendaa.sch : 

 „Sajiangedjo waneuu"; in het Madoereesch: „Saso- 

 bloegan"; iu het Jlakasaai"sch : „Si rere oering"; in 

 het Bataksch: „Doewa taïndahan", enz. .\ls voor- 

 beelden van raadsels, waarvan rijst of de rijstplant 

 de 0])lossing is. mogen dienen : in het Maleisch van : 

 „Emas di loewar selaka di dalam", d. i.: „fioud vau 

 bniten, vau binnen zilver"; in het Lampongsch van: 

 „llena ngan.ik djak ngaudoeng", d. i.: „Eerst krijgt 

 het kiudereu en dan is het zwanger"; in ht:t Bataksch 

 Dair.: „I.eben matjik jiemorauna asang empauna, d. i.: 

 „De hengel verrot eerder dan het aas"; in het Sangi- 

 reesch van : „Boeane ])elole hamoee paminsang", d. i,: 

 „De vrucht is genezend, de wortels zijn pijnverwekkend", 

 want de laatste heeten giftig als ze gegeten worden ; 

 in het .lavaausch: „Sapadang"; in het Balineesch: 

 „Apanjakanan". 



2613. O. sativa L.* var. glutinosa L. AU 



poeloeti, .\lf. (er.; .\ne poeloe. Tim.; Anel 

 poel o e, Tim.; .\re laka, Sawoe; .\se poeloe. 



Boeg.; Ase poenoe, Makas.; Bira poelo, Tern.; 

 Djapet, Daj.Kat.; Eme si poeloet, Bat.; Engkau 

 pocdoet, .\lf. Min. T. S.; Kare keta, Biman.; 

 Had e dinia, Kotin.; Uadc koa, Kotin.; Hala 

 poeloeti, .\lf. (Vr.; Keta u, Balin, Mal. Batav., Jav., 

 Kang., I.amp. Vam., Soend.; Ketos, Jav. Kr. D.; 

 I.akatan, .Mal. Bandj.; I, aketan, Balin., Mal. 

 Bandj.; Laktan, Balin.; I.ekat, .\tjeh; I.eketan, 

 Balin.; Leukat, .\tjeh ; Mai jioeloe, A\(, Min. 

 Bent.; M ei poe roe, .Alf. Min Bant.; Ocsoe kadita, 

 .Soemba; Pade leukat, .\tjeh; Padi pocloet. 

 Mal.; Padi palotan, Madocr.; Pae poelo, Alf. 

 Toni.; Page poeloet, Bat. i)air.; Pala polot, 

 .\lf. Boer.; Palotan, .Madoer.; Pare poenoe, Makas.; 

 Poeloe, Boeg.; Poeloet, ^lal.; Poe we, Daj.; Ka po. 

 Lamp. .Vb.; Kek et, Sas.; Kom poel o t, Gajo; 

 Sejioeloet, Lamp.; .Sipoeloeik, Minangk.; Sipoe- 

 loet, Bat.; Siwok, Lamp. B. Ag., Pab.; Taino o 

 goro-goro, .\If. N. O. Halm.; Wawajaso, Nias; 

 Wene poeloet, Alf. Min. T. B., T. P. — Kruid, 

 de kleefrijst. Gebr.: Bij offers aan de zielen der afge- 

 storvenen, waarbij deze zich naar het heet te goed 

 doen aan deu geur der gereedgemaakte s]iijzen en 

 genotmiddelen, wordt, wat rijst betreft, het meest 

 van de eveneens talrijke soorten van kleefrijst gebruik 

 gemaakt ; evenzoo bij allerlei bijzondere gerechten of 

 versnaperingen, die bij feestelijke gelegenheden worden 

 opgedischt, terwijl er bovendien gom of stijfsel uit wordt 

 bereid. Om eeu plaats aan te duiden, waar veel welvaart 

 heerscht, zegt de Soendanees: „Keja kctan loba kcton, 

 inoerah sandang mocrah pangan", d. i.: „Veel kleefrijst 

 en veel geld (dukaten), kleeren en voedsel zijn er 

 goedkoop". In het Minangkabaoesch heeft nien een 

 sjireekwijze : „Bak sipoeloeik di tapi djalan", d. i.: „.\ls 

 kleefrijst aan den kaut van den weg", doelende oji 

 vrouwen, die druk bezocht worden, daar van die rijst- 

 soort elk voorbijganger wat afneemt. 



2.5II. Osmelia celebica Koord.' Xat. fam. 



der Samydaceae. Kajoe \v:;toe (zie lHl(J),Alf. 

 Min. Bent. — Boom. Gebr.; Hel zeer harde hout 

 wordt wel voor huisbouw gebezigd. 



2.51,") Osmunda javanica BI. Xat. afd. der 



Filices. l'akne tihang kon eng. Soend. — 

 Booiuaclitige vareujoort, verwant aau „knnings-varen". 



2516. Ostodes macrophylla Benth.* Nat. 



fam. der Euphorbiaceae. Kesoemba djanlan. 

 Mal.; Tjindaruh ha n toe, Mal. — Boom. 



2.517. O.paniculataBl.* Kemiri sepet.Jav.; 



Kaliki ban ten, Soend. — Boom. 



2518. Otanthera celebica Bi.' Nat. fam. der 

 Melastomaceae. Tetepcsau, Alf. Min. T. P. 



— Heester. 



2519. O. cyanoides Tr. (= O. moluccana 



BI.*). Biroerang uier ah (zie 2323). \ ulg. Mal.; 

 Manoewerau in taloen, .\lf. ^liu. T. 1'.; Sopit, 

 Alf. .Min. T. S. — Half heester. 



2520. Otophora fniticosa BI. (— Sapin- 

 dus fruticosus Roxb.*). Nat fam der Sa- 

 pindaceae. Mojowoutoe, .\lf. Min. Ponos. — 

 lioombeester. 



2521. O. ZoUingeriana T.etB.' Balim- 



bing tjiua, Jav. — Heester. 



2522. Ottelia alismoides Pers.' .Nat. fam. 

 derHydrocharidaceae. Lila lalangkow, Alf. 



Min. T. L. — \\'aterplant, uit de fain. van het „duit- 

 blad '. Gebr.: .\lleen de witte bloemen drijven aan de 

 oppervlakte van het water. 



