Saccharum — Salix. 



320 



3012 - 3021. 



wortelvezfls als genecsiniildi'! togen blocdigen buikloop. 

 In het Socndaiisch zegt mcu van iemand, dien men 

 wat vraagt, maar die zich van den doove houdt en zonder 

 te antwoorden doorlooiit : „Ngernbang tinoe", d. i.: „AU 

 de bloenipluini van suikerriet", want deze is zoo hoog, dat 

 er geen bijkomen aan is. Dezelfde bloem wordt in die 

 taal overdrachtelijk wel „badaoes" g<'hceten, zijnde het 

 grondwoord van „ngabadaoes", ecu verhaalvorm met 

 de bcteekenis van „zich niet aan het rocjien of de 

 vraag van een ander storen". Leden van eenzelfde 

 familie duidt men in het .lavaansch aan met: „Tcboe 

 saocjoen", d. i.; „Ken stoel suikerriet"; en van iemand, 

 die een slechte zaak afwijst om er een nog slechtere 

 voor in de plaats te krijgen, heet het: „Milih-niilih 

 teboe", d. i.: „Hij zoekt suikerriet uit", waarvan hij 

 niet kan weten of het souis van binnen voos is. Ook 

 is aan bet suikerriet de Javaansche spreekwijze ontleend : 

 „Voeljoek-ane uianeb jen anaha rasane, bongkotane 

 sepa bahe", d. i.: „Hoe zou de top zoet kunnen zijn, 

 als het onderste gedeelte smakeloos is", met de bedoeling 

 van uit te drukken, dat de zoon onmogelijk iets kan 

 zijn als de vader niets is. De Balinees beeft een spreek- 

 wijze : „Boeka anake medahar teboe", d. i.: Als een 

 kind dat suikerriet kauwt", zooveel betcekenende 

 als „veel werk en weinig nut", of toegejiast oj) 

 iemand, die hard moet weikeu voor den kost en toch 

 nauwelijks genoeg heeft om van te leven, evenals er 

 bij het kauwen van suikerriet veel meer weggespiiwd 

 dan genoten wordt. Hieraan denkt nog de Maleier, als hij 

 zegt: „Saperti toboe, ajernja di makan, ampasnjadi boe- 

 wang", d. i.: „Als suikerriet, het water wordt ge- 

 dronken, de vezels weqit men weg", slaande op iets, 

 waarvan men het goede behoudt en bet onnutte weg- 

 werpt. Voor alles volgens vaste regels doen. zegt de 

 Bat.ak: „Maroewas-roewas songon toboe, marsihat-sihat 

 sougon pisang", d. i.: „Geleed als suikerriet, in rijen 

 als bananen"; en met de bcteekenis van : „De tering 

 naar de nering zetten": „Partoboe ni si Mandjoeng- 

 Mandjoeng", d. i.: „Suikerriet planten als JI.-M.", 

 de laatste een fictief persoon, die het riet dat hij 

 plantte opat vciórdat het rijp was. In het ^linangka- 

 baoesch heeft men een spreekwijze : „Taboe saroeweh 

 di oelek ])oelo", d. i.: ,j.\an eene geleding suikerriet 

 knaagde de worm nog", om te kennen te geven dat 

 men slechts één kind bezit dat altijd ziek is, of dat men 

 veel zorg heeft over een geringe bezitting ; en een andere : 

 „Maharak taboe di malicng", d. i.: „Keu gestolen stuk 

 riet overal rondbrengen", doelende op het te koop 

 loopen met eigen gebreken ; terwijl : „Saloebang bak 

 taboe" of: „In ce'n kuil als suikerriet" in die taal 

 gebezigd wordt voor: „Lieden van denzelfden stand". 

 Suikerriet is de o])lossing van vele raadsels; zoo in 

 het Maleisch van: „Bertakoek bertakah berkocliling, 

 masoek basab keloewar kering", d. i.: „Het is ingekeept 

 en rondom week geklopt, bet gaat er nat in en komt 

 er droog uit"; in het Jlaleisch van Bengkoelen van : 

 „Kajoe serocmpon manis boekoe", d. i.: „Ken stoel 

 (van planten) met zoete geledingen"; in het Minangka- 

 baocsch van: „Jlasocëk basah kaloea kariéng", d. i.: 

 „Het is eerst nat en later droog (na uitgekauwd te 

 zijn)"; in het Bataksch van: „Dukana boeJoengna 

 hajoena porboewena", d. i.: „Zijne takken zijn zijne 

 bladen, zijn hout is zijne vrucht"; in het Saugireesch 

 van: „Hakondan gagoci-ang niakadaloengkang", d. i.: 

 „Takkebossen van ouders, die aan het huilen brengen", 

 doelende op het jengelen van kinderen als zij een 

 stukje suikerriet willen hebben. 



3012. S. spontaneum L.* Araso, Boeg.; 

 Dipes, .\lf. Min. Tous;iw.; Kurih gede, .Soend.; 

 Galagah, Minangk.; Galoga.Bat.; (ïelagah, Mal.; 

 Ghalaghas, Madoer.: (ï lagah, Balin., Jav.; llepoe, 

 Goront.; Kakano, Alf. N. ü. Halm.; Kakanoko, 



Alf. X. W. Halm.: Kalagah, Minangk.; Kano- 

 kano, Mal. Men., Tem.; Kaso, Soend.; Kenoe, 

 Biman.; Kifo-kifo, Ënggano; Kipo-kipo, Eng- 

 gano; Salab, Alf Min. T 1'.; Sarah, Alf. Min. 

 T. 1".; Saraw, Alf. Min. T. L., T. P.; Taboe 

 sala, .Makas.; Tateboc, Mal. Tim.; Teboe padang. 

 Boeg; Tcbijoe, Lamp.; Teboe-teboe, Mal. Amb.; 

 Tiboe, Goronl.; Tiwoho, .\lf. .Min. T. B.; Tiwoö, 

 Alf. Min. T. S.; Tiengat, ,Sa.s.; Toi kano, Alf. 

 \. O. Halm.; Tolong, Bat. Variëteiten in Jav.: 

 Gelauggang of glanggang; Glonggong. In 

 Madoer: Tebhoe sala of Bhoc-tebhoewan. In 

 Soend.: Boeloekboek. In Bat.: Beski. — z.g. 

 Wild suikerriet. Thatcb grass, e., Canne a sucrc sauvagc, 

 fr. Gebr.: De jonge bladen worden gaarne gegeten door 

 het ^ ee en soms als groente genuttigd ; de stengels wel aan 

 touwen bevestigd, die men in zee werpt om visschen 

 op te drijven. In vroeger tijden was het in de Batak- 

 landen gebruikelijk bij een oorlogsverklaring eenigc 

 stukken tolong te voegen, die dan het getal der oorlog- 

 voerenden aanduidden. Om dezelfde reden als bij Sacch. 

 ofl'. is opgegeven, s])reekt men in het Soendaa-sch van 

 iemand die oostindiseh doof is als; „Ngernbang kaso", 

 d. i.: „.\ls de bloem van kaso". Van een onrustig 

 ]]ersoon, die geen zit heeft, zegt de Batak : „Songon 

 galoga na di topi aék mompas toe djae mompas toe 

 djoeloc", d. i.: „Als een galoga aan deu waterkant, 

 die heen en weer geslingerd wordt" ; en van iemand, 

 die bibbert van koorts of vrees : „Hoemotar songon galoga 

 na ni tompoe ni ack", d. i.: „Hij beeft als galoga in stroo- 

 mend water", d. i. als riet dat gedurig wordt oj)gewipt. 



301. S. Saccolabium Blumei Lindl. (= 

 Bh.ynchostyli9 retuaa BI.*). Nat. f»m. der 

 Orchidaceae. -\nggrck lilin, Soend. — Gcbr.: 



Sierlijke boom -orchidee. 



3014. Saccopetalum Horsfleldii Benn.' 



Nat. fam. der Anonaceae. Djanglot, Jav.; 

 Kalak gedang, O. Jav.; Kalak kembang, Jav. 

 — Boomheester. Gebr.: Het hout is bekend wegens 

 zijn groote ela-sticiteit ; de bladen zijn wel in de 

 iulandsche geneeskunde in gebruik. 



301."). Sageretia parviflora Don. (= S. 

 oppositifoliaBrongn.*). Nat fam. cUrRham- 



naceae. DjamluM- arenj, Soend. — lleoter. 



3010. Sagittaria Mrundinacea BI. (= S. 

 sagittifolia L.*). .\'at. fam. der Alismaceae. 



Bija-bija, Mal.; Bijo-bijo, Minangk.; Etjeng 

 geudjcr, Soend. — Waterplant, „pijlkruid". Gebr.: 

 Wordt als zeer schadelijk onkruid op de sawah's aange- 

 troü'eu ; de blaadjeszijn als bloedsteljiend middel in gebruik. 



3017. Salacia celebica BI.' Nat. fam. der 



Celastraceae. Darami. .\lf. Min. Pouos.; Do ra- 

 mi §>, .\lf. Min. Pouos. — Klimmende heester. 

 §) Ook Ormocarjnim sennoides D.C* (zie 2505). 



3018. S.grandiflora Kurz.'Ampedal ajam, 

 ^lal.: Mempcdal ajam. Mal. — Boomheester. Gebr.: 

 Het hout wordt gebezigd voor paalwerk van huizen, 

 daar het niet van de witte mieren heeft te lijden. 



3010. S. macrophylla BI.* .ireuj ki gang- 

 ga ra ngan. Soend.; .\ re uj m at a pen tjang, Soend.; 

 K a t j i p o t, J.iv.; K e t j i p o e t, Jav.; M a t a p e n t j a n g, 

 Soend. — Klimmei\de heester. Gebr.: De vruchten 

 worden wel gegeten. 



3020 Salix tetraspermaRoxb.* var. Hors- 

 fieldiana And. Nat. fam. der Salicaceae. Ka- 



p e h - k a p e b, Minangk. — Boomhei'ster, eene soori wilg. 



30ii s. tetrasperma Roxb.* var .suma- 



trana Anders. Daloe-daloe, Bat., .Mal.; De- 

 dal oe. Mal. — Boomheester. 



