Sesuvium — Shorea. 



325 



3111 - 3I1(). 



Miu., Jav., Mul., Sueud.. 'IViii.; 'l'oeriug, Alf. Miii. 

 Bent.; Tocivi, Baliu.; 'i'oroj, Madoer. Vaiieteiteu 

 in Biiiiau.: 1'alawou bucra; P. keta. lu Tcrn.: 

 Toeri boboeJo; T. loriha. ]n Mal. Tim.: Gala- 

 gala luerah; Cï.-g. poctih. In MaJocr.: Toioj 

 in e ra; T. po te. In Jav. Kr.: T. abrit; T. jietak. 

 In Jav.: Toeri bang; T. pootib. lu Soeud.: Toeri 

 benreuni; T. bodas. In .Mol.: Toeri merab; T. 

 poetih. In Alf. Min. T. I..: Toeri uiea; T. poeti. 

 lu Alf. Min. T. P.: Toeri koelu; T. raiudaug. 

 In Alf. Min. T. B.: Toeri koelo; T. rangdang. 

 In Alf. .Min. T. S.: Toeri pocti; T. roendaug. 

 In Alf. .Min. Buut.: Toering mahamoe; T. ma- 

 woero. lu .Vlf. Min. Tousaw.; Toeri boedo; T. 

 nieha. — Booni. Corkwood tree, r., Turib;uaii, d. (Jebr.: 

 Van de variëteit uiet uitte bloemen worden deze en de 

 vruchten als groente gekookt eu gegeten ; van die met 

 roodc zijn ze daarentegen bitter eu dicneu als genees- 

 middel. De bast, die gom bevat, wordt gebruikt om 

 vischsnocreu of touw (bijv. voor het strikken van boseh- 

 haueu) met een gomlaag te bedekken, en potteu of 

 pannen te verglazen, waardoor die minder van uit- 

 wendige invloeden te lijden hebben ; inwendig ge- 

 nomen is de bast een iniildel tegen buikaaudueuiugeu 

 en uitwendig tegen sehurft. In azijn gelegde bladen zijn 

 soms iu gebruik tegeu hoofdpijn en bun sap tegeu 

 kramphoest. In het Makasaarseli heeft men een spreek- 

 wijze; „Apake kajoe djawa", d. i.: ,j(iroeu met wit 

 dragen"; naar de groeue bladen en witte bloemen vau 

 dezen boom. De Sangireezeu hebbeu een raadsel : „Kora- 

 koran Mawoe Uatoe soe winaugaeng", d. i.: „Een oorlogs- 

 prauw van een koning iu de lucht"; naarbij de bloem 

 vergeleken wordt met de kiel van een groote prauw. 



3111 Sesuvium Portulacastruni L.* Nat. 

 fara.derPicoideae ( Aizoaceae). B il a n g-b i 1 a ug, 

 Miuangk.; Bileng, Aljeb; Djalue-djaloe, Alf.N.Ü. 

 Halm., Tern.; Djoeragau, Bat.; G ela ug (zie 2837), 

 Jav., Mal.; G e lang (zie 2837), .Makas., Soend.; Gelang 

 laoet. Ma!.; Karokot, Madoer.; Kern bel (zie .020), 

 -Vlf. Min. T. P.; Kemel (zie 520), Alf. .Min. T. P.; 

 Krokot, Jav., .Mal. Batav.; Langalo, Boeg.;Lela, 

 Nias; Roem poet babi. Mal. Meu.; Sepit-sepit, 

 Mal.; Sesepit, Mal; Soka, Biman; Tara-tara (zie 

 1944), Alf. Miu. T. S.; Welaug, Sika. Variëteiten in 

 Minaugk.: Bilang-bilang darek; B.-b. laoeik. 

 In Mal.: Gelang luerah, met bladen, die aan de 

 keerzijde rood zijn; G. poetih, met geheel groeue 

 bladen. In Makas.: Gelang tana. lu Madoer.: K. 

 balandha; K. bhiroe; K. tjatjeug; K. tjeleng. 

 — Kruid. Portulakahulichcs Giiederkraut, d. Gebr.: 

 De bladen worden als groente gegeten ; het daaruit 

 geperste sap wordt door teringlijders gedronken. In 

 de Minahasa dient het kruid nog als varkensvoeder. 

 Van een lijk, dat mishaudeld wordt, zegt de Makasaar : 

 „Nigisirang gangang gelang'', d. i.: „1'iju gewreven 

 worden als Sesuvium". Iu het Minaugkabaoe..ieh heeft 

 men een spreekwijze: „Tinggi kajoe aro di longkahi, 

 randah bilang-bilang di soeroeeki", d. i.: „Al is de 

 kajoe aro hoog, er wordt over heen gestapt, al is de 

 bilang-bilang laag, er wordt ouder door gekropen", 

 met de bcleckenis, dat tegenover familieleden de 

 passende houding dient iu acht genomen, ook al is ecu 

 mindere tot een hoogere positie, gekomen. 



3112. Setaria glauca Beauv." Nat. lam. der 



Gramineae. liatang loemoc, Makas.; Roem- 

 poct djoeloeng-djoeloeug. .Mal. Variëteit in 

 Makas.: Bataug teras;^ — Kruid, de zeegroene 

 naaldaar. (iebr.: Z;iad als gierst 



3113. S. italica Beauv.*}) Bane, Saleijer; 

 Bataug, Makas.; Be teug. Boeg.; Bo bootene, Alf. 

 N. O. Halm.; Botan, Teuimbar; Botc, Alf. Min, 

 T. I,.; Boteme, Alf. .V. \V. Halm.; Degem, Soend.; 



Djawa .semi, Baliu.; Djawawocl, Balin., Jav., 

 Soend.; Djegeng, Soend.; Djeloeï, Midd. Sum.; 

 üjhaba, .Madoer.; Djhabalek, Kaug.; Djhag- 

 hoeng dj baba, Madoer. B.; Djoewawoet, Jav.; 

 Peteng, .\lf. Boer.; Foetoe, Mal. Men.; G an- 

 droe ug, Soend.; 11 et au, Wetar; Ho to ug, Mal.Anib.; 

 Keli, Kisar; Oesoe kauoe, Soemb;i; Otek, Jav.; 

 Pükem, N. Guin. Noemf.; Potan, N. Guin. Ausoes; 

 Randaoe, Lamp.; Rore, Alf. Halm., Tem,; Sakoei, 

 Minangk.; S ak oei h, Miuangk.; S e ko ei. Mal,; Sek oei, 

 Soend.; S i k o e a i, Miuangk.; \V e t e u g. Boeg.; W o t e, 

 Alf. Jlin. Variëteiten iu Madoer: Djhaba binek 

 of Djh. palotau (harige); Djh. lak e k (niet harige). 

 Iu .ilf. Boer: Feteng meha (roode); F. mi ten 

 (zwarte). — Kruid, de trosgierst. Italian nüHet, e., 

 panic d'Italie, fr., Welschhirse, Kolbeuhirse, d. Gebr.: 

 De vruchtjes dienen tot voedsel van duiven (perkoetoet), 

 om die mooi te doen kirren, en een afkooksel wordt 

 wel tegen koorts gegeven, lu West-Sumatra is het op 

 sommige plaatsen gewoonte, dat bruidegom en bruid 

 bij aankomst iu de woning, waar het huwelijk vol- 

 trokken zal worden, door hen die binnen zijn met deze 

 gierstkorrels bestrooid worden — een welkomstgroet, 

 die zij op gelijke wijze beantwoorden; dit geschiedt 

 als zinuebeeld, dat meu (dkaar overvloedig geluk toe- 

 wenscht. Timoro batang heet op Zuid-f.'elebes de tijd 

 vau den oosl-moeson, waarop meu te Saleijer bataug 

 plant; zijnde het tijdstip, waarop de oo,slenwiud reeds 

 van tijd tot tijd begint Ie waaien, maar spoedig weder 

 ophoudt. Iu het Miuangkabaoesch heeft meu een 

 spreekwijze: „Sajiautoen basiang sikoeai, djokok di 

 siaug autah padi, tidak di siaug anlah roempoeik", 

 d.i.: „Het is er mede als met het schoonmaken vau de 

 sikoeai, doet men dat, dan trekt meu wellicht rijst 

 uit. Iaat men het na, dan groeit er misschien gras 

 tusschen" ; met de beteekeuis vau : uiet weten hoe te 

 handelen, of: met iets verlegen zijn. De Madoerees 

 zegt: „Keterau korang djhabana" d.i.: „De tortelduif 

 heeft gebrek aan gierst", van een opiumschuiver die 

 niet genoeg te schuiven heeft. 

 f) Ook Sorghuni-soorten. 



3114. Shorea sp. div. §) Nat. lam. der Dipte- 

 roearpaceae. Maran ti. Bat., Miuangk.; Jlarati, 

 Bat,; JIcrauti, Jlal.; Soerauti, Miuangk. Soorten 

 iu Bat.: Maran ti boen ga; M. homboeng; M. 

 maugarawau. In Jlal,: Meranti auggocug;M. 

 asap; ,\1. betiua; M, boenga; M. koeujit; M. 

 sauibaug; JI, sarang poenai; M. tembaga. — 

 Boomen, de talg- of talkboomeu (met Hopea) §§). Gebr.: 

 Het hout is zeer gezocht voor bouwhout en planken ; 

 de uit den stam rijkelijk vloeiende damar-hars, hier eu 

 daar bekend als dauiar batoe, wordt o.a. door inlanders 

 gebezigd voor het bepckkeu hunner vaartuigen en om 

 te harpuizcu. De zaden leveren veelal vast vet. 



f) Het is niet mogelijk met de bestaande gegevens 

 voor al de bij inboorlingen bekende soorten de weten- 

 schappelijke synoniemen op te geveu. De vooruaamste 

 lengkawang-levereude en voor dat doel in Borneo's 

 westerafdeeliiig aangeplante boom heet S. steuoptcra 

 Burek* Behalve de afzonderlijk vermelde soorten geeft 

 BuRCK voor Sumatra op : Shorea furfuracea Miq.*, 

 S. fusca Burek* eu S. palenibanica Miq.* Overigens 

 lette men op het onder llopea (1823) aaugeteekende. 



f}) De woonlcn talg en talk worden beide gebrniki, 

 maar eigenlijk is talg ecu vast \et en talk ecu mineraal. 



311.5. S. acuminata Dyer.* Meranti paja, 



.Mal. — Gebr.: Het hout dient tot vervaardiging van 

 planken. 



3116. S. aptera Burek.* Tengkawang 



madjaoc, .Mal. \V, Boru, — (iebr.: Levert ecne soort 

 Borueo-talg (zie 1823). 



