Zephyranthes — Zingiber. 



346 



3551 - 3556. 



kociiug; üj. louuik. In Alf. Boi^r.; Hiskoetoc 

 boti, (witte); U. iiieha, (ruoJc). In Alf. Min. T. L.: 

 T a 1 c n (i e i k e i- c t a u ; T. 1 tt k n ; 'i'. ]) c )) i 8 i u ; T. ]) i 9 a; 

 T. soela; T. wunga. In All'. Min. T, B.: Tanilc 

 küclo; T. laindiing. In Bat.: l)japocii){ bang- 

 kclaug, iMct oranjcgflr korrels; Dj. batan i, nicl witte 

 korrels; Dj. dulok, vroeg rijpende; Dj. pandak, 

 laag bij den grond vruchtdragend. In .Vit'. .Min. T. I'.: 

 Talende koclo; T. raindang. In Alf. .Min.T.S.: 

 Tainde poeti; T. roendang. In Alf. .Min. Bent.: 

 W o k a n m a h a in o e ; W. m a w o e r o. — Krnid, de niais 

 of zg. Turksehe tarwe. Indiau corn, iiiaize, e., bic de 

 'l'urcinie, fr., Tiirkiseher Wcizen, Welseliknru, d. Gebr.: 

 Bekend is dut de muis in vele landen een hoogst belangrijk 

 en rijke oogsten opIe\(-rend graangewas is. De uitvoer van 

 djagoeng van .lava ^Soe^abaja) naar Nederland is tegeu- 

 woordig aanzienlijk eu de cultuur voor dat doel toc- 

 nenieu<l. In vele stiekeu, vooral hooger gelegene, is 

 niais het hoofdvoedsel der bevolking, hetzij men de 

 jonge vruchtaren (kolven) kookt, die roostert of poft, 

 dan wel tot meel stauijil en verder toebereidt. lntus.schen 

 is deze op niei'rderi' plaatsen door rijst verdrongen en 

 geldt een voeding met maïs in het oog der bevolking 

 vaak voor een bewijs van armoede; wel hut meest 

 daar, waar het ook tot voedsel van varkens dieut. 

 Het meest algemeen is maïs wel in O. Celebes. De schut- 

 bladen worden gebezigd tot inwikkcling van tabak voor 

 sigaretten; ze moeten echter vooral' gekookt worden, daar 

 anders heeschheid het gevolg zou zijn. Een kort tijds- 

 verloop wordt in het Gorontaleesch aangeduid door: 

 „Ilihcolio wambao ngoiioüoetoe lo biute loeojja", d. i.: 

 „De tijd voldoende oui maïs in water g;iar te doen w orden". 

 De .lavaan neemt den groei der plant als punt van 

 vergelijking en spri-ekt van: „Saoeuioering djagoeng", 

 d. i.: „De tijd, die nuïis noodig hecl't om rij]) te worden". 

 .\ls uitdrukking van jeugd eu cnibcdreveuheid zegt de 

 Maleier: „ücmoer satahoen djagoeng, darah satampok 

 pinang", d. i.: „Mijn leeftijd is een djagoeng-jaar 

 (zijnde + 3 maanden), mijn bloed (niet meer dan) een 

 piuang-bloem kan bevatten". In het .Soenda:isch heeft 

 uien een spreekwijze: „Moujet kapalingan djagong", 

 d. i.: „Den aap is een raais-kolf ontstolen" of zooveel 

 bcteekeueudc als ons „de bedrieger bedrogen" ; en in 

 het Baliueesch een andere; „Ngempoek djagoeng Ba- 

 joeng kiojiodan tra mahan angkoeh", d. i.: „Zwellen 

 als uiais uit Bajoeng, ze knettert hard maar kan niet 

 verzadigen", en daar Bajoeng een dorp is in Bangli, 

 waar wel groote maar slechte nuïis geteeld wordt, zoo 

 doelt dit op iemand, die steeds het woord wil hebbeu 

 doch niets dan onzin praat. „Ngraniboet djagoeng", 

 d. i.: „Als maïshaar zijn" is in het .lavaausch een 

 uitdrukking voor ei'U soort kuif van eeu veulen, dat 

 gezegd wordt een goed kenmerk te zijn ; kctoenibohan 

 djagoeng noemt men in het Malcisch een soort kinder- 

 pokken ter grootte van maïskorrels. Maïs is de o)>los- 

 sing van vele raadsels; zoo in het iMaleiseh van: „Kct- 

 jil ramboetnja sampoen, soedah besar ramboet keriting", 

 d. i.: „Klein zijnde heeft het lang haar (d. w. z. de 

 stempel-kwasten dor nuiïs-bloem), groot geworden krul- 

 haar" ; in het Minangk:»baocsch van: „Di singkok kain 

 tampak boeloc, di singkok boeloe takoenjiéng isi", d. i.: 

 „Als de kain opgelicht wordt is er haar zichtbaar, 

 wordt het haar verwijderd dau komt er een geel 

 binnenste voor den dag"; in het Bataksch van : „Dom- 

 pak jiosü ocbanou doeng matobang lomlom oboekua", 

 d. i.: „In zijn jeugd heeft het grijzi' haren, oud gewordeu 

 zijn ze zwart'', in het Lampongsch van: „Kadjanggoek 

 kandjak sanak, boekawai kandjak renik", d. i.: „Het 

 heeft een baard van kindsbeen af, het draagt een 

 baadje van zijn jeugd af", in het Sangirecsch van: 

 „Taoe magoerang kahiwoene ino", d. i.: „Eeu oude 

 vrouw met een saroeng van kralen" ; in het Javaansch 

 van : „Salebeting koelit wontcn raniboetii)oeu, salebe- 



ting ramboet kadoenoengan oentoe, salebeting oeutuc 

 wonten baloeugipoen, salebeting baloeng wonfen soeng- 

 soemipocn", d. i.: „De huid omsluit het haar, hel haar 

 omsluit de tanden, de tanden omsluiteu hel been, het 

 been omsluit het merg"; in het T. S. dialect van het 

 .\lfoersch der .Minuhasa van: „Si rera kendis si winoe- 

 jangan, engk;v«en oeui boijaug melek nin bcrasin, 

 endou oem berusin melek am bidji-bidji, isoro nm 

 bidji-bidji melek oeug kajoe", d. i.: „Ken schooue maagd 

 draagt een kabaal, neiinl men die weg dan ziet men 

 haartjes, verwijdert men di' haartjes dan ziet men zaden, 

 Dcemt men de zaden weg, dan ziel nien ei-n stengel". 



3531. Zephyranthes mesochloa Herb.' 

 Nat. lam. der Amaryllidaceae. I-anda ketc, 

 Alf. Min. T. I'. — Bolg.wav (iebr.: Als sierplant 

 gekweekt. 



3552. Zingiber Cassumunar Roxb." Nat, 



fam. der Scitamineae. (• amongan, Balin.;Kam- 

 poedja, Biuiau.; I. am jmmIj a ng, Jladoer.; Lam pod- 

 jang paek, .Madoer.; I.ampoejang, Boeg., Daj. 

 'i. O. Born., Makas., Minangk., .''oend.; I.ampoejang 

 gadjah, Soend.; Lam poewi jang, Makas.; Leka- 

 leka, 'IVru.; I.e lujioej a n g, Jav.; Lenipoejaug 

 kebo, Jav.; Lem pojaug. Mal.; Lipoedj ang, Boeg.; 

 Pae-pae, Makas. — Kruid, cenc soort gember. 

 Gebr.: De wortelstok dient als geneesmiddel en tot 

 bi'reiding van zuur. 'I'ot een papje bereid wordt de 

 wortel ook wel op de kruin vau het hoofd van kleine 

 kinderen gesmeerd, in de nieening aldus ziekte te 

 voorkomen. De jonge bladen worden soms als groente 

 gegeten. In de omheining der kweekbedding voor rijst 

 steekt de .Iav;ian hier en daar lempoi'jang-bladi'U, in 

 de hoop, dat zijn aanplant ei' later even frisch moge 

 uitzien als deze. Lichtgele jjooten van een haan om- 

 schrijft hij als: „Xglempoejang aking", d. i.: „Als ver- 

 droogde lempoejang". Van iemand, die zich als een 

 kind aanstelt, zegt hij: „Doeroeng ilang poepoek lem- 

 Jioejange", d. i.: „Hij is zijn lempoejang nog niet kwijl" ; 

 want de bladen en wortels worden kinderen om het 

 hoofd gewonden om ze voor ziekten Ie behoeden". 



3553. Z. gramineum Noronha.' -Vlija 



padi, Mal.; Djahe leuweung, .Soend.; Ilalija 

 padi, Mal.; Lampodjaug room, Madoer.; Lam- 

 po e j a n g m o n j e t, Soend.; L a m p o e j a n g r o e ö e lu, 

 Soend.; Lampoejang waugi, .Soend.; Lempoe- 

 jang emprit, Jav.; Lempoejang gadjah, Jav.; 

 Lempoejang wangi, Jav.; Sehi la la, Alf. Amb., 

 Har., Hila, Z. Cer.; Sehil la lal, Alf. N. Laoet, Sap.; 

 Soenti, Jav.; Sonte, Madoer. — Kruid. Gebr.: Is 

 als smeersel in gebruik bij een vennoeid gevoel in de 

 onderste Icdi'inaten. Iroeng soenti is in het Javimnsch 

 een uitdrukking voor „stomjraeus", en als prawan 

 (resp. dara, rara) soenti worden in vele talen de aan- 

 komende maagden aangeduid, die echter nog geen 

 mcnses gekregen hebben. 



3554. Z. inflexuni BI.* Lamjioejang goc- 

 noeug, Soeiul. Kruid. 



3553. Z. marginatuni Roxb.* Goraka 



ban ga, Tern.; Goraka oei a u. .Mal. Men.; Lampoe- 

 jang p a h i t, Soend.; Lempoejang p a i t, Jav.; L i a 

 in taloen, Alf. .Min. T. L. — Kruid. Gebr.: Bij 

 krampen in de maagstreek wordt het gekauwde rhizoom 

 rondom den navel gelegd. 



3556. Z. Officinale Rosc* A 1 i j a. M,il., Soemba; 

 Djae, Balin. Seiiib . Jav.: Djahe, Soend.; Djahi, 

 Lamp. Pam.; Djahi k. Lamp. .\b.; Djahja, Balin. 

 Kr.; Djhaï, Madoer.: Gisoro, \](. .\. l). Halm.; 

 Goraka, Alf N. O. Halm., MaL Men.. Tern.; Ha- 

 lija. Mal.; Keriït, .\ll'. .Min. T. P.; Ladja, Saleijer; 

 Lahija, Lam]). B. Ag.; Fab.. Nias; Lahja, Balin.; 

 Lai, D;»j. Z. t). Born.; Laia, Aroe ; Laii, Gorom ; 



