141 



blauw of niet, de vorm is toch dezelfde als bij de hierop volgende 

 larve van 34 mM., waar het intensief gekleurd is. Neemt men aan, 

 dat in jongere stadiën de toestand dezelfde is als bij Rana fusca, 

 dan moet men ook veronderstellen, dat de verdere loop der ont- 

 wikkeling bij beide dezelfde is. Bij Rana fusca nu ontstaat het 

 septum onmiddellijk na het sluiten der fenestra praecerebralis, terwijl 

 de ontwikkeling hiervan bij Rana esculenta nog niet lang begonnen 

 is bij de larve van 40 mM. De praecerebraalplaat is hier echter, 

 om een fenestra bevat te hebben, veel te smal, nl. slechts 143 ^; 

 bij een Rana fusca van 25 mM. daarentegen is zij, vlak vóór dat de 

 fenestra gesloten wordt, 475 ^ breed en de fenestra zelf iio /*. 

 Het klinkt nu toch niet zeer waarschijnlijk, dat de zooveel kleinere 

 Rana fusca een breeder planum praecerebrale zou hebben dan de 

 grootere Rana esculenta. De onderstelling, dat er reeds resorptie van 

 kraakbeen zou hebben plaats gehad, lijkt mij niet zeer redelijk, wijl 

 bij de larve van 48 mM. de breedte wederom tot 190^ is toegenomen. 



Er is derhalve geen reden meer, om aan de juistheid van Born's 

 waarneming te twijfelen. Wanneer Gaupp dus zegt: „Von seiner 

 Schilderung des Nasenskeletes weicht die meinige in einigen, 

 namentlich die hinteren Teile der Nasenhöhle betreffenden Punkten 

 ab" (1893, bl. 57), dan ligt dit' niet aan een foutieve waarneming 

 van Born, doch hieraan, dat het verschil, door hem tusschen 

 Pelobates en Rana esculenta gevonden, ook bestaat tusschen deze 

 laatste en Rana fusca. Waar de oorzaak van het verschil gezocht 

 moet worden, is moeilijk te gissen. 



Bij beide, zoowel bij Rana fusca als bij Rana esculenta wordt het 

 planum antorbitale gevormd op den hoogen voorrand der commissura 

 quadrato-cranialis anterior. De verhooging van de commissura ont- 

 staat in aansluiting aan de ontwikkeling van den zijwand en strekt 

 zich lateraalwaarts even ver uit als de neuszak, aan welks achterwand 

 zij eenigszins steun biedt. Door haar valt de commissura even 

 mediaal van den processus quadrato-ethmoidalis tamelijk steil naar 

 beneden. Ongeveer op het midden der verhooging begint nu de 

 ontwikkeling van het planum antorbitale ; van boven gezien ligt 

 dit begin tamelijk ver van den zijwand verwijderd ; beschouwt men 

 echter de verhooging als verdikking van den zijwand, waartoe het 

 ontstaan en het beeld op dwarsdoorsneden alleszins recht geven, 

 dan kan men met Gaupp zeggen, dat het planum ontstaat in 

 den hoek tusschen de commissura quadrato-cranialis anterior en 



