142 



den zijwand. Volgens hem „folgt die Entstehung der Scheidewand 

 zwischen Orbita und Nasenhöhle chronologisch der Bildung der 

 Praecerebralplatte" — vroeger door hem „Ethmoidalplatte" ge- 

 heeten — „nach" (1893, bl. 143). Dit moet men echter niet zoo 

 opvatten, alsof dit planum praecerebrale gereed is, alvorens de 

 ontwikkeling van het planum antorbitale begint ; want zoodra de 

 nervus olfactorius overgroeid is, begint het kraakbeen zich op den 

 voorrand der commissura te ontwikkelen en de fenestra praecere- 

 bralis is nog niet dicht, of het planum antorbitale is voltooid, 

 uitgezonderd het foramen orbito-nasale, welks bovenrand nog ge- 

 vormd moet worden, zoo bv. bij een larve van 25 mM. Bij Rana 

 esculenta is, zooals we gezien hebben, het planum praecerebrale 

 nog niet volkomen kraakbeenig, als het planum antorbitale reeds 

 zijn volle ontwikkeling bereikt heeft. Splitst de ramus I trigemini 

 zich in twee takken, voordat hij het foramen orbito-nasale binnen- 

 treedt, dan krijgt ook de buitenste tak : de ramus externus narium, 

 een afzonderlijke, meer lateraal gelegen opening. Dit is echter 

 niet altijd het geval ; zoo bv. vinden wij bij de Rana esculenta- 

 larve van 48 niM. de twee takken reeds caudaal van het planum 

 antorbitale gescheiden ; rechts treden ze door éénzelfde opening 

 binnen, links door twee afzonderlijke. Ook op hun verderen loop 

 zijn beide, herkenbaar als zij zijn aan hun groenachtige kleur, 

 zeer gemakkelijk te volgen, evenals het bloedvat, dat tegelijk met 

 den ramus septi narium in de neusholte aankomt. Soms liggen er 

 drie openingen naast elkaar ; door het meest lateraal gelegene 

 gaat een tweede bloedvat naar binnen — Rana fusca-\2S\& van 

 26 mM. (ditzelfde verschijnsel komt ook voor bij Molge). Ook 

 hierop derhalve dat „der Ramus externus narium die Nasenhöhle 

 betritt, entweder schon durch ein besonderes Foramen, oder sich erst 

 im hintersten Abschnitte der Nasenhöhle vom Ramus septi abzweigt" 

 (1893, bl. 66)^ komen uitzonderingen voor, althans bij Rana escu- 

 lenta ; bij Rana fusca kan ik de zenuwen niet voldoende waarnemen. 

 Wanneer het planum antorbitale even hoog geworden is als de 

 zijwand, die, zooals uit de kleine cellen blijkt, kort voor het tot 

 stand komen van het foramen olfactorium nog sterk naar boven 

 gegroeid is, dan zendt het van den bovenrand uit, een klein 

 spangetje mediaalwaarts over den ramus I trigemini heen en verbindt 

 zich met den zijwand. Een uitgroeien van dezen naar buiten, zooals 

 Gaupp de vorming van het foramen orbito-nasale beschrijft, heb 



