144 



ethmoidaalskelet in hoofdzaak aanwezig is — bodem en andere 

 deelen, die met het verdwijnen der cornua trabecularum samen- 

 hangen, uitgezonderd. Het voornaamste punt, waarin ik van 

 Gaupp afwijk, is de tijd der ontwikkeling. Van dezen toch 

 zegt hij : „Solche (d. i. die ersten Spuren von dem Auftreten 

 des Nasenskeletes) treten erst auf, wenn schon hier und da am 

 Knorpelschadel Erscheinungen der beginnenden Metamorphose sich 

 geitend machen" {1893, bl. 142). Ditzelfde geldt voor den tijd 

 van het ontstaan van planum antorbitale en dak. Dit laatste ont- 

 wikkelt zich, volgens hem, tegelijk met het eerste uit het voorste 

 gedeelte van den zijwand, terwijl volgens mijn waarnemingen het 

 dak eerst ontstaat, als het planum gereed is en, gedeeltelijk althans, 

 uitgroeit van het planum. Niet in allen deele ook is juist, hetgeen 

 hij zegt van het septum, als zou de dwarsbalk van de T onaf- 

 hankelijk van het verticaal gedeelte kraakbeenig worden en daarna 

 links en rechts ermede versmelten: „Die Verknorpelung schreitet 

 in den 3 Schenkeln des T gesondert von hinten nach vorn vor 

 (wobei das Septum den beiden Decken etwas vorausgeht), allerdings 

 tritt sehr bald auch die knorpelige Verschmelzung ein" (1903, 

 bl. 731). Bij mijn larven is de vorm der T kraakbeenig, voordat 

 het dak beiderzijds met het horizontale been versmelt. Naast het 

 septum is het dak dikker dan meer lateraal, ongeveer even dik 

 als het verticale been. Dit dikteverschil bestaat niet enkel vooraan, 

 waar de binnenwand van het cavum superius met het septum 

 versmelt, maar ook meer cauda.alwaarts, tot aan het planum 

 praecerebrale toe. De vorming van het kraakbeenig septum wordt 

 zeer juist weergegeven door Born: „Das Septum verknorpelt bald, 

 dem senkrechten Bandstreifen entlang . . . und verlangert sich 

 zugleich an seinem obern Rande in horizontaler Richtung . . . so 

 dass es auf dem Durchschnitte eine T-förmige Figur bildet" (1876, 

 bl. 609). Ook hetgeen hij er bijvoegt, na de versmelting van den 

 binnenwand van het cavum superius met het septum beschreven te 

 hebben nl. „Gleichzeitig wachst die Decke des Ethmoidalraums 

 nach vorn aus, und verschmilzt ohne Grenze mit der eigenen 

 knorpeligen Decke der Nase" (bl. 610), kan ik zeer goed in over- 

 eenstemming brengen met mijn waarnemingen. Zoo hij Rana 

 fusca beschreef, zou deze beschrijving niet de werkelijkheid weer- 

 geven, doch aan een overeenkomstig stadium van Rana esculenta 

 vind ik inderdaad, dat hier het dak van het cavum superius reeds 



