102 



van den processus pseudo-pterygoideus. Deze zou in het tweede 

 stadium van G a u p p, waar de fenestra praecerebralis al bestaat, 

 toch aanwezig moeten zijn : ik althans vind hem reeds bij larven, 

 bij welke van de achterpooten met het bloote oog ternauwernood 

 iets te zien is — in de wervelkolom zijn pas acht wervelbogen 

 aanwezig — en bij welke de fenestra praecerebralis nog op zich laat 

 wachten. De beteekenis ervan is mij evenmin duidelijk geworden 

 als hem ; ik heb mij bij het bestudeeren der praeparaten herhaaldelijk 

 afgevraagd, of de spieren voor de beweging der rostralia dienend, 

 die er vlak onder langs loopen, eenigen invloed op zijn ontstaan 

 konden hebben, maar een eenigszins aannemelijk bewijs daarvoor heb 

 ik niet kunnen vinden. Dat hij bij de zooveel grootere larven van 

 Rana esculenta en Alytes veel sterker ontwikkeld is, behoeft geen 

 betoog (fig. 6, 8, 9). Hij begint tegelijk met den processus ascendens 

 te verdwijnen, kort na de eerste metamorphoseverschijnselen in de 

 infrarostralia. 



G a u p p laat den processus pterygoideus geen deel hebben in 

 het terugdringen van het palatoquadratum, omdat de plooien hierin 

 reeds gevormd zijn, voordat hij vergroeid is met den processus 

 maxillaris posterior. Tot bevestiging hiervan kunnen we er bij- 

 voegen, dat de cellen niet zooals bij het Meckel's kraakbeen 

 afgeplat zijn, maar alle den gewonen vorm bezitten. 



De processus oticus ontstaat gedeeltelijk van het palatoquadratum, 

 gedeeltelijk van de oorkapsel uit ; beide stukken vergroeien ongeveer 

 halverwege met elkaar. Of het aan deze vergroeiing moet worden 

 toegeschreven, dat op ditzelfde punt bij alle larven — vooral 

 duidelijk bij Rana esculenta (fig. 6) — in den processus een knik 

 voorkomt, vermoedelijk door een verschuiving van de oorkapsel 

 naar voren veroorzaakt, laat ik onbeslist. Het lijkt mij echter zeer 

 waarschijnlijk, wijl het boven den knik gelegen gedeelte dikker 

 en breeder is. De genoemde verschuiving blijkt vooral hieruit, 

 dat de oorkapsel boven den processus ascendens gelegen is ; zij 

 komt ook voor bij die praeparaten, die overigens niet het minste 

 spoor dragen van samentrekking of schrompeling, noch in de 

 hersenen, noch in een of ander kraakbeenplaatje, hoe dun en 

 fijn dan ook aangelegd. Toch geloof ik niet, dat in deze prae- 

 paraten de ligging der oorkapsel natuurlijk is, maar dat zij 

 een gevolg is van het fixeeren, bleeken enz. Bij alle, gebleekt 

 of ongebleekt, gefixeerd in formol alleen, sublimaat alleen of 



