209 



heb ik nooit processus articulares gevonden ; in enkele gevallen 

 wel een vergroeiing in de mediaan tusschen den achtsten en 

 negenden boog. 



Korten tijd nadat de overstaande bogen begonnen zijn naar 

 elkaar toe te groeien, ontwikkelen zich van hen uit processus 

 transversi, doch alleen aan de bogen 2, 3 en 4; die aan de andere 

 verschijnen eerst veel later (fig. 33 en 34). Waar de oorzaak van 

 dit verschijnsel gezocht moet worden, is mij niet duidelijk. Wijl 

 de voorste extremiteiten, ingesloten als ze zijn, voorloopig nog 

 niet in gebruik genomen worden, kunnen ze voor een verklaring 

 niet in aanmerking komen. 



Is de processus van den derden boog bij de scapula aangekomen, 

 dan wordt hij door deze verhinderd lateraalwaarts voort te groeien ; 

 er blijft dus niets anders over, dan een andere richting in te slaan 

 en daarvoor wordt de caudale gekozen (fig. 35). Deze kromming, 

 welke bij alle, ook bij Rana esculenta^ voorkomt, werd reeds be- 

 schreven door Schwegmann, die ook de scapula en de spier- 

 werking als de vermoedelijke oorzaak aangaf. „Der Grund dieser 

 Krümmung liegt wahrscheinlich in der Ausbildung der Scapula, 

 welche das Wachstum in der Langsrichtung verhindert, wahrend 

 der Muskelzug die Rückwartskrümmung zu verursachen scheint" 

 (bl. 648). Door toto-praeparaten krijgt men hiervan zonder de minste 

 moeite volle zekerheid : eerst op het oogenblik der aanraking begint 

 de ontwikkeling der kromming. Dat de spieren mede oorzaak zijn, 

 blijkt uit de aanhechting zelf en uit het feit, dat eenzelfde kromming, 

 al is ze zwak in vergelijking met de eerste, ook voorkomt aan 

 den processus van den tweeden en vierden boog, welke laatste 

 niet tegenover, maar achter de scapula gelegen is en er derhalve 

 in zijn groei niet door belemmerd kan worden. De processus van 

 den derden boog is altijd langer dan die van den voorafgaanden 

 en volgenden. Bij één exemplaar is het omgebogen uiteinde van 

 den tweeden kraakbeenig vergroeid met een rostralen uitlooper 

 van den derden. De processus van den sacraalwervelboog is grooter 

 dan de vier voorafgaande, doch kleiner dan de eerste drie, overtreft 

 echter alle verre in dikte. De voorpunt van het ileum reikt altijd 

 verder rostraalwaarts dan hij ; dit gaat soms zóó ver, dat het 

 aan beide of ook wel aan één kant aangrijpt aan den achtsten 

 processus transversus, die dan even krachtig ontwikkeld is als 

 anders de negende ; deze zelf is in dat geval gelijk aan den 



14 



