103 



Budući da se plinovi ne ponašaju točno prema ovim za- 

 konima kod velikog tlaka i malenog voluma, dakle u blizini 

 prelaza u tekuće stanje, to je holandeski tizik H. van der 

 Waals gore navedenu jednadžbu nadopunio korekturom za 

 vol um molekula (7?j i za atrakciju molekula foj, koji faktori 

 očito djeluju kod malog voluma i velikog pritiska na nekom 

 plinu. Njegova jednadžba, koja se može protegnuti i na konti- 

 nuirani prelaz iz plinovitog u tekuće stanje glasi: 



(/7 + ^?).(v-b)==R.T 



Promatrajući dakle spec. toplinu plinova moramo raz- 

 likovati očito spec. toplinu kod stalnog voluma i spec. toplinu 

 kod stalnog tlaka, koje se obično označuju sa Cv i Cp. Ova 

 potonja t. j. spec. toplina plinova kod stalnog tlaka dade se 

 praktički mnogo laglje odrediti negoli Cv. Da se razabere od- 

 nošaj između jedne i druge ove veličine, promotrit ćemo ovo: 



1 gr. plina stavljen je u stanoviti volum, koji se ne može 

 povećati, pa se povisi tom plinu temperatura od 0*^0 do l'^C. 

 Izmjerimo li tu količinu topline dobijemo Cv. Pustimo li sada 

 porasti temperaturu istog plina od 0°C do 1°C tako, da se 

 plin suprot tlaka atmosfere po Gay-Lussacovom zakonu može 

 rastegnuti, to nam potrošena količina daje Cp. Ova je 

 veća od prve, jer plin se rastezanjem ohladuje, pa se i na to 

 troši toplina. Koliki je taj potonji iznos možemo izračunati, 

 ako izmjerimo radnju plina kod njegovog rastezanja spram tlaka 

 atmosfere. Ta je pak jednaka produktu između tlaka i promjene 

 voluma; na pr. za jedan mol plina je ta radnja (p.v = R.T) 

 cirka 2 7 za sav volum plina. Kod O^C je 7=273^ a plin 

 se rastegne kod ugrijanja od 0*^0 do 1"C za 7,73 svoga vo- 

 luma. U gramkalorijama („cal") iznosi dakle izvedena radnja 

 V073 X 2 X 273 = 2 cal ; dakle su 2 kalorije više potrebne, da 

 se 1 molu povisi temperatura od 0° do 1° uz konstantan tlak, 

 negoli uz konstantan volum, drugim riječima molekularna 

 toplina (mol. tež. X spec. top.) je kod konstantnog tlaka za 

 2 cal veća negoli kod konstatnog voluma. 



Iz kinetičke teorije plinova dade se izvesti da je 



Cp 5 

 C7--3 = 1'67. 



