105 



radnja. Ona je jednaka produktu između sile i puta, na 

 kojem ta sila djeluje. Za uzdizanje utega P na visinu h mora 

 se upotrijebiti radnja P . h, a obrnuto, vrši uteg P kod pa- 

 danja uz visinu h istu radnju P . h. Budući da je jedinica sile 

 u mehaničkom (tehničkom) sistemu mjera težina od / kg, a jedi- 

 nica dužine (puta) / m, to se može kao jedinica radnje uzeti / kgm 

 (kilogram-metar). Ali budući da je u t. zv. apsolutnom sistemu 

 mjera jedinica sile üfyn t. j. sila, koja jedinici mase (= masa 

 od 1 ccm vode od 4*^ C = 1 gram) podjeljuje akceleraciju od 

 / cm u 1 sekundi, a jedinica puta ostaje i nadalje 1 cm, to 

 je apsolutna jedinica radnje 1 dyn X J cm = 1 erg. 



Snošaj izmedju 1 erga i 1 kgm je: 



1 kgm = 98100.000 erga i to jer sila, kojom zemlja 

 privlači 1 kg (masu od 1000 gr), podjeljuje toj masi akceleraciju 

 od 981 cm u 1 sekundi. — 



Da se vidi sadržaj i smisao prvog stavka termodinamike, 

 navesti ćemo najprije, kako su najnovija istraživanja pokazala 

 ovu ekvivalentnost između 1 male kalorije kod 15'^ 

 i broja erga: 



Ime istraživaoca 



Metoda 



J (broj erga) 



Rowland 



Miculescu 



Griffiths 



Schuster i Gannon 



Callendar-Barnes 



Trenje u vodi 



Razvijanje topline elektr. str. 



4,187 

 4,183 

 4,192 

 4,191 

 4,187 



10 

 10^ 

 10' 

 10' 

 10' 



Što sve dovodi do mehaničkog ekvivalenta topHne 

 i4 kgm 



= Q ' ~ 



= 427 



•/ — Cal (vel) 



t. j. mehanička radnja od 427 kgm ekvivalentna je toplini od 

 1 kalorije. 



Nadalje poslužit ćemo se ovim razlaganjem znamenitog 

 njemačkog fizikalnog teoretika Max a Planck a: 



Budući da se otkrićem radija i radioaktivnosti došlo do 

 ideje, da se kod produciranja energije, što se oslobađa ra- 

 dijevim a-, ß- i 7- zrakama, radi produciranju energije 

 iz ničesa, to bi taj fakat stajao u koliziji s prvim stavkom 



