122 



Totalna pak radnja je 



V., 



A = — 



j dv ... 



k -— ili 



V 



A =^ k (log. nat. v^ — log. nat. Vg) 

 A =^ k log. nat. — . 



Totalna je radnja jednaka plinskoj konstanti {k = R) pomno- 

 ženoj s naravnim logaritmom kvocijenta između starog i novog 

 voluma plina. Pogledamo li našu sliku, koja nam predočuje 

 p, V =k, to razabiremo, da je na njoj totalna radnja prikazana 

 plohom, omeđenom dijelom hiperbole i dijelom apscise između 

 Vi i Vo, te ordinatama na hiperbolu iz tih točaka (Vj i v^). 

 Izračunamo li površinu te plohe, doći ćemo do jednakog re- 

 zultata za totalnu radnju kod ekspanzije ili kompresije nekog 

 plina uz stalnu temperaturu. 



Kod kompresije nekog plina pretvara se obavljena radnja 

 u toplinu. Samo onda, kad se kompresija obavlja polagano 

 tako, da se toplina neposredno otpušta u okolinu, vrijedi Boyleov 

 hiperbolički zakon u formi p. v = k. Baš zato zovu se i ta- 

 kove hiperbole izoterme. 



Ali, ne odvede li se toplina kod kompresije nekog plina 

 u okolinu na pr. na taj način, da se kompresija dogodi vrlo 

 brzo, onda naraste temperatura plina, pa se zato takove pri- 

 like moraju nalaziti kod grafičkog prikazivanja p kao funkcije 

 od V na drugojačijoj krivulji. Mi ćemo ih s najprije hematički 

 prikazati na jednoj slici, a onda ćemo izvesti matematički izraz 

 za takovu krivulju, koja se nazivlje adiabata. Taj je naziv 

 uzet s razloga, što bi posuda za adiabatičku kompresiju ili 

 adiabatičku ekspanziju plina morala biti nepropusna (adiabatos) 

 za toplinu. Promotrimo u tu svrhu sliku 5. 



Neki plin s volumom v^ i expanzijom (napetošću) p^ bude 

 stlačen na volumen v., i napetost p.^. Zato potrebna radnja (A) 

 jednaka je površini plohe između hiperbole, osi apscise i ordi- 

 nata /?, i p.,. Uzmemo li približno, da je ta površina trapez 

 to je njezina veličina proporcijalna s linijom, koja spaja središta 



