hl 
maken van kistjes en voor traliewerk. De top (hoemoet) wordt 
raauw en gekookt bij de rijst gegeten. De bladeren, na ge- 
droogd te zijn; werden voorheen en ook nu nog door de 
Indische volkeren gebezigd om hunue geschiedenis, legenden 
enz. op te schrijven, kunnende men dezelve langen tijd bewa- 
ren. Op de beoosten Java gelegene eilanden maakt deze boom 
met de kokospalm de voornaamste spijs der inboorlingen uit, 
daar hij rijkelijk sago bevat, op Celebes vervangt hij zelfs 
dikwijls de Sagguerus saccharifer Bl Op Java plant men 
hem meer tot bereiding van suiker; deze suiker, goela lontar, 
goela djawa, ook jagoe-oera of jagara gefiaàmd, is bleeker van 
kleur en harder dan die der Arenboom, en wordt door kooking 
verkregen uit het versche sap door insnijding uit de vrouwelijke 
bloemkolven bekomen, nadat er eenige gekneusde zaden der Aleu- 
rites moluccana Wild zijn bijgevoegd. Men kan er ook eene soort 
van palmwijn of sagoweer uit bereiden, welke eenen aangenamen 
smaak bezit. Volgens Rumphius bezigt men de sagoweer of soe- 
ra, welke men in geringe hoeveelheid uit de bloemkolven der manne- 
lijke boomen bekomt, alleen als geneesmiddel; men drinkt ze 
‘smorgens nuchteren bij phthisis, dijsenterie, enz:, en zoude zij 
dikwijls ook voor Europeanen heilzaam zijn bevonden. Op Ceijlon 
en Coromandel eet men de weeke pit der onrijpe vruchten, doch 
is een rijkelijk gebruik schadelijk. 
De rijpe vrucht wordt raauw genuttigd of uit dezelve poena- 
ta bereid, een verdikt suikerhoudend extract, dat men als toespij- 
ze bezigt. 
107. Bor. Nu. — Licuala pumila Bl. 
INL. BEN. — Wargoe gedeh S; Wiroe S. 
Gr. Pr. — In westelijk Java. 
GeBr. — Volgens Hasskarl maakt men uit den stam wandel- 
stokken, zijnde deze harder & sterker nog dan rottan. 
108. Bor. Nu. —,Rhapis javanica BL 
INL. BEN. — Wargoe S; Wiroe S. 
Gr. PL. — Op de bergen van W. Java. 
GeBr. — De jonge spruiten of eigenliĳker de top der steng 
(hoemoet) wordt gekookt bij de rijst gegeten; raauw en gekookt 
zoude zij een geschikt middel zijn bij chronische diarrhoe. 
