26 



nijesu jedini faktor kod poslanja infekcijoznih bolesti i epidemija. 

 Uzduh može biti okužen, a ipak ne mora doći do razvitka bolesti; 

 druge prilike uzduha, kojekaki klimatički momenti, prilike u utrobi 

 zemaljskoj, stanje zvijezda i t. d., sve je to uz mijazme same 

 još bilo odlučno, hoće li epidemijske bolesti nastati ili ne ; a 

 sve to zvala je tadašnja nauka jednim imenom „constitutio 

 epidemica". Uz teoriju o mijazmima i ova se je teorija o epide- 

 mijskoj konstituciji osobito razmahala bila u XVII. vijeku, premda 

 za pravo nitko živ nije znao reći, šta je ta konstitucija u po- 

 jedinim slučajevima — „occulta quaedam q u ali ta s" pa 

 mirna Bosna. 



Nauk eksistenciji specifičnoga kužila za svaku infekcioznu 

 bolest stao se razvijati tek povodom druge epidemije kolere u Evropi, 

 naime u četrdesetim godinama prošloga vijeka, i time su se bitno 

 promijenila mišljenja o „epidemijskoj konstituciji", koja je još malo 

 godina prije, naime prigodom prve epidemije kolere na evropskom 

 tlu u punom cvijetu bila. Stalo se uviđati, da spoljašnje prihke 

 samo toliko utječu, što podavaju lokalne i temporarne dispo- 

 zicije za razvijanje i širenje specifičnoga kužila i što donašaju sa 

 sobom individualne dispozicije ljudi za djelovanje toga kužila. 



S vremenom dolažaše u sve to oštrija opreku pojam „mi- 

 jazma" i „kontagija" ; sve to oštrije lučile su se bolesti mijazma- 

 tičke od kontagijoznih, pak je gotovo još u naše dane Petten- 

 kofer stvar ovako definirao : Mijazmatičke su infekciozne bolesti 

 one, koje ne okužuju direktno čovjeka od čovjeka, kod kojih virus 

 izvana u naše tijelo dolazi, bilo da je tamo postao, ih da je do- 

 duše potekao iz tijela bolesna čovjeka, ali je ipak u izvanjem 

 svijetu morao doživjeti neke promjene, proći neki proces dozrije- 

 vanja, prije nego je opet postao podoban, da inhcira. Kontagijozne 

 bile bi pak one bolesti, koje direktno čovjeka od čovjeka okužuju, 

 ali posredovanjem inficiranih objekta, na kojima virus ne treba 

 da doživi kakih promjena. 



Uopće datira spoznaja, da ima priljepčivih, kontagijoznih 

 bolesti, iz najdrevnije davnine. Biblija znade, a po pripovije- 

 danju Herodotovu znađahu i stari Perzijci, da je „gubavost" 

 (lepra) priljepčiva; Tukidide zove tuberkulozu kontagijoznom, 

 Aristotel poznaje brojne bolesti, naime kužne (o Xotpc), koje 

 prelaze od čovjeka na čovjeka, a Galen piimjorice kao kon- 

 tagijozne spominje kugu, svrab, trahom, tuberkulozu i t. d. Za 



