27 



si fili du bijaše to kao sunce jasno već prije 500 godina, 

 premda neki Al menar god. 1502., sarkastički dakako, dodaje, 

 da se barem kod svećenstva iz obzira pobožnosti mora dopustiti 

 mogućnost sifilidske infekcije i putem uzduha, dakle čisto mijaz- 

 matički! — 



Prvi, koji je učeno raspravio teoriju o kontagijima, bijaše 

 Fracastor, njegova knjiga „De contagione" ugleda svijet 1546. 

 On razlikuje kontagije, koji se prenose „per conta ctum", „per 

 f omi tum" i „per di st ans": a najbitnija razlika između kon- 

 tagija i mijazma sadržana je u tvrdnji Fracastoro voj : „Mor- 

 bus contagia, mors miasma ta gignit", t. j. kontagij po- 

 tječe samo od bolesna čeljadeta, dok se mijazam razvija iz 

 mrtve materije. 



Prepiranje, je li neka epidemijska bolest mijazmatična ili 

 kontagijozna, dugo je trajalo, a osobito je žestoka postala pole- 

 mika pod kraj XVIII. vijeka i poslije, kad se bješe javila kolera 

 u Evropi, a kuga ponovno na istoku. Liječnici se kod svake 

 poznije epidemije podijeliše u dva tabor? : jedan sastavljahu 

 kontagij on ist e, drugi mijazmatici; a sasvim nam se pri- 

 rodno čini, da se je mijazmatički karakter bolesti uzimao u 

 svim slučajevima, gdje se okužba jedne osobe po di'ugoj, ili po- 

 sredovanjem inficiranih, od bolesnika potječućih objekata, nije 

 dala dokazati. Zauzmemo li moderno stajalište mi, koji danas 

 poznajemo uzročnike većine infekcioznih bolesti u obliku biljnih 

 mikroorganizama, onda nam je po gotovo razumljivo, da su 

 predaci naši onake bolesti morali posmatrati mijazmatičkima, 

 kod kojih i nama nije laka stvar slijediti puteve, kojima mikrobi 

 polaze, kad prijeđu od jednoga individua na drugi. Pomislimo 

 primjerice na pošalinu (tifus) i njezina uzročnika, ih na malariju 

 i zanimljivu biologiju njezina uzročnika*, te sa svim čudnovat 

 put, kojim on dolazi u naše tijelo, naime posredovanjem komaraca. 

 Zar da se čudimo, da je baš na pr. malarija od davnine slovila 

 kao tipus mijazmatičke bolesti? Prejasne su pak u drugu ruku 

 prilike, u kojima se čovjek inficira recimo sifilidom ili svrabom, 

 a da ne bismo pojmili, zašto su ovake bolesti od vajkada figu- 

 rirale kao tipus kontagij oznih. 



Stari su naši napokon vjerovali, da ima i takih bolesti, koje 

 su „i mijazmatičke i kontagijozne", kod kojih se dakle širenje 



S') Isp. Dr. A. Langhoft'er. 



