US 



Gdje mu nije dostajalo poznavanje prirodnih zakona, tamo je 

 krpario s filozofskim umovanjem te je tako živahnom maštom 

 smišljao, što mu sama priroda nije očitovala. 



Nu pri tom ipak nije slijepo slijedio sanjarije, već je ozbiljno 

 nastojao, da prirodne pojave racionalno protumači. Istina da ovo 

 nastojanje rađa plodovima, koji — dozrevši na velikom stablu 

 sholastične filozofije — nama često dosta čudno izgledu, no 

 unatoč tomu priznat ćemo mu zaslugu, da je prirodne pojave 

 kušao na svoje oči gledati. 



Njegova nauka u obliku zemlje sastoji u glavnome u ovim 

 stavcima : 



Svemir sastoji od četiri elementa: od zemlje, vode, uzduha 

 i vatre, koji su raspoređani prema svojoj težini. Dvadeseta glava 

 s natpisom : Della disposizione della terra e diquelle cose e' addi- 

 vengono nella terra, sadrži sukus njegovih nazora o našem pro- 

 blemu. 



Zemlja je kugla, a hoćemo U u njoj potražiti njeno zaleđe, 

 to ćemo naći samo jednu točku, koja čini njeno središte. Polo- 

 žihio li pravac kroz oba pola naše zemlje, to će taj pravac proći 

 središtem naše zemlje, i što više: proći će i središtem cijelog 

 svemira.^) 



Ovo pako slijedi odatle, što su elementi sferično poredani. 

 Razum nam kaže, da jedna sfera obuhvaća drugu : nutrašnja je 

 zemlja, ovu bi morala naokolo pokrivati sfera vode, kao što vodu 

 odasvuda obuhvaća zrak. No mi vidimo, da je velik dio zemlje 

 prost od vode, pa kako učenjaci tvrde, tri četvrtine njezine po- 

 krivene su vodom. 



Velika je sila podigla kopno iznad vode i voda je od kopna 

 se odstranila. Ova pako velika sila nalazi se na nebu'-*) i ishodi 



^) 0. c. p. 19. c. 20.: E volendo noi cercare per in adeutro nella 

 terra, non troviamo altro che un punto, lo quale è il mezzo della terra. 



e se noi movemo una linea per ambedue i poli, passerà entro per 



questo puncto: e questo puncto pare che sia centro della terra, o centro 

 di tutto il corpo del mondo. , 



2) L. VI. o. e. C. 1. p. 77. : E si' 1 cielo dee adoperare sopra la 

 terra, seccondo che pongono di savi, questa parte spessa del cielo per 

 ragione dee essere piena di virtuta e di potenza, di poter scoprire la 

 terra dell' acqua e per mantenerla scoperta, per adoperarvisi maggior- 

 mente. — Che la calamità de' sostenere e de' trarre e sé il ferro 



