94 PERIODISCH OPTREDEN DER ANOMALIEEN OP MONSTREUZE PLANTEN. 



Een geheel overeenkomstig verschijnsel heb ik bij Dipsaciis 

 laciniatus waargenomen. Van deze soort bevond zich in 1895 in den 

 Hortus te Groningen een plant met een fraaie, kleine, locale torsie 

 aan den meer dan 2 meter hoogen stengel. Deze klemdraai bevond 

 zich even boven het midden van den stengel. Uit het zaad van deze 

 plant won ik in 1896/97 een cultuur van omstreeks 300 exemplaren, 

 waarvan er een groot aantal aan hun stengel afwijkingen vertoonden. 

 Onder deze waren er 8 elk met een fraaie, lokale torsie met 3-6 bla- 

 deren in spiraal en omstreeks 20 met kleinere overeenkomstige 

 afwijkingen. Al deze abnormale stengeldeelen bevonden zich weder- 

 om ongeveer op dezelfde hoogte, en wel even boven het midden 

 van den bloeienden stengel. 



Het punt op den stengel, waarop zich de afwijkingen bij voorkeur 

 vertoonen, schijnt dus voor D. laciniatus torsus dezelfde ligging te 

 hebben als voor D. sylvestris torsus. 



Het kwam mij niet onbelangrijk voor, te weten, op welk tijdstip 

 in het eerste levensjaar bij de later fraai getordeerde exemplaren de 

 overgang van den kruiswijzen in den spiraalswijzen bladstand plaats 

 vindt. Ofschoon dit tijdstip, bij onze geringe kennis van de levens- 

 verschijnselen van het vegetatiepunt, tegenwoordig nog slechts bij 

 benadering kan worden bepaald, acht ik de volgende waarnemingen 

 toch niet geheel van belang ontbloot. 



In goede culturen, die omstreeks 30 % gedraaide individuen 

 leveren, ziet man het eerste optreden van den spiraalsgewijzen 

 bladstand in den regel 4-5 maanden na het uitzaaien. Ik bedoel, 

 dat men dan, zonder de rosetten door te snijden en zonder het nog 

 gesloten hart der roset kunstmatig te openen, in de jongste ont- 

 plooide bladeren den veranderden bladstand waarneemt. Ten minste 

 in enkele der later getordeerde individuen. Zoo b. v. half September 

 in een zaaisel van half Mei 1891 ; op 1 Augustus in een zaaisel van 

 2 April 1892, enz. In eene cultuur, door den heer Prof. G. le Mon- 

 nier te Nancy uitgevoerd, waren er, onder dit gunstigere klimaat, 

 reeds in het begin van Juli een aantal rosetten, die den spiraals- 

 gewijzen bladstand toonden. 



Aan zulke rosetten kan men de oudste afgestorven bladeren niet 

 meer tellen. Om dus na te gaan bij het hoeveelste blad de bladstand 

 veranderd werd, heb ik aan een aantal planten, van de ontkieming af, 

 van tijd tot tijd de volwassen bladeren geteld en gemerkt. Zoo vond 

 ik in 1894 op een zaaisel van 2 Mei het 6®bladpaar bijna volwassen op 

 20 Juli en het elfde bladpaar op 26 Augustus in den zelfden toestand. 

 Op den 21 September werd in deze cultuur de bladspiraal in enkele 



