VAN HET PLANTAARDIG PROTOPLASMA. 305 



Er is echter geen fraaier en gemakkelijker voorbeeld voor de 

 studie van deze verschijnselen dan het geslacht Spirogyra. Ik on- 

 derzocht daarvan voornamelijk eene bij ons zeer algemeene soort, 

 die ik sints jaren in mijne aquarien kweek: 5. nitida. Deze soort 

 vertoont in de salpeteroplossing en onder den invloed der eosine, 

 al naar gelang van de snelheid van de inwerking en van den ouder- 

 dom en de grootte der celien, al de boven beschreven verschijn- 

 selen. Daarenboven is het echter bij haar mogelijk, wat mij bij 

 hoogere planten nog niet gelukte, om den wand der vacuole ge- 

 heel uit het protoplasma te bevrijden. Somwijlen geschiedt dit reeds 

 van zelf, andere malen kan men het door een langzame zachte druk- 

 king bewerken, b.v. door het vocht onder het dekglas weg te zui- 

 gen of te laten verdampen, waarbij het dekglas op de celien drukt, 

 of ook door de draden te buigen en te knakken. Ik zag meermalen 

 onder mijne oogen, terwijl ik bezig was eene eel te teekenen, lang- 

 zaam de vacuole naar buiten schuiven, terwijl het stervende proto- 

 plasma zich dontraheerde; eindelijk lag de eerste, met haar wand, 

 als een kogelvormige sterk gespannen en helder lichtbrekende blaas 

 in de celholte, naast het doode protoplasma. Eosine kleurde dit 

 iaatste, doch niet de vacuole. Soms traden uit denzelfden proto- 

 plast twee of meer vacuolen naar buiten; in een geval zelfs vijf, 

 zonder dat daarmede het protoplasma uitgeput was. 



Brengt men celien van Spirogyra, waarin de vacuolen het proto- 

 plasma verlaten hebben, uit de salpeteroplossing in water, zoo kan 

 men de vacuolen sterk zien opzwellen, weldra barsten zij, en de 

 wand schrompelt nu tot een klein sterk geplooid onoogelijk li- 

 chaampje ineen. Laat men de celien echter in de salpeteroplossing 

 uren of dagen lang liggen, zoo sterft eindelijk de wand der vacu- 

 ole, doch langzaam; daarbij blijft hij glad en doorschijnend en ver- 

 andert niet van vorm of omvang. De doode wand laat echter eosine 

 uiterst gemakkelijk door. Daarenboven is hij nu stijf en bros en 

 barst, wanneer men op de eel drukt. Aan de randen van den barst 

 kan men nu de dubbele contour van den wand duidelijk zien, iets, 

 wat voor den dood niet mogelijk was. Dat de langzaam gestorven 

 wand niet meer schrompelt, behoeft verder wel ter nauwernood 

 opgemerkt te worden. 



Al deze waarnemingen leeren, dat in het levende protoplasma 

 van turgesceerende celien, dus wel van alle celien in minstens eene 

 periode van haar leven, een orgaan voorkomt, dat men tot nu toe 

 daarin nooit had waargenomen, en dat dan ook slechts door sterke 

 en snelwerkende plasmolytische reagentien (b.v. 10% kalisalpe- 



20 



