LEVENSVERSCHIJNSELEN DER PLANTEN. 21 



worden, ook dan, wanneer een langer verblijf in een omgeving van 

 — 5° voor haar schadelijk is. Op dezen regel zijn nog geen goed 

 geconstateerde uitzonderingen bekend geworden. 



Daalt de temperatuur onder 0°, en bereikt zij het vriespunt van 

 de sappen der planten, dat al naar de concentratie van deze lager 

 of hooger gelegen is l), dan zal een gedeelte van het in de cellen 

 aanwezige water in ijs overgaan, en wel daar, waar de concentratie 

 het geringste of bij gelijke concentratie de capillaire ruimte de 

 grootste is, dus, wegens de hoogere concentratie van den celin- 

 houd, aan den buitenkant der celwanden, in de intercellulaire ruim- 

 ten, of bij hout, waar de celholten lucht bevatten, in deze. Dit feit, 

 iiit physische wetten a priori duidelijk, is onlangs door Priilieux 2), 

 door een lange reeks van onderzoekingen aan bevroren planten, 

 empirisch bevestigd gevonden. In de celwanden zelve zullen nooit 

 ijskristallen ontstaan, daar de ruimten in deze veel nauwer zijn dan 

 de fijnste capillaire buizen, en in capillaire buizen het vriespunt van 

 water des te lager ligt, naarmate de buis nauwer is 3). Als nu op 

 eenige plaats het imbibitie-water van de buitenoppervlakte van den 

 celwand in ijs overgaat, is het evenwicht der geimbibeerde vloei- 

 stof verbroken en stroornt er water uit den celinhoud en den cel- 

 wand naar deze plaats toe, waardoor zich hier nieuw ijs kan vormen. 

 Dit gaat zoo voort, totdat de concentratie der vloeistoffen zoo groot 

 geworden is, dat haar vriespunt onder de aanwezige temperatuur 

 ligt. Opdat er meer ijs zou ontstaan is nu een nieuwe verlaging der 

 temperatuur noodig 4), en daar het vriespunt met toenemende con- 

 centratie der vloeistof daalt, zal er in de intercellulaire ruimten des 

 te meer water in ijs overgaan, naarmate de temperatuur lager is. 



De snelheid, waarmede de temperatuur onder het nulpunt daalt, 

 is van invloed op de plaats waar zich het ijs hoofdzakelijk afzet. 

 Het eerste ijs vormt zich in de grootere ruimten tusschen de cellen. 

 Is nu de verkoeling zoo langzaam, dat de imbibitie-stroomen steeds 

 evenveel vocht kunnen aanvoeren als daar bevriest, dan zal een 

 groot gedeelte van het vocht bevroren zijn voor dat de temperatuur 

 laag genoeg is om ook in de kleinere intercellulaire ruimten ijs te 

 doen ontstaan. Te gelijk bewerkt het waterverlies der cellen een 

 contractie der weefsels, waardoor de ruimten, waarin het ijs zich 



1) Rudorff, < Pogg. Ann. 114 (1861). p. 63; 166. p. 55. 



2) Priilieux, < Comptes Rendus. T. 70. 1870. p. 405. 



3) Sorby, < Philos. Mag. Ser. 4. T. XVIII. p. 105; Mousson, < Bibl. 

 univ. d. Geneve. Ill (1858). p. 226. 



4) Rudorff, I. c. 



