24 DE INVLOED DER TEMPERATUUR OP DE 



wend, en dikwijls bepaalt de aard der proef de uitsluitende mogelijk- 

 heid van een van beide. Bij de eerste methode zal het resultaat, als 

 men individueele verschillen elimineert en alie overige omstandig- 

 heden gelijk zijn, steeds het gevolg der temperatuur w^ezen. Bij de 

 tweede is het echter mogehjk, dat de waargenomen verschijnselen 

 niet geheel het gevolg der constant gedachte temperatuur, maar 

 geheel of ten deele dat van de verandering der temperatuur zullen 

 zijn. 



Dit moet in twee gevallen gesplitst worden. Wanneer een ijzeren 

 staaf verwarmd wordt, zet hij zich uit. Beschouwt men in ieder 

 gegeven oogenblik haar lengte, dan is deze een functie der telkens 

 heerschende temperatuur; beschouwt men daarentegen haar ver- 

 lenging, dan is deze alleen van de temperatuursverandering afhan- 

 kelijk. De beweging, tot het aannemen van den nieuwen toestand 

 noodzakelijk, is het gevolg der verandering van de temperatuur, de 

 nieuw ontstane toestand 1) echter het gevolg der temperatuur zelve. 

 De snelheid, waarmede de temperatuur verandert, vergroot de snel- 

 heid der beweging, doch heeft op haar eindgevolg geen invloed. 



Het tweede geval is, dat het eindresultaat van de verandering der 

 temperatuur een andere toestand is, dan die, welke een functie der 

 nieuw ontstane temperatuur is, d. i., welke na constante inwerking 

 van deze gedurende eenigen tijd waargenomen wordt. De snelheid 

 der temperatuursverandering bepaalt in dit geval den eindtoestand. 



In de eerste dezer twee gevallen behooren de meeste der door 

 temperatuursveranderingen bij de planten veroorzaakte bewegingen 

 of veranderingen van bewegingen. Zoo b. v. het openen en slulten 

 der bloemen (§ 10a), het zich krommen bij het bevriezen (§ 8), 

 de snellere of langzamere herstelling van het chemisch evenwicht 

 (§ 13). In de tweede behoort het feit, dat elke snelle temperatuurs- 

 verandering de beweging van het protoplasma langzamer maakt 

 (§6). 



De verschijnselen van het eerste geval, dat is dus die, bij welke 

 de terstond na het ophouden der temperatuursverandering aanwe- 

 zige toestand een functie der nieuwe temperatuur is, zullen in het 

 volgende hoofdstuk behandeld worden met die, welke men slechts 

 uit onderzoekingen bij constante temperaturen kent. 



De veranderingen, wier eindtoestand een functie van de snelheid 

 der temperatuursverandering is, maken het onderwerp van dit 



1) Deze • toestand kan in het algemeen of een toestand van rust 6f een 

 toestand van beweging zijn. 



