28 DE INVLOED DER TEMPERATUUR OP DE 



§6. 



Invloed op de beweging van het protoplasma. 



In § 106 wordt aangetoond, dat de beweging van het protoplasma 

 slechts binnen bepaalde temperatuurgrenzen plaats vindt, en dat 

 tusschen deze de snelheid dier beweging des te grooter is, naarmate 

 ae temperatuur hooger is, behalve bij de het dichtst bij het maxi- 

 mum gelegen graden. De beweging wordt dus daar in hare afhanke- 

 lijkheid van constant gedachte warmtegraden beschouwd; in deze § 

 moet de invloed van de veranderingen der temperatuur besproken 

 worden. Deze invloed is van tweeerlei aard: snelle temperatuurs- 

 veranderingen kunnen ten eerste de snelheid der beweging en ten 

 tweede den vorm van het protoplasma-net veranderen. 



(Jit onderzoekingen van Hofmeister 1) is gebleken, dat snelle 

 verwarming of verkoeling stilsland der beweging kan veroorzaken, 

 ook dan als langzame verwarming of verkoeling tot dezelfde gra- 

 den geen stilstand ten gevolge zou hebben. Bij constante inwerking 

 der hoogere of lagere temperatuur houdt dan na eenigen tijd de 

 stilstand op, en herneemt de beweging weldra de bij die tempera- 

 tuur behoorende snelheid. Zoo toonden b. v. haren van Ecbalium 

 agreste bij 16 — 17,5° levendige beweging, na snelle verwarming 

 tot 40° stilstand, en na een verblijf van i^ — 2 uur bij deze tempe- 

 ratuur weder beweging, die sneller was dan de bij 16—17,5° waar- 

 genomene. In haren derzelfde plant, die na langzame verwarming 

 tot 40° snelle protoplasma-beweging toonden, hield deze na plotse- 

 linge verkoeling tot 16° op, en herstelde zich eerst na 7 minuten. 

 Een praeparaat van Nitella flexilis werd snel van 18,5° tot -|- 5° 

 verkoeld, ten gevolge waarvan de beweging ophield, om zich na 15 

 minuten5 — 3,5° behouden te hebben weer te herstellen. 



Is de temperatuursverandering niet zoo snel als in deze proeven, 

 of omvat zij niet zoovele graden, dan neemt men niet een ophouden, 

 maar een langzamer worden der beweging waar. Tot nu toe pleitte 

 voor deze stelling slechts de volgende door Dutrochet 2) medege- 

 deelde waarneming, die, daar zij alleen stond, niet haar behoorlij- 

 ke verklaring gevonden heeft. Bij verwarming van praeparaten van 

 Nitella flexilis van 19° tot 27° werd de beweging in de centrale 

 cellen eerst langzamer; na een constante inwerking van 27° gedu- 

 rende twee uren was zij echter sneller geworden, Evenzoo veroor- 



1) Hofmeister. Die Lehre von der Pflanzenzelle. 1867. p. 53—55. 



2) Dutrochet, < Comptes rendus. V. 1837. p. 777. 



