520 OVER DE BEWEGINGEN DER 



Uit deze theorie mocht met waarschijnlijkheid het vermoeden 

 afgeleid worden, dat ook bij de groeikrommingen de turgor een 

 belangrijke rol zou spelen. Reeds vroeger had Dutrochet de mee- 

 ning geuit, dat de osmotische spanning der cellen een der voor- 

 naamste factoren der bedoelde verschijnselen was, maar zijne be- 

 schouwingen waren door verschillende omstandigheiden langza- 

 merhand op den achtergrond geraakt. 



Een vernieuwd onderzoek omtrent de rol van den turgor bij de 

 groeikrommingen was dus noodzakelijk, vooral ook, omdat uit de 

 theorie van Sachs geenszins met zekerheid kon worden afgeleid, of 

 de uitwendige krommingsoorzaken rechtstreeks, dan wel indirect, 

 door bemiddeling van den turgor, op den groei inwerken 1). 



Voor zulk een onderzoek ontbrak echter eene methode, daar het 

 niet mogelijk was, het aandeel van den turgor en dat van den groei 

 aan eene kromming experimenteel van elkander te onderscheiden. 

 Vandaar dat men trachtte langs omwegen, door vergelijking met 

 andere bewegingsverschijnselen, het doel te bereiken. Men heeft 

 getracht, de krommingen van veelcellige groeiende organen (want 

 alleen van dezulken is hier sprake), uit de overeenkomstige ver- 

 schijnselen te verklaren, die bij eencellige organen waren waarge- 

 nomen. Anderen hebben gemeend, een beter punt van vergelijking 

 in veelcellige, volwassen bladgewrichten te vinden, daar deze door 

 dezelfde iiitwendige krachten tot overeenkomstige bewegingen ge- 

 prikkeld worden. In het eerste dezer beide gevallen berusten de 

 buigingen alleen op ongelijk sterken groei, in het laatste alleen op 

 een verschil in turgor van de beide tegenoverliggende zijden. In ons 

 geval echter, de bewegingen van veelcellige groeiende organen, mag 

 men aannemen, dat zoowel de groei als de turgor een aandeel aan de 

 kromming hebben. Welk echter dit aandeel is, kon vooralsnog langs 

 experimenteelen weg niet worden uitgemaakt. 



Ten einde deze belangrijke vraag tot een beslissing te brengen, 

 heb ik allereerst een methode uitgewerkt, die aan den zooeven ge- 

 stelden eisch voldeed en een empirische bepaling van het aandeel 

 van turgor en groei aan een groeiverschijnsel mogelijk maakte. 

 Deze methode berust op de rol van het protoplasma bij den turgor, 

 en bestaat in hoofdzaak in de aanwending van zoutoplossingen van 

 zoodanige concentratie, dat het protoplasma der cellen daarin, ten 

 minste plaatselijk, den celwand loslaat. In dit geval toch kan in een 

 eel geen spanning tusschen wand en inhoud meer bestaan. Daarom 



1) Vergelijk Sachs Lehrbuch der Botanik, 4 Ed. p. 815. 



