BIJDRAGEN TOT DE LEER VAN DEN KLEiWDRAAl. 



Met Plaat I- II. 



In het afgeloopen jaar is het mij gelukt een aantal nieuwe voor- 

 beclden van den klemdraai bijeen te brengen, waarvan de be- 

 schrijving en afbeelding wellicht voor hen, die in dit verscliijnsel 

 belang stellen, niet onbeiangrijk is. Deze voorbeelden zijn voor 

 het grootste dee! in mijne culturen van planten met afvvijkingen 

 ontstaan, voor een klein deel toevaUig in den Hortus Botanicus te 

 Amsterdam gevonden, tervvijl ik een zeer fraai gedraaid exemplaar 

 van Galium Aparine te danken heb aan mijn oud-leerHng, den heer 

 D. Bierhaalder, te Alkmaar. 



Het is opvallend, dat in een zoo klein tijdsbestek zulk een aantal 

 gevallen van klemdraai kunnen verzameld worden. Men zou daaruit 

 meenen te mogen afleiden, dat zij niet zoo zeldzaam zijn, als de 

 nauwkeurige studie der voorhanden literatuur doet denken^). 



Aan mijne lijst laat ik eene proef met een gedraaid exemplaar 

 van Dipsacus sylvestris voorafgaan, waarin het mij gelukt is het 

 vroeger gegeven experimenteele bewijs voor Braun's theorie (M. d. 

 Z. biz. 277—280) aanzienlijk te vereenvoudigen. 



I. Dipsacus sylvestris torsus. 



De klemdraai, die bij planten met normaal tegenovergestelde of 

 in kransen geplaatste bladeren optreedt, als deze bladstand door 

 eene spiraalsgewijze plaatsing der bladeren wordt vervangen, wordt 

 beschouwd als een mechanisch gevolg van de onderlinge verbinding 

 der bladvoeten tot een onafgebroken en weinig rekbare schroeflijn. 

 Tot de bladvoeten rekent men dan niet alleen de plaats van in- 

 planting zelve van het blad, maar ook het daaronder liggend ge- 

 deelte van den Stengel, waarin de bladsporen afdalen, tot aan den 

 eerstvolgenden omgang der schroeflijn. 



Door deze bladvoeten van elkander los te snijden is het mij 

 gelukt midden in overigens zich tordeerende Stengels, rechte inter- 

 nodien te doen ontstaan (M. d. Z. Plaat VI Fig. 1 en 7, biz. 278), 



i) Zie 'mijne Monographic der Zwangsdrehungen op bladz. 343. 



