408 BIJDRAQEN TOT DE LEER VAN DEN KLEMDRAM. 



en zoodoende een rechtstreeksch bewijs voor de zooeven genoemde 

 stelling te leveren. 



Ik achtte het toen noodzakelijk de bladvoeten, elk afzonderlijk, 

 of ten minste twee aan twee, door twee sneden, 6^n aan elke zijde, 

 van het overige deel van den Stengel te isoleeren. Het gevolg daar- 

 van was, dat de ontstaande rechte internodien door twee (of meer) 

 overlangsche sneden in even zoovele strooken verdeeld waren. 

 En daar de groei in deze geen gelijken tred hield, maar de eene 

 langerwerd dan de andere, zoo weken zij uiteen; eene omstandigheid, 

 waardoor de afbeelding en beschrijving der praeparaten zeer inge- 

 wikkeld werd. 



Het was mij toen onmogelijk, deze proeven verder voort te zetten. 

 Want aan de eene zijde heeft men daartoe slechts in een zeer beperkt 

 jaargetijde, tijdens den eersten groei der Stengels, de gelegenheid. 

 Zoodra een resultaat zichtbaar wordt zijn alle Stengels zoover ont- 

 wikkeld, dat zij voor deze proeven onbruikbaar zijn geworden. 

 Aan de andere zijde was het aantal gedraaide Stengels, die ik telken 

 jare voor proeven gebruiken kon, uit den aard der zaak slechts 

 klein. Ik heb dus tot een volgend jaar moeten wachten, om de 

 proef te herhalen. 



In het jaar 1891 had ik ongelukkigerwijze slechts eene plant 

 voor deze proef. Want ofschoon in mijn zaaisel van 1890 een 

 twintigtal planten rosetten hadden met spiraalsgewijzen bladstand, 

 zoo waren door den zeer strengen winter van 1890/91 alle rosetten 

 in het hart doodgevroren, met uitzondering van eene. Slechts 

 deze kon dus een hoofdstengel voortbrengen. 



Dit exemplaar werd den 17 Juni 1890 aan de proef onderworpen. 

 Het onderste gedeelte van den stam was toen reeds zeer fraai ge- 

 draaid. Zie Plaat I. Fig. 1, waar het alleronderste deel, dat de vier 

 eerste bladeren van de schroeflijn omvatte, is weggelaten. De 

 spiraal der bladeren steeg links omhoog. Het eindhoofdje was reeds 

 tusschen de bladeren der eindknop te zien, en omstreeks een halven 

 cm. groot. 



Ik sneed toen voorzichtig in het jongste groeiende deel van den 

 Stengel een enkele snede, door welke, zooals later bleek, de bladspiraal 

 tusschen het 20® en 21® blad getroffen werd. Deze snede drong tot 

 in de holte van den stengel door, en isoleerde de bladvoeten der 

 beide genoemde bladeren zeer volkomen. De tegenoverliggende 

 zijde van den stengel bleef gaaf en onverwond. 



De geheele proef bleef tot deze eene operatic beperkt, slechts 

 werden later de okselknoppen weggesneden, toen zij tot bloeibare 



