BIJDRAGEN TOT DE LEER VAN DEN KLEMDRAAI. 413 



weer trof. Wanneer ik de bladspoor hier en daar met inkt merkte, 

 kon ik haar rondom den tak met een loupe volkomen scherp volgen. 

 Zij trof de bladspiraal op 2^8 bladafstand van haar uitgangspunt. 

 Op verschillende plaatsen van den Stengel vond ik bij deze meting 

 dezclfde uitkomst. Hieruit volgt, dat de oorspronkelijke bladstand 

 van den gedraaiden tak, evenals bij de Valeriaan, uitgedrukt wordt 

 door de breuk Via- 



Wij mogen dus, even als voor Dipsacus, Valeriana, Galium, Rubia 

 en andere geslachten, ook voor Saponaria aannemen, dat de ver- 

 vanging van den kruiswijzen bladstand door een spiraalsgewijzen, 

 overeenkomstig de theorie van Braun, de oorzaak van den klem- 

 draai is. 



Boven het 21^ blad, tot aan den bij c afgebroken top, vertoonde 

 de Stengel een veel minder fraaie torsie. De oorzaak daarvan is, 

 dat de klemdraai hier op twee plaatsen onderbroken is. Tusschen 

 het 27® en 28® blad bevindt zich een recht, ongedraaid internodium, 

 dit is eveneens tusschen het 29® en 30® blad het geval. Blad 28 en 29 

 vormen samen een klein deel eener spiraal; van blad 30 begint de 

 spiraal weer regelmatig, even als vroeger linksopstijgend, zoodat 

 de Stengel hier weer rechts gedraaid is. 



Men heeft dus hier tweemaal het geval van een onderbroken 

 klemdraai, zooals die ook bij andere planten, b. v. bij Dipsacus 

 sylvestris (b. v. M. d. Z. PI. I. Fig. 1) gevonden wordt. Op zulke 

 rechte internodien mag men een wondlijn verwachten, die de beide, 

 door het internodium gescheiden deelen der bladspiraal aan elkander 

 verbindt. Op mijn gedroogden stengel was deze wondlijn echter 

 niet zichtbaar; slechts van blad 30 afwaarts kon ik de bladlijn 

 duidelijk een eindweegs vervolgen. 



Bij c is de stengel afgebroken, zoodat ik, tot mijn leedwezen, 

 het vegetatiepunt niet heb kunnen onderzoeken. Ik vertrouw echter, 

 dat het verschijnsel van den klemdraai zich in mijne cultuur her- 

 halen zal, zoodat ik later in de gelegenheid hoop te zijn, mijne waar- 

 neming op dit punt aan te vullen. 



IV. Galium Aparine. 



Het alleroudste geval van klemdraai is de Aparine laevis fasciata, 

 door G. Frank in 1677 beschreven en afgebeeld (M. d. Z. biz. 354). 

 Het behoort zonder twijfel tot Galium Aparine. Sedert werd van 

 deze soort slechts eenmaal in de literatuur een stengel met klemdraai 

 vermeld, en wel in 1856 door Schlechtendahl, die er echter geen 

 beschrijving of afbeelding van gaf. 



