BIJDRAOEN TOT DE LEER VAN DEN KLEMDRAAI. 415 



gezien wordt, mogen wij verwachten, dat de beide uiteinden der 

 bladspiralen ook liier door eeiie wondlijn verbonden zijn. In werke- 

 lijkheid is deze lijn dan ook, op mijn praeparaat, fraai en duidelijk 

 te zien; zij loopt op korten afstand langs e6n der ribben als een 

 bruine verheven lijst, een smalle, verdroogde vieugellijn, die in de 

 nabijheid van het onderste blad gescheurd is. In mijne figuur ziet 

 men haar niet; zij lag bij het photographeeren aan de achterzijde 

 van den tak. 



Het gedraaide gedeelte van den Stengel is duidelijk gezwollen en 

 hoi; het heeft een diameter van 4— 5mm., terwijl de normale deelen 

 van den stengel slechts 1-2 mm. dik zijn. 



Van den top van dezen stengel heb ik, na insluiten in glycerine- 

 gelatine en harden in glycerine-alcohol een serie van microscopische 

 praeparaten gemaakt. Ofschoon de top niet meer in den besten 

 toestand verkeerde, zoo kon ik mij toch overtuigen, dat de spiraals- 

 gewijze stand der bladeren reeds in de eerste jeugd aanwezig was, 

 en onafgebroken behouden bleef. In Fig. 4 ziet men eene doorsnede, 

 op korten afstand onder het vegetatiepunt, op de hoogte, waar de 

 bladspiraal begint door de torsie ontrold te worden. Fig. 5 is eene 

 doorsnede, omstreeks 1 cm. lager genomen, waar de stengel nog niet 

 volwassen en nog niet hoi was. De bladspiraal is door een enkel 

 blad vertegenwoordigd ; dit is van een okseltakje voorzien. De 

 doorsnede is een weinig schuin genomen, zoodat e^ne ribbe {b c) over 

 een aanzienlijk deel harer lengte getroffen is, terwijl de overige 

 nagenoeg dwars doorgesneden zijn. 



V. Agrostemma Githago. 



In 1888 zaaide ik zaad van deze plant, deels uit het wild ver- 

 zameld, deels van verschillende botanische tuinen afkomstig. Van 

 deze planten won ik zaad, en zaaide daarvan in het volgend jaar 

 een groot bed uit. Hierop vond ik in Juni een exemplaar met duide- 

 lijken, hoewel niet zeer fraaien klemdraai; het was echter zwak en 

 klein, en bloeide niet, Ook een paar andere, nog zwakkere exemplaren 

 vertoonden hetzelfde verschijnsel; zij bloeiden evenmin. Toch zette 

 ik de cultuur voort, in 1890 zag ik geen klemdraai, doch in 1891 

 keerde deze in twee exemplaren (op eene cultuur van omstreeks 

 2000 individuen) terug. 



Van deze twee planten is de eene op Plaat I in Fig. 2 afgebeeld; 

 zij werd door eene ziekte aangetast, die al de zaden bedierf. Het 

 tweede was slechts onduidelijk gedraaid, maar bracht daarentegen 

 rijkelijk zaad voort. Dit zaad heb ik afzonderlijk verzameld, om 



