VIII 



volle zuster naast de afgeleefde staan zal. Landbouw toch 

 is het hoofdelement in de koloniale werkzaamheid en de 

 landbouw in koloniën_, met name in Java^ is een inten- 

 sive^ uitputtende^ bestuurd door het voordeel van het 

 oogenblik^ zonder zorg voor de toekomst. En ook met die 

 zorg draagt die landbouw de kiemen der uitputting in 

 meerdere mate in zich dan de europesche^ die hoofdza- 

 kelijk het voortbrengen van het 'voedsel voor de maat- 

 schappij beoogt en met eene grootere verscheidenheid 

 van gewassen gedreven, reeds lang geleerd heeft, de uit- 

 putting der gronden door de afwisseling te verminderen. 

 üe koloniale kultuurplanten zijn minder talrijk, omdat zij 

 voor een grooter deel hoofdzakelijk artikelen van weelde 

 voortbrengen en men alleen die kiest^ welke het meeste 

 voordeel afwerpen. — De staatsman, die meent dat het 

 zenden van eenen Botanist naar Java voldoende is, om 

 het voortbrengend vermogen van koffij aan te wakkeren, 

 of waar het kwijnt, weder op te wekken, ziet de dieper 

 liggende oorzaken van den toestand voorbij en slaat een 

 gevaarlijk dwaalspoor in. — Bij die toekomst nu van Su- 

 matra mag ook, uit een maatschappelijk oogpunt, de ken- 

 nis van zijne natuurlijke gesteldheid niet onvruchtbaar 

 geacht worden. Ik heb daarom ook den bodem en het kli- 

 maat in hun verband beschouwd met het plantenrijk, en 

 terwijl in het beeld van de vegetatie de kultuurplanten 

 niet konden gemist worden, mogt ik thans ook bij deze 

 langer verwijlen. Het eiland is bovendien voorzien van 

 eenen onuitputtelijken rijkdom van natuurlijke voortbreng- 



