18 
Wanneer men zich herinnert hoe lang het geduurd heeft, eer men van de aanwezig- 
heid van zoodanige nephridia bij de volwassen dieren overtuigd was en hoe moeilijk het nog 
veelal moet genoemd worden om deze bij het volwassen dier in doorsneden duidelijk te 
demonstreeren , zoo zal men het niet verwonderlijk vinden, dat in de uiterst kleine larven- 
stadiën, waarover in deze bladzijden gehandeld wordt, het opsporen van de nephridia met 
de grootste moeilijkheden gepaard ging en in vele gevallen dit orgaanstelsel zelfs niet met 
zekerheid kon worden teruggevonden. Des te meer verheug ik mij, dat nog andere waar- 
nemingen zich zijn komen aansluiten aan de zooeven beschreven stadia, die in fig. 84—86 
zijn afgebeeld. Wanneer nl. de vorming van den definitieven slokdarm reeds weder verder 
was voortgeschreden dan fig. 8% aangeeft en het stadium bereikt had, dat in fig. 82 en 83 
is afgebeeld, vond ik herhaaldelijk, links en rechts boven dien slokdarm een cellig, gesloten 
blaasje liggen, waarvan wanden en holte geheel onafhankelijk van den slokdarm waren, 
maar door hun ligging toch een gemeenschappelijken oorsprong verrieden, evenals dit ook 
van de fig!. 84 en 86, maar dan op een vroeger stadium, kan gezegd worden. Deze 
parige gedeelten mag ik voor den eersten aanleg der nephridia houden, ook op dwars- 
doorsneden vond ik ze enkele malen ter weerszijden terug, en eindelijk geeft fig. 73—75 
een beeld van een gelijksoortige, door cellen begrensde, kleine holte, die juist dáár gelegen 
is, waar in een jonger stadium het blinde, zijdelingsche boveneinde van de voorste darm- 
afdeeling wordt aangetroffen. 
Het schijnt dat de nephridia vrij lang op een embryonaal stadium blijven staan en 
eerst laat hunne uitvoergangen naar buiten verkrijgen. Bijzonder verdient het hier herinnerd 
te worden, dat OupeMmans (28) bij geslachtsrijpe Lineus van verschillende grootte, een 
grooter aantal uitwendige openingen der nephridia aantrof, naarmate de worm ouder en 
grooter was. Voorzeker een bewijs, dat, juist ook in volwassen toestand, die openingen nog 
nieuw gevormd worden en een nadere grond om aan te nemen, dat het nephridiaalstelsel 
van Lineus eerst zeer laat zijn volle ontwikkeling bereikt. Daarin wensch ik dan ook 
de verklaring te vinden van het feit, dat het mij veeltijds zoo moeilijk viel bij mijne 
larven — ook die van nog ouderen leeftijd — het excretorisch apparaat aan te toonen. 
Toch meen ik, dat omtrent het eerste ontstaan van dat stelsel mijne uitkomsten betrouwbaar 
zijn, hoezeer ik te dezen aanzien, nog meer dan ten aanzien van eenig ander punt van 
dit onderzoek, verlangend uitzie naar volkomen bevestiging van het door mij gevondene. 
De andere punten heb ik allen door talrijker waarnemingen herhaaldelijk kunnen contro- 
leeren; hier beschik ik echter over weinig meer, dan degene die hierboven opgesomd werden 
en die vooral voor het verband, dat moet gevonden worden tusschen het nephridium van 
fig. 74 en S2 en dat van het volwassen dier, eene bedenkelijke leemte laten bestaan. 
Ook de vraag of al het celmateriaal, waaruit de voorste darmafdeeling der larve 
bestaat, in zijn geheel gebruikt wordt voor den opbouw van den definitieven slokdarm en 
van de zijdelingsche nephridia (ef. fig. 81, 84 en 86), kan ik niet definitief beantwoorden: 
de mogelijkheid bestaat, dat het verbindende gedeelte te gronde, of in zwervende mesoblast- 
cellen overgaat. Tot het aannemen of afwijzen van die mogelijkheid ontbreken mij de 
noodige gegevens. 
