28 
laag zenuwweefsel, die bij het volwassen dier terzelfder plaatse, d. w. z. tusschen buitenste 
overlangsche en kringspierlaag wordt aangetroffen. De histologische verschillen, die reeds 
in dit vroege stadium tusschen deze laag en die der zich in wording bevindende overlangsche 
spiervezels gevonden worden, geven ons naar alle waarschijnlijkheid het recht om werkelijk 
die laag (die in fig. 88 en 89 door eene donker roode kleur wordt aangeduid) als zenuw- 
laag te bestempelen. 
En is zoodanige homologiseering juist, dan blijkt het, dat inderdaad deze zenuwplexus 
op wier bestaan door mij in eene vroegere verhandeling het eerst werd opmerkzaam gemaakt, 
van primair belang geacht mag worden, 
Daarbij moeten wij letten op het vroege embryonaalstadium , waarin zij optreedt en 
op de zooveel belangrijker afmetingen, die zij in dit vroege stadium in verhouding tot de 
omliggende weefsels bezit. 
Naar voren strekt zij zich niet verder uit dan tot de hersenen, in den kop vindt 
men bij Lineus de vertakkingen van bepaalde zenuwstamfmmen, die uit de hersenen ontspringen. 
Zoodanige afzonderlijke zenuwen ontbreken in den romp, alleen met uitzondering van den 
zoogen. nervus vagus, die zich naar den oesophagus begeeft. Over de vorming van deze kleinere 
zenuwen kunnen alleen veel latere stadiën licht werpen, in de door mij onderzochte waren 
zij nog naauwelijks waarneembaar. Trouwens het is aan geen twijfel onderhevig of ook zij 
ontstaan uit de zwervende mesoblast-cellen. 
Er blijven ons nu de belangrijke organen ter bespreking over, die door mij (Verh. 
Kon. Akad. Amst. 1880) het eerst als integreerende deelen van het zenuwstelsel, zoogen. 
achterste bovenste hersenlobben, beschouwd zijn. Vroegere onderzoekers (BARROIS, KEFERSTEIN, 
Mac INrosu.) hadden aan deze organen den meer neutralen naam van zijdeorganen , hersen- 
zakken, olfactorische lobben, zijdelingsche lobben, enz. gegeven. 
De hoofdpunten van hunne ontwikkeling en van het verschijnsel der eigenaardige 
plaatsverwisseling, waaraan zij onderhevig zijn, werden hierboven (blz. 12 e. v.) reeds uitvoerig 
geschetst en daarbij melding gemaakt van de opgaven ons door vroegere onderzoekers 
omtrent hun ontstaan verstrekt. 
Te dezer plaatse blijft ons dus nog slechts de bespreking over van de phases, die dit 
gepaarde apparaat in de verdere ontwikkelings-stadiën doorloopt. Voornamelijk laat zich 
dat verschijnsel terugbrengen op een toename in dikte van het blaasvormig gesloten zakje 
dat o. a. in fig. 61 is afgebeeld, kort nadat het op het grensgebied tusschen de voorste 
en achterste schijven is aangekomen. In die phase bestond het nog uit betrekkelijk weinige 
cellen, later (fig. 75—80) zijn deze belangrijk in aantal toegenomen en is dit orgaan zelfs 
massiever en meer in het oog vallend dan het voorste gedeelte van de hersenen. De 
hernieuwde gemeenschap van de inwendige holte met de buitenwereld komt eerst thans 
tot stand; niet in het stadium van fig. 61. 
Immers, wanneer eenmaal de schijven samensmelten en de huid en de spierlagen dus 
een aaneengesloten geheel vormen, wordt de positie dezer organen van zelve een minder 
oppervlakkige dan in den aanvang. Dit verschil springt duidelijk in het oog door eene ver- 
gelijking van de fig®. Gl en 87. Komt ten slotte de communicatie van de inwendige holte 
