31 
IL Het bloedvaatstelsel. 
Hebben wij hierboven aangegeven dat de holte van de slurpscheede niet anders is 
dan het archicoel, d. w. z. de holte die reeds van den aanvang af tusschen de beide kiem- 
bladen aanwezig is, zoo blijkt uit fig. 64%, dat zoodanige beschouwing ook van toepassing is 
op het bloedvaatstelsel, althans op dat gedeelte er van, wat onder de slurpscheede gelegen 
is. De plaats toch, die later dit bloedvat zal innemen tusschen darm en slurpscheede, is ook 
hier onmiskenbaar een deel van het archicoelom, waarin nog niet door verdere ontwikkeling 
en differentiatie van de zwervende cellen, de spierachtige slurpscheede, het interstitieel 
bindweefsel en de vaatwand is te voorschijn gekomen (cf. fig. 67). Gaat dit proces in de 
volgende ontwikkelingsphases regelmatig zijnen gang, zoo valt het niet te ontkennen, dat 
in doorsneden van die phases de onmiddellijke continuiteit van de holte van het dorsale 
bloedvat moeilijk op ontwijfelbare wijze kan gedemonstreerd worden, terwijl evenmin de 
laterale vaten in de vroegste phases in de dwarse doorsneden worden aangetroffen. Integendeel 
schijnt in die vroegste phases (fig. 65, 66, 70), het hypoblast zóó eng tegen den lichaams- 
wand aan te liggen, dat de aanwezigheid van zoodanig zijdelingsch lumen, afgaande op de 
preparaten, moet ontkend worden. 
Intusschen, waar wij slechts te kiezen hebben tusschen twee mogelijkheden, òf dat 
het bloedvaatstelsel — en wel met inbegrip van de belangrijke lacune rond den oesophagus 
en van dat gedeelte van het dorsale vat dat #% de slurpscheede verloopt — door een splijtings- 
proces ad hoe in het lichaamsparenchym te voorschijn geroepen wordt, òf dat het met de 
slurpscheede — waarbinnen het gedeeltelijk is opgesloten! — de laatste overblijfsels van het 
archicoelom representeert, van die holte in een woord, waarin reeds tijdens het blastula-stadium 
vocht bevat en vochtbeweging mogelijk was, zoo lijdt het geen twijfel of de laatste vormings- 
wijze is de meest aannemelijke. Bovendien vereenvoudigt zoodanige opvatting het vraagstuk 
naar de beteekenis van het bloedvaatstelsel in deze diergroep zeer belangrijk, daar zij in 
dat stelsel — zooals voor de slurpscheede ontwijfelbaar kan worden aangetoond — niet eene 
nieuwvorming ziet, maar een zeer primair orgaanstelsel, dat alleen tijdelijk , wanneer de ver- 
schillende inwendige organen zoo krachtig groeien, dat zamenpersing binnen den niet snel 
genoeg toenemenden lichaamswand onvermijdelijk is, uit het oog verloren wordt. En al 
heeft het er den schijn van, alsof het stelsel der bloedruimten eerst daarna de novo gevormd 
wordt, mij komt het voor dat zoodanige nieuwvorming in het wezen der zaak niet plaats 
vindt. Te minder, omdat ik aan talrijke doorsnedenreeksen kon vaststellen — en de fig”. 
1281 geven daarvan een duidelijk beeld — dat althans de bloedlacune bl rondom den 
oesophagus, die zich bovendien voortzet in den kop (fig. 83), niet alleen de onmiddellijke 
voortzetting van het archicoelom is, maar vooral, dat daar ter plaatse dit archicoelom bij 
voortduring ruim en wijd blijft, en niet tijdelijk verdrongen wordt. 
Belangrijk is ook het feit, dat de achterste hersenlobben (zijde-organen) ook in het 
volwassen dier geheel door die bloedlacune van den oesophagus omgeven worden. Niet- 
tegenstaande zij naar voren met de hersenen en terzijde dóór den spierwand heen met de 
