32 
buitenwereld in verband zijn getreden, blijft dus nog haar hoofdmassa in de holte liggen, 
waarin wij ze het eerst zagen optreden, in het archicoel. Fig. 75—79, die deze zelfde 
organen in vroege embryonale phases vertoonen, zijn te dien aanzien bij uitstek leerzaam. 
Deze verklaring althans ligt meer voor de hand, dan eene andere, die deze ligging aan een 
secundaire omgroeiing van de achterste hersenlobben door het bloedvaatstelsel zou willen 
toeschrijven. Zoodanige verklaring zou meer gewrongen zijn dan eerstgenoemde. 
Een derde mogelijkheid: dat nl. het bloedvaatstelsel bij deze diergroep door uit- 
holling van oorspronkelijk soliede celstrengen en celgroepen tot stand zou komen, is door 
de preparaten van deze en volgende stadien ten eenenmale buiten gesloten. 
IV. Het watervaatstelsel en de geslachtsorganen. 
Aan hetgeen hierboven omtrent de eerste vorming van de nephridia in een betrek- 
kelijk vroeg embryonaal stadium gezegd werd, heb ik hier ter plaatse niets toe te voegen; 
ik wees er reeds op, dat juist te dezen aanzien voortzetting der waarnemingen en nauw- 
keurige opgave omtrent eventueele tusschentrappen in de ontwikkeling, zeer gewenscht zijn. 
Ten aanzien der geslachtsorganen kan ik evenzeer kort zijn. Preparaten als de in 
lig. 88 en 89 afgebeelde, geven grond aan de bewering, dat de van elkander afge- 
scheidene, telkens tusschen twee blindzakken van het darmkanaal geplaatste zakjes, die, 
zooals bekend is, bij het volwassen dier de geslachtsapparaten uitmaken, door instulping 
van het epiblast tot stand komen. 
Althans in eene doorsneden-serie van een zeer jong individu van weinige milimeters 
vind ik de geslachtsklieren op de hier afgebeelde wijze in regelmatige metamerie links en 
rechts aangelegd, waarbij op te merken valt, dat de meer achterwaarts in het lichaam 
gelegene reeds verder ontwikkelde geslachtsproducten — in casu eieren — bevatten. De in het 
oog vallende, binnenwaarts gerichte buiging van het epiblast, die de opening naar buiten 
vormt van deze embryonale geslachtsklier , levert een argument voor de zooeven geopperde 
hypothese. En zulks te meer, omdat deze openingen, die zonder uitzondering onder de 
zenuwstammen gelegen zijn, op lateren leeftijd verdwijnen en in de periode der geslachts- 
rijpte de uitwendige geslachtsopeningen, waardoor de geslachtsproducten naar buiten gevoerd 
worden als nieuw-vormingen ontstaan moeten, daar zij bij Lineus obscurus als eene 
dubbele rij poriën aan de rugzijde waarneembaar zijn. 
Doorsneden bewijzen onwederlegbaar, dat deze definitieve uitvoerkanalen boven de 
zenuwstammen gelegen zijn en dus in geenerlei verband staan tot de oorspronkelijke 
instulpings (?) openingen (fig. SS en 89) van de geslachtsklieren in haar eersten aanleg. 
Stadiën van de allervroegste ontwikkelingsphases der geslachtsorganen, vooraf- 
gaande aan het in fig. ÓS afgebeelde, waardoor dit vermoeden tot zekerheid zou kunnen 
worden verheven, ontbreken mij tot heden, zoodat hier inderdaad alleen van eene ver- 
moedelijke wijze van ontstaan der geslachtsorganen, geenszins van eene met zekerheid 
geconstateerde sprake kan zijn. Ook daarom acht ik het hier niet de plaats om reeds nu 
op enkele punten uit het maaksel van nog primitiever georganiseerde Nemertinen te 
