37 
die zich toch baseeren op het vergelijkend onderzoek van een zeer groot aantal vormen, 
en als zoodanig meer gewicht in de schaal mogen leggen, dan de ter loops gedane waar- 
neming van SALENSKY. 
HorrManN (23, 24) heeft de embryologie van tetrastemma en malacobdella niet 
ver genoeg gevolgd, dat hij omtrent de wording der orgaanstelsels, die ons thans bezig 
houden mededeelingen zou kunnen doen: alleen de allereerste ontwikkelingsphases worden 
door hem vermeld. 
Hebben wij ons tot hiertoe met de ontwikkeling der holten in het Nemertinen- 
lichaam bezig gehouden, thans moet een terugblik geworpen worden op het ontstaan der 
weefsels zelve, waaruit dat lichaam is opgebouwd. Zooals bekend is, wordt het epiblast 
in de ontwikkeling van die Nemertinen-geslachten (Cerebratulus, Lineus), bij welke wij de 
Pilidium-larve en de Desor'sche larve aantreffen in zekere phase van het ontwikkelings- 
proces als uitwendige larvenhuid afgestooten, en treedt een nieuw, een secundair epiblast, 
dat zich daaronder gevormd heeft, als de buitenste grenslaag van het larvenlichaam aan 
den dag. Terwijl dit secundaire epiblast bij de pilidium-ontwikkeling aan eene invaginatie, 
die op vier punten gelijktijdig aanvangt, zijn ontstaan verschuldigd is, volgens de overeen- 
stemmende opgave van talrijke onderzoekers (14, 16), hebben wij in de voorafgaande 
bladzijden trachten aan te toonen, dat dit proces in de Desor’sche larve van Lineus 
obscurus gedeeltelijk eene pseudo-invaginatie, gedeeltelijk eene delaminatie is, terwijl hier 
de vorming van het secundair epiblast niet op vier maar op vijf punten gelijktijdig 
aanvangt. 
Beide verschijnselen zijn aan BARROIs, den eenigen die zich uitvoerig met de embryo- 
logie van Lineus heeft bezig gehouden, ontgaan. De delaminatie kan, wat de dorsale 
epiblastschijf betreft, zóózeer in bijzonderheden vervolgd worden, dat wellicht nergens 
de uitspraak van O. en R. HerrwiG (Coelomtheorie, p. 36), dat nl.: «die Delamination 
ein Zellbildungsvorgang ist welcher zwar häutig beschrieben, niemals aber mit Sicherheit 
nachgewiesen worden ist,» gemakkelijker kan gelogenstraft worden. 
Een volgend resultaat, dat het onderzoek der vorige bladzijden heeft opgeleverd, 
is, dat geen verdere delaminatie dezer secundaire epiblastschijven optreedt. Tegenovergesteld 
dus aan de uitspraak van Merscunikorr (voor het pilidium) en van BArrors (voor Lineus 
obscurus). Beide willen de spierlagen van den lichaamswand door splijting uit dit secun- 
daire epiblast hebben zien te voorschijn komen, ons is echter gebleken, dat althans bij 
Lineus obscurus, deze spierlagen worden opgebouwd uit zwervende mesoblast-cellen, die wij 
zoowel wit epi- als hypoblast haren oorsprong zagen nemen. 
Het feit van het optreden van mesoblastische elementen tusschen beide kiembladen 
in zeer vroege ontwikkelingsstadiën werd waargenomen door SALENSKY, MerscHNIiKorF en 
Bürscnu. MerscnNikorr (25) is de eenige, die aangeeft van welk kiemblad hij deze 
zwervende cellen zag ontstaan en noemt als zoodanig het hypoblast. Barros’ opgave 
omtrent het voorkomen van zwervende cellen kunnen wij alweder ter zijde laten, daar hij 
ze almede als eindproducten derzelfde splijting opvat, die aan de binnenvlakte der secun- 
daire epiblastschijven zou plaats grijpen. Ook HorrmAnN’s uitkomsten te dezen aanzien 
