38 
blijven hier onvermeld, omdat zij niet op de Desor’sche larve of op het pilidium betrek 
king hebben. Het meest naderen de opgaven van Bürscrur tot de resultaten van onze 
onderzoekingen. 
Als verdere producten van deze zwervende mesoblast-cellen, die zich tusschen hypoblast 
en secundair epiblast rangschikken leerde dit onderzoek ons, behalve de spierlagen van den 
lichaamswand, nog kennen: den spierwand van den slurp, de eelbekleeding en den spier- 
wand van de sturpscheede, de gelatineuse tusschenzelfstandigheid met de bindweefsel- 
elementen, die daarin vervat zijn, alsmede het geheele zenuwstelsel, zoowel hersenen als over- 
langsche stammen. 
Deze laatste bijzonderheid vooral verdient de aandacht: zij past voortreffelijk in de 
beschouwingen die O. en B. HerrwiG omtrent de Plathelminthen in hunne «Coelom- 
theorie» ontwikkeld hebben. Zij is bovendien in strijd met de algemeen heerschende 
meening, die ook bij Nemertinen het centraal zenuwstelsel onmiddellijk uit het epiblast 
wil afleiden, eene meening grootendeels steunende op de opgaven van METSCHNIKOFF 
(14, p. 55) en Barrors. Ook SALENSKy meent (bij Borlasia (?) vivipara) bewezen te hebben, 
dat het centraal zenuwstelsel van zuiver epiblastischen oorsprong is. Hij schildert het 
ontstaan van eene «Scheitelplatte» en hoe van deze de twee laterale zenuwstammen achter- 
waarts uitgroeien. 
SALENSKY komt hierdoor tot de gevolgtrekking, dat de laterale stammen der Nemer- 
timen het homologon zijn van de oesophageaal-commissuur der Anneliden! 
Ik moet er hier met nadruk op wijzen, dat bij Lineus obscurus ook in de verte 
geen spoor wordt aangetroffen van eene ontwikkelingswijze van het zenuwstelsel, zooals 
zij door SAreNsKy geschilderd wordt, dat de laterale stammen op de hierboven beschreven 
wijze zich gelijktijdig differentieeren en niet naar achteren uitgroeien en dat hier aan eene 
homologiseering als door SALENsky bedoeld wordt, door niemand kan gedacht worden. 
Leggen wij ons ten slotte de vraag voor, of wij in dezen mesoblastischen oorsprong 
van het centraal zenuwstelsel een verschijnsel voor ons hebben, dat ook reeds op zich zelf 
voldoende zou zijn om een diepe klove te scheppen tusschen deze vormen en zoo- 
danige waar het zenuwstelsel in het epiblast ontstaat, dan ben ik zelf niet geneigd haar toe- 
stemmend te beantwoorden. Hierboven (bl. 9 en 22) wees ik er reeds op, dat er eene zekere 
waarschijnlijkheid a priori is, dat het zenuwstelsel zich bij voorkeur uit die mesoblast-cellen 
ontwikkelen zal, die uit het primaire epiblast te voorschijn kwamen. En in dat geval zou 
het feit van de verplaatsing dier vormelementen meer eene physiologische bijzonderheid 
dan een morphologisch grondverschil kenschetsen. Daar volgens O. en R. Herrwrie bij 
Coelenteraten (Actiniën) ook het hypoblast zenuwweefsel kan leveren, verliest echter die 
vraag nog meer van hare beteekenis. En, mijns inziens, mag dus de mesoblastische oor- 
sprong van het centraal zenuwstelsel geenszins een aanleiding zijn om aan de Nemertinen 
en hare ontogenie het archaïsche karakter te ontzeggen, dat zij in zoovele opzichten 
onmiskenbaar vertoonen. 
Een gedeelte van het zenuwstelsel ontwikkelt zich intusschen op eene wijze die geheel 
verschillend is van het hier beschrevene mesoblastische ontstaan van hersenen en laterale stam- 
